﻿{"id":30,"date":"2010-11-19T13:20:10","date_gmt":"2010-11-19T13:20:10","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/agudm\/?p=30"},"modified":"2014-08-04T12:50:41","modified_gmt":"2014-08-04T12:50:41","slug":"abyrg%c3%b0-og-a%c3%b0hald","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/2010\/11\/19\/abyrg%c3%b0-og-a%c3%b0hald\/","title":{"rendered":"\u00c1byrg\u00f0 og a\u00f0hald"},"content":{"rendered":"<p><em>eftir Arnfr\u00ed\u00f0i Gu\u00f0mundsd\u00f3ttur og Hjalta Hugason<\/em><\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er misjafnt fr\u00e1 einu landi til annars hvernig stj\u00f3rnm\u00e1lamenn axla p\u00f3lit\u00edska \u00e1byrg\u00f0. V\u00ed\u00f0a er \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 vakni grunur um a\u00f0 p\u00f3lit\u00edkus hafi \u00e1 einhvern h\u00e1tt misfari\u00f0 me\u00f0 vald sitt, misnota\u00f0 a\u00f0t\u00f6\u00f0u s\u00edna e\u00f0a \u00e1 annan h\u00e1tt misstigi\u00f0 sig \u00ed hlutverki s\u00ednu  ver\u00f0ur hann e\u00f0a h\u00fan a\u00f0 huglei\u00f0a st\u00f6\u00f0u s\u00edna og oftar en ekki fara fr\u00e1, segja af s\u00e9r. \u00deetta er stundum nefnt hei\u00f0ursmannaafs\u00f6gn. \u2014 Sl\u00edk afs\u00f6gn er oftast ekki endalok \u00e1 stj\u00f3rnm\u00e1laferli heldur \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti n\u00fdtt upphaf. S\u00e1 e\u00f0a s\u00fa sem axlar \u00e1byrg\u00f0 getur sn\u00fai\u00f0 aftur me\u00f0 endurn\u00fdja\u00f0 traust, jafnvel or\u00f0i\u00f0 lei\u00f0togi.<br \/>\n<!--more--><\/p>\n<p>H\u00e9r \u00e1 landi er \u00feetta \u00fev\u00ed sem n\u00e6st \u00f3\u00feekkt fyrirb\u00e6ri. Stj\u00f3rnm\u00e1lamenn sitja oftast af s\u00e9r bylinn \u00ed skj\u00f3li flokka sinna. Hafa t.d. einhverjir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn axla\u00f0 \u00e1byrg\u00f0 eftir Hrun?<\/p>\n<p>H\u00e9r er p\u00f3lit\u00edskri \u00e1byrg\u00f0 oft blanda\u00f0 saman vi\u00f0 annars konar \u00e1byrg\u00f0, t.d. pers\u00f3nulega \u00e1byrg\u00f0 e\u00f0a jafnvel pers\u00f3nulega s\u00f6k. \u00deessu ver\u00f0ur \u00fe\u00f3 a\u00f0 halda a\u00f0skyldu. Stj\u00f3rnm\u00e1laforingi ber p\u00f3lit\u00edska \u00e1byrg\u00f0 langt umfram \u00fea\u00f0 sem hann e\u00f0a h\u00fan framkv\u00e6mir pers\u00f3nulega, tekur \u00e1kv\u00f6r\u00f0un um e\u00f0a l\u00e6tur undir h\u00f6fu\u00f0 leggjast a\u00f0 hafa afskipti af. P\u00f3lit\u00edsk \u00e1byrg\u00f0 hefur heldur ekkert me\u00f0 sekt e\u00f0a sakleysi a\u00f0 gera og er a\u00f0eins a\u00f0 hluta til l\u00f6gfr\u00e6\u00f0ilegs e\u00f0lis. P\u00f3lit\u00edsk \u00e1byrg\u00f0 er f\u00e9lagslegt fyrirb\u00e6ri, n\u00e1skyld trausti og tr\u00faver\u00f0ugleika.<\/p>\n<p>\u00cd landi \u00fear sem skilningur \u00e1 p\u00f3lit\u00edskri \u00e1byrg\u00f0 er takmarka\u00f0ur og stj\u00f3rnm\u00e1lamenn eru tregir til a\u00f0 axla hana \u00fearf a\u00f0 vera lj\u00f3st hvernig \u00feeir ver\u00f0a kalla\u00f0ir til \u00e1byrg\u00f0ar. L\u00f6g og reglur ver\u00f0a \u00fe\u00f3 seint sett um \u00fea\u00f0 hvernig laska\u00f0 traust skuli endurvaki\u00f0 enda er \u00fea\u00f0 fyrst og fremst m\u00e1l \u00feess e\u00f0a \u00feeirrar sem glata\u00f0 e\u00f0a fyrirgert hefur trausti s\u00ednu. Vi\u00f0 \u00feurfum aftur \u00e1 m\u00f3ti a\u00f0 setja okkur ramma um \u00fea\u00f0 hvernig stj\u00f3nm\u00e1lamenn, einkum r\u00e1\u00f0herrar, ver\u00f0a kalla\u00f0ir til \u00e1byrg\u00f0ar, jafnvel \u00ed l\u00f6gformlegri merkingu, \u00e1 einhverju sem  hann e\u00f0a h\u00fan hefur anna\u00f0 tveggja a\u00f0hafst \u00f3l\u00f6glega \u00ed emb\u00e6tti s\u00ednu e\u00f0a vanr\u00e6kt a\u00f0 gera af \u00e1setningi e\u00f0a fyrir mist\u00f6k.