{"id":1537,"date":"2026-02-13T13:51:50","date_gmt":"2026-02-13T13:51:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/?p=1537"},"modified":"2026-02-17T15:04:45","modified_gmt":"2026-02-17T15:04:45","slug":"icelandic-old-gensins-eftir-evelyn-fox-keller","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2026\/02\/13\/icelandic-old-gensins-eftir-evelyn-fox-keller\/","title":{"rendered":"\u00d6ld gensins eftir Evelyn Fox Keller"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<div class=\"elementor-element elementor-element-c6fdd87 elementor-widget pcsb-ptitle elementor-widget-penci-single-title\" data-id=\"c6fdd87\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"penci-single-title.default\">\n<div class=\"elementor-widget-container\">\n<div class=\"header-standard align-left\"><span style=\"font-size: 16px\">Ritfregn okkar um \u201e\u00d6ld gensins\u201d eftir Evelyn Fox Keller er komin \u00fat \u00ed N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum. \u00dear leyf\u00f0um vi\u00f0 okkur a\u00f0 fjalla um vi\u00f0fangsefni l\u00edffr\u00e6\u00f0innar og nokkur skemmtileg fl\u00e6kjustig.<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<section class=\"penci-section penci-disSticky penci-structure-20 elementor-section elementor-inner-section elementor-element elementor-element-8a1fe75 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"8a1fe75\" data-element_type=\"section\" data-e-type=\"section\">\n<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-no\">\n<div class=\"penci-ercol-50 penci-ercol-order-1 penci-sticky-ct elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-678ddb5\" data-id=\"678ddb5\" data-element_type=\"column\" data-e-type=\"column\">\n<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n<div class=\"elementor-element elementor-element-8593825 elementor-widget pcsb-meta elementor-widget-penci-single-meta\" data-id=\"8593825\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"penci-single-meta.default\">\n<div class=\"elementor-widget-container\">\n<p>Birtist \u00e1 netinu \u00ed febr\u00faar 2026. H\u00e9r eru fyrstu tv\u00e6r m\u00e1lsgreinarnar, alla greinina m\u00e1 n\u00e1lgast \u00e1 vef bla\u00f0sins. <a href=\"https:\/\/natturufraedingurinn.is\/old-gensins\/\">https:\/\/natturufraedingurinn.is\/old-gensins\/<\/a><\/p>\n<p class=\"p2\"><strong>Hi\u00f0 \u00cdslenska b\u00f3kmenntaf\u00e9lag hefur sta\u00f0i\u00f0 fyrir \u00fatg\u00e1fu l\u00e6rd\u00f3msrita, \u00fe\u00fdddra merkisrita sem spanna rit heimspekinga Grikkja til margra mest hugvekjandi b\u00f3ka s\u00ed\u00f0ustu aldar. \u00c1ri\u00f0 2023 kom \u00fat \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1 b\u00f3kinni \u00f6ld gensins eftir Evelyn Fox Keller fr\u00e1 \u00e1rinu 2000<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"1\" data-mfn-post-scope=\"00000000000005820000000000000000_5845\"><a title=\"Keller, E.F. 2023\/2000. \u00d6ld gensins. Hi\u00f0 \u00cdslenska b\u00f3kmenntaf\u00e9lag. \u00cd \u00fey\u0301\u00f0ingu Kristj\u00e1ns G. Arngr\u00edmssonar. 304 bls.\" role=\"button\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000005820000000000000000_5845-1\">1<\/a><\/sup>. B\u00f3kin er vi\u00f0brag\u00f0 vi\u00f0 ra\u00f0greiningu \u00e1 erf\u00f0amengi mannsins og or\u00f0r\u00e6\u00f0u sumra fork\u00f3lfa sameindal\u00edffr\u00e6\u00f0innar \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld. Verkefni\u00f0 f\u00f3r af sta\u00f0 \u00e1ri\u00f0 1992 og birtust fyrstu greinarnar um erf\u00f0amengi\u00f0 \u00ed heild \u00e1ri\u00f0 2001.