{"id":294,"date":"2014-09-17T09:20:15","date_gmt":"2014-09-17T09:20:15","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/?p=294"},"modified":"2014-09-17T09:30:32","modified_gmt":"2014-09-17T09:30:32","slug":"icelandic-ritfregn-tilviljun-og-naudsyn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2014\/09\/17\/icelandic-ritfregn-tilviljun-og-naudsyn\/","title":{"rendered":"Ritfregn: Tilviljun og nau\u00f0syn"},"content":{"rendered":"<p>Hin n\u00fdja l\u00edffr\u00e6\u00f0i kennd vi\u00f0 sameindir spratt \u00far ranns\u00f3knum \u00e1 e\u00f0li og n\u00e1tt\u00faru l\u00edfefna, erf\u00f0a og \u00f6rvera um mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld. H\u00fan bygg\u00f0i \u00e1 grunnsetningu Charles Darwins (1809\u20131882) og Alfred Wallace (1823\u20131913) a\u00f0 allt l\u00edf \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni v\u00e6ri af s\u00f6mu r\u00f3t. \u00dev\u00ed m\u00e6tti l\u00e6ra um eiginleika manns og h\u00fasd\u00fdra me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 rannsaka gerla. Jacques Lucien Monod (1910\u20131976) var \u00ed fylkingarbrj\u00f3sti hinnar n\u00fdju fr\u00e6\u00f0igreinar og ger\u00f0i hana a\u00f0 vi\u00f0fangsefni \u00ed b\u00f3kinni Tilviljun og nau\u00f0syn, ritger\u00f0 um n\u00e1tt\u00farulega heimspeki n\u00fat\u00edmal\u00edffr\u00e6\u00f0i. B\u00f3kin kom upprunalega \u00fat 1969 \u00ed Frakklandi en var gefin \u00fat h\u00e9rlendis hausti\u00f0 2012 af Hinu \u00edslenska b\u00f3kmenntaf\u00e9lagi. Gu\u00f0mundur Eggertsson pr\u00f3fessor emeritus vi\u00f0 H\u00e1sk\u00f3la \u00cdslands \u00fe\u00fdddi en Bj\u00f6rn \u00deorsteinsson heimspekingur ritst\u00fdrir l\u00e6rd\u00f3msritar\u00f6\u00f0inni.<\/p>\n<p>B\u00f3kin samanstendur af n\u00edu k\u00f6flum og fj\u00f3rum vi\u00f0aukum um t\u00e6knilegri atri\u00f0i. Fyrst skilgreinir Monod grunneiginleika l\u00edfs og l\u00edfvera. N\u00e6st er fjalla\u00f0 um eldri heimspeki um e\u00f0li l\u00edfsins og tilg\u00e1tur, t.d. um sj\u00e1lfkviknun l\u00edfs, sem l\u00edffr\u00e6\u00f0i tuttugstu aldar afsanna\u00f0i og afgreiddi sem ranghugmyndir. Monod tekur s\u00ed\u00f0an til vi\u00f0 a\u00f0 l\u00fdsa meginatri\u00f0um sameindakenningarinnar \u00ed k\u00f6flum \u00ferj\u00fa til sex. \u00dear er hann \u00e1 heimavelli og \u00fatsk\u00fdrir innvi\u00f0i frumunar, uppbyggingu erf\u00f0aefnisins og erf\u00f0at\u00e1knm\u00e1lsins. Hann \u00fatlistar st\u00f3ru dr\u00e6ttina \u00ed\u00a0 starfsemi pr\u00f3t\u00edna, sem geta skipt um virkni eftir \u00fev\u00ed hva\u00f0a form \u00feau taka, og hvernig sveiganleiki og veik efnatengi n\u00fdtast frumum vi\u00f0 daglegan rekstur. Sj\u00f6undi kafli fjallar um \u00fer\u00f3un l\u00edfsins og \u00e1ttundi um tv\u00f6 af st\u00e6rstu vi\u00f0fangsefnum l\u00edffr\u00e6\u00f0innar uppruna l\u00edfs og eiginleika taugakerfis mannsins og me\u00f0vitundar. \u00cd s\u00ed\u00f0asta kaflanum r\u00e6\u00f0ir hann bollalengingar s\u00ednar um heimspekilegar aflei\u00f0ingar\u00a0 sameindakenningarinnar og framfara \u00ed v\u00edsindum. Hann leggur \u00fat fr\u00e1 \u00fer\u00f3un mannsins og hugmyndum um a\u00f0 tilur\u00f0 tungum\u00e1ls hafi frelsa\u00f0 manninn og gert \u00fer\u00f3un hugmynda m\u00f6gulega. A\u00f0 s\u00ed\u00f0ustu skissar hann n\u00fdja v\u00edsindalega heimspeki. H\u00e9r ver\u00f0ur efni b\u00f3karinnar ekki raki\u00f0 \u00ed \u00feaula, en stikla\u00f0 \u00e1 nokkrum lykilatri\u00f0um. H\u00f6fu\u00f0\u00e1herslan er l\u00f6g\u00f0 \u00e1 sameindakenninguna og uppg\u00f6tvanir Monod og f\u00e9laga. Heimspeki og samf\u00e9lagss\u00fdn Monods ver\u00f0ur r\u00e6dd \u00e1 \u00f6\u00f0rum vettvangi.<\/p>\n<p>\u00deannig hefst ritfregn, sem vi\u00f0 skrifu\u00f0um fyrir N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0inginn sem kom \u00fat n\u00fa \u00ed vikunni.<\/p>\n<p>N\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0ingurinn 84 (1\u20132), bls. 72\u201373, 2014.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hin n\u00fdja l\u00edffr\u00e6\u00f0i kennd vi\u00f0 sameindir spratt \u00far ranns\u00f3knum \u00e1 e\u00f0li og n\u00e1tt\u00faru l\u00edfefna, erf\u00f0a og \u00f6rvera um mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld. H\u00fan bygg\u00f0i \u00e1 grunnsetningu Charles Darwins (1809\u20131882) og Alfred Wallace (1823\u20131913) a\u00f0 allt l\u00edf \u00e1 j\u00f6r\u00f0inni v\u00e6ri af s\u00f6mu &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2014\/09\/17\/icelandic-ritfregn-tilviljun-og-naudsyn\/\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":132,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[209],"tags":[],"class_list":["post-294","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publications"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/users\/132"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=294"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":302,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/294\/revisions\/302"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}