<\/p>\n<p>Lengi hafa stj\u00f3rnm\u00e1lamenn v\u00edsa\u00f0 til \u00feess a\u00f0 \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1 s\u00e9 a\u00f0 finna \u00e1kv\u00e6\u00f0i sem tryggi okkur a\u00f0hald me\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1last\u00e9ttinni, \u00fe.e. forystum\u00f6nnum hennar. Er \u00fear \u00e1tt vi\u00f0 \u00e1kv\u00e6\u00f0i 14. gr. stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar um r\u00e1\u00f0herra\u00e1byrg\u00f0 og landsd\u00f3m. \u00deess er skemmst a\u00f0 minnast \u00feegar Al\u00feingi st\u00f3\u00f0 frammi fyrir \u00feeirri pr\u00f3fraun a\u00f0 framkv\u00e6ma \u00feetta \u00e1kv\u00e6\u00f0i. \u00dej\u00f3\u00f0arinnar er a\u00f0 meta hvort stj\u00f3rnm\u00e1lamenn st\u00f3\u00f0ust pr\u00f3fi\u00f0 e\u00f0a ekki. A\u00f0 mati okkar var\u00f0 ni\u00f0ursta\u00f0an \u00ed \u00f6llu falli \u00ed \u00fe\u00e1 veru a\u00f0 endursko\u00f0a \u00fearf 14. gr. fr\u00e1 grunni. \u00dea\u00f0 \u00fearf a\u00f0 skerpa \u00e1 r\u00e1\u00f0herra\u00e1byrg\u00f0inni, ganga \u00feannig fr\u00e1 landsd\u00f3mi e\u00f0a \u00feeim d\u00f3mst\u00f3l og\/e\u00f0a ranns\u00f3knarnefnd sem leysir hann af  h\u00f3lmi a\u00f0 hann s\u00e9 hafinn yfir deilur og standist n\u00fat\u00edmakr\u00f6fur. \u00deetta er einn af \u00feeim hlutum stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar sem bitur reynsla undangenginna missera s\u00fdnir og sannar a\u00f0 skrifa \u00feurfi fr\u00e1 grunni. Stj\u00f3rnarskr\u00e1 \u00fearf a\u00f0 tryggja p\u00f3lit\u00edskt si\u00f0g\u00e6\u00f0i og \u00e1byrg\u00f0 \u00ed landinu.     <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>eftir Arnfr\u00ed\u00f0i Gu\u00f0mundsd\u00f3ttur og Hjalta Hugason \u00dea\u00f0 er misjafnt fr\u00e1 einu landi til annars hvernig stj\u00f3rnm\u00e1lamenn axla p\u00f3lit\u00edska \u00e1byrg\u00f0. V\u00ed\u00f0a er \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 vakni grunur um a\u00f0 p\u00f3lit\u00edkus hafi \u00e1 einhvern h\u00e1tt misfari\u00f0 me\u00f0 vald sitt, misnota\u00f0 a\u00f0t\u00f6\u00f0u s\u00edna e\u00f0a \u00e1 annan h\u00e1tt misstigi\u00f0 sig \u00ed hlutverki s\u00ednu ver\u00f0ur hann e\u00f0a h\u00fan a\u00f0 huglei\u00f0a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":427,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[123544],"tags":[],"class_list":["post-30","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kosning-til-stjornlagathings"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/users\/427"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30\/revisions\/91"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/agudm\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}