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"2\" data-mfn-post-scope=\"00000000000005820000000000000000_5845\"><a title=\"Lander, E.S., Linton, L.M., Birren, B., Nusbaum, C., Zody, M.C., 250 a\u00f0rir h\u00f6fundar og International Human Genome Sequencing Consortium. 2001. Initial sequencing and analysis of the human genome. Nature. 409(6822). 860-921. doi: 10.1038\/35057062. Lei\u00f0r\u00e9ttingar \u00ed Nature 2001 412(6846):565 og Nature 2001 Jun 7;411(6838):720.\" role=\"button\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000005820000000000000000_5845-2\">2<\/a><\/sup><span class=\"s2\">,<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"3\" data-mfn-post-scope=\"00000000000005820000000000000000_5845\"><a title=\"Venter, J.C., Adams, M.D., Myers, E.W., Li, P.W., Mural, R.J., Sutton, G.G., Smith, H.O., Yandell, M. og 265 a\u00f0rir h\u00f6fundar. 2001. The sequence of the human genome. Science. 291(5507). 1304-51. doi: 10.1126\/science.1058040. Lei\u00f0r\u00e9tting: Science 2001 292(5523):1838.\" role=\"button\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000005820000000000000000_5845-3\">3<\/a><\/sup> <\/span>Fyrstu \u00fatg\u00e1fur af erf\u00f0amenginu voru mj\u00f6g glopp\u00f3ttar, en \u00fea\u00f0 var \u00e1ri\u00f0 2022 sem loksins t\u00f3kst a\u00f0 rekja ra\u00f0ir \u00fer\u00e1\u00f0haftanna almennilega og \u201eloka\u201d erf\u00f0amenginu.<span class=\"s2\"><sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"4\" data-mfn-post-scope=\"00000000000005820000000000000000_5845\"><a title=\"Nurk, S., Koren, S., Rhie, A., Rautiainen, M., Bzikadze, A.V., Mikheenko, A., og 93 a\u00f0rir h\u00f6fundar. 2022. The complete sequence of a human genome. Science. 376(6588). 44-53. doi: 10.1126\/science.abj6987.\" role=\"button\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000005820000000000000000_5845-4\">4<\/a><\/sup><\/span><\/strong><\/p>\n<p class=\"p3\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-medium wp-image-5851\" src=\"https:\/\/natturufraedingurinn.is\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/maciej-drazkiewicz-UNe77U6h4nI-unsplash-200x300.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" height=\"300\" \/>\u00cd b\u00f3kinni rekur Evelyn Fox s\u00f6gu erf\u00f0afr\u00e6\u00f0innar og fjallar a\u00f0allega um tv\u00f6 vi\u00f0fangsefni hennar, hvernig erf\u00f0auppl\u00fdsingar berast milli kynsl\u00f3\u00f0a og hvernig breytileiki \u00ed genum hefur \u00e1hrif \u00e1 svipfar l\u00edfvera. B\u00f3kin er tilraun til a\u00f0 vinda ofan af erf\u00f0anau\u00f0hyggju (e. genetic determinism) sem fylgdi \u00ed kj\u00f6lfar framfara \u00ed tilraunav\u00edsindum og erf\u00f0afr\u00e6\u00f0i s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratuga aldarinnar. Erf\u00f0anau\u00f0hyggja er hugmyndin um gen sem \u00f6rlagavalda, og h\u00fan lifir enn g\u00f3\u00f0u l\u00edfi. Samkv\u00e6mt henni, ef einstaklingur erfir \u00e1kve\u00f0na \u00fatg\u00e1fu af geni f\u00e6r vi\u00f0komandi rautt h\u00e1r, l\u00edkamlega vansk\u00f6pun e\u00f0a heg\u00f0unarbrest. S\u00fa sta\u00f0reynd a\u00f0 erf\u00f0afr\u00e6\u00f0i er oftast kennd me\u00f0 d\u00e6mum um sk\u00fdra erf\u00f0a\u00fe\u00e6tti (t.d. augnlit), sem erfast samkv\u00e6mt l\u00f6gm\u00e1lum Mendels kann