{"id":881,"date":"2020-04-15T10:48:08","date_gmt":"2020-04-15T10:48:08","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/?p=881"},"modified":"2020-04-15T10:48:08","modified_gmt":"2020-04-15T10:48:08","slug":"icelandic-eru-til-tvo-eda-fleiri-afbrigdi-af-koronuveirunni-sem-veldur-covid-19","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2020\/04\/15\/icelandic-eru-til-tvo-eda-fleiri-afbrigdi-af-koronuveirunni-sem-veldur-covid-19\/","title":{"rendered":"Eru til tv\u00f6 e\u00f0a fleiri afbrig\u00f0i af k\u00f3r\u00f3nuveirunni sem veldur COVID-19?"},"content":{"rendered":"<p>Arnar P\u00e1lsson. \u201eEru til tv\u00f6 e\u00f0a fleiri afbrig\u