{"id":1234,"date":"2024-04-15T16:29:55","date_gmt":"2024-04-15T16:29:55","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/?p=1234"},"modified":"2024-04-03T16:31:33","modified_gmt":"2024-04-03T16:31:33","slug":"1234","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2024\/04\/15\/1234\/","title":{"rendered":""},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<div class=\"article-header\">\n<p>Skrifa\u00f0i pistil fyrir v\u00edsindavefinn.<\/p>\n<p>\u201eHafa dreps\u00f3ttir haft \u00e1hrif \u00e1 erf\u00f0aefni og \u00fer\u00f3un mannsins?\u201c <i>V\u00edsindavefurinn<\/i>, 3. apr\u00edl 2024. <a href=\"http:\/\/visindavefur.is\/svar.php?id=86400\">http:\/\/visindavefur.is\/svar.php?id=86400<\/a><\/p>\n<\/div>\n<p><a title=\"Hven\u00e6r er sj\u00fakd\u00f3mur faraldur og hven\u00e6r ver\u00f0ur hann heimsfaraldur?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=78806\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">Faraldrar<\/a> eru ein alvarlegasta \u00e1skorun sem l\u00edfverur standa frammi fyrir. \u00cd s\u00f6gu mannkyns eru \u00feekktir nokkrir s\u00e9rstaklega sk\u00e6\u00f0ir heimsfaraldrar, eins og <a title=\"Hva\u00f0 var sp\u00e1nska veikin?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=4775\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">sp\u00e1nska veikin<\/a>, <a title=\"Hvar eru uppt\u00f6k svartadau\u00f0a?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=1188\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">svartidau\u00f0i<\/a> og <a title=\"Hversu margir eru smita\u00f0ir af HIV-veirunni \u00ed heiminum?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=1288\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">HIV<\/a>, sem leiddu til dau\u00f0a millj\u00f3na einstaklinga. \u00cd lj\u00f3si \u00feeirrar sta\u00f0reyndar a\u00f0 breytingar \u00e1 t\u00ed\u00f0ni ger\u00f0a<span id=\"vv_footnote_ref_1_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=86400&amp;preview_key=3c3b2da08a50858ce17642c394b8cf9572757ddb#vv_footnote_note_1\">[1]<\/a><\/sup> yfir kynsl\u00f3\u00f0ir lei\u00f0a til <a title=\"Hvernig ur\u00f0u litlu frumurnar \u00ed sj\u00f3num a\u00f0 m\u00f6nnum og d\u00fdrum?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=81\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">\u00fer\u00f3unar l\u00edfveranna<\/a> er e\u00f0lilegt a\u00f0 spyrja hvort faraldrar sem dey\u00f0a e\u00f0a \u00f6rkumla t\u00edund e\u00f0a meira af stofninum hafi breytt erf\u00f0asamsetningu manna og \u00feannig haft \u00e1hrif \u00e1 \u00fer\u00f3un okkar sem tegundar.<\/p>\n<p>Til a\u00f0 svara spurningunni m\u00e1 l\u00edta til svartidau\u00f0a (e. bubonic plague). Sj\u00fakd\u00f3murinn orsakast af smiti af stofni <a title=\"Hver er munurinn \u00e1 bakter\u00edu og veiru? Eru s\u00fdklar og bakter\u00edur \u00fea\u00f0 sama?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=241\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">bakter\u00edunnar<\/a> <em><a title=\"Hvert er latneska heiti\u00f0 \u00e1 bakter\u00edunni sem olli pl\u00e1gu \u00e1 \u00cdslandi \u00e1 15 \u00f6ld? \u00c9g \u00fearf a\u00f0 finna mynd af bakter\u00edunni til a\u00f0 nota sem fyrirmynd a\u00f0 m\u00e1lverki.\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=61022\" target=\"_self\" rel=\"noopener\">Yersinia pestis<\/a><\/em> og er einn alvarlegasti smitsj\u00fakd\u00f3mur sem s\u00f6gur fara af. Tali\u00f0 er a\u00f0 \u00fer\u00edr st\u00f3rir faraldrar hafi brei\u00f0st um j\u00f6r\u00f0ina s\u00ed\u00f0ustu 2000 \u00e1r, s\u00e1 fyrsti \u00e1 6. \u00f6ld, annar \u00e1 13.-14. \u00f6ld og svo a\u00f0 mestu sta\u00f0bundinn faraldur \u00ed As\u00edu undir lok 19. aldar.<span id=\"vv_footnote_ref_2_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=86400&amp;preview_key=3c3b2da08a50858ce17642c394b8cf9572757ddb#vv_footnote_note_2\">[2]<\/a><\/sup> F\u00f3lk var varnarlaust gegn svartadau\u00f0a og hj\u00f3 sj\u00fakd\u00f3murinn st\u00f3r sk\u00f6r\u00f0 \u00ed m\u00f6rg samf\u00e9l\u00f6g manna. \u00de\u00f3tt um smitsj\u00fakd\u00f3m hafi veri\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a var \u00fea\u00f0 a\u00f0 vissu leyti h\u00e1\u00f0 erf\u00f0asamsetningu hvernig f\u00f3lki farna\u00f0ist \u00e1 t\u00edmum sj\u00fakd\u00f3msins. \u00dea\u00f0 haf\u00f0i \u00e1hrif \u00e1 erf\u00f0asamsetningu h\u00f3psins.<\/p>\n<p>...<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Skrifa\u00f0i pistil fyrir v\u00edsindavefinn. \u201eHafa dreps\u00f3ttir haft \u00e1hrif \u00e1 erf\u00f0aefni og \u00fer\u00f3un mannsins?\u201c V\u00edsindavefurinn, 3. apr\u00edl 2024. http:\/\/visindavefur.is\/svar.php?id=86400 Faraldrar eru ein alvarlegasta \u00e1skorun sem l\u00edfverur standa frammi fyrir. \u00cd s\u00f6gu mannkyns eru \u00feekktir nokkrir s\u00e9rstaklega sk\u00e6\u00f0ir heimsfaraldrar, eins og sp\u00e1nska &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2024\/04\/15\/1234\/\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":132,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13973],"tags":[],"class_list":["post-1234","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-visindavefur-svor"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/users\/132"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1234"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1239,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1234\/revisions\/1239"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}