a\u00f0 hafa \u00fdtt undir \u00feessa nau\u00f0hyggju. Sl\u00edk gen eru nefnilega minnihluti \u00feekktra gena \u00ed m\u00f6nnum. Flestir erf\u00f0a\u00fe\u00e6ttir hafa v\u00e6g \u00e1hrif \u00e1 eiginleika. \u00deeir skipta \u00fe\u00fasundum erf\u00f0a\u00fe\u00e6ttirnir sem auka (e\u00f0a minnka) h\u00e6\u00f0 manna um brot af millimeter. \u00c1 me\u00f0an f\u00e1ar st\u00f6kkbreytingar \u00ed litlum h\u00f3pi gena veldur dvergvexti. \u00deessar sjaldg\u00e6fu afgerandi st\u00f6kkbreytingar eru hins vegar mun eftirminnilegri og m\u00f3ta s\u00fdn okkar \u00e1 erf\u00f0ir, og lei\u00f0ir til ofmats \u00e1 \u00e1hrifum \u00feeirra. S\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingurinn Steven Heine, rita\u00f0i um \u00feetta \u00ed b\u00f3k sinni \u201eDNA er ekki \u00f6rl\u00f6g\u201c fr\u00e1 2019.<sup class=\"modern-footnotes-footnote \" data-mfn=\"5\" data-mfn-post-scope=\"00000000000005820000000000000000_5845\"><a title=\"Heine, S.J. 2017. DNA Is Not Destiny: The Remarkable, Completely Misunderstood Relationship between You and Your Genes. New York, NY: W. W. Norton &amp; Company. 352 bls.\" role=\"button\" aria-describedby=\"mfn-content-00000000000005820000000000000000_5845-5\">5<\/a><\/sup><span class=\"s2\">\u00a0<\/span>Samkv\u00e6mt ranns\u00f3knum hans h\u00f6fum vi\u00f0 tilhneygingu til a\u00f0 oft\u00falka \u00e1hrif erf\u00f0a\u00fe\u00e1tta, en vanmeta \u00e1hrif umhverfis. Vi\u00f0 oft\u00falkum \u00e1hrif gena l\u00edka \u00ed tilfellum \u00feegar erf\u00f0a\u00fe\u00e6ttir og umhverfis\u00fe\u00e6ttir skipta jafn miklu m\u00e1li fyrir vi\u00f0komandi sj\u00fakd\u00f3m. M\u00f6gulegt er a\u00f0 vistfr\u00e6\u00f0ileg nau\u00f0hyggja (e. ecological determinism) s\u00e9 \u00ed uppsveiflu. \u00dea\u00f0 er s\u00fa hugmynd a\u00f0 vistfr\u00e6\u00f0i\u00fe\u00e6ttir s\u00e9u \u00e1kvar\u00f0andi orsakir fyrir eiginleikum l\u00edfvera og vistkerfa. \u00deetta s\u00e9st me\u00f0al annars \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f6gnin \u00e1kvar\u00f0a (e. determine) er notu\u00f0 umtalsvert \u00ed vistfr\u00e6\u00f0itextum n\u00fat\u00edmans.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/section>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ritfregn okkar um \u201e\u00d6ld gensins\u201d eftir Evelyn Fox Keller er komin \u00fat \u00ed N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingnum. \u00dear leyf\u00f0um vi\u00f0 okkur a\u00f0 fjalla um vi\u00f0fangsefni l\u00edffr\u00e6\u00f0innar og nokkur skemmtileg fl\u00e6kjustig. Birtist \u00e1 netinu \u00ed febr\u00faar 2026. H\u00e9r eru fyrstu tv\u00e6r m\u00e1lsgreinarnar, alla greinina &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2026\/02\/13\/icelandic-old-gensins-eftir-evelyn-fox-keller\/\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":132,"featured_media":1539,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13968,209],"tags":[144082],"class_list":["post-1537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-articles-about-science","category-publications","tag-gen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/users\/132"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1537"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1544,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1537\/revisions\/1544"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1539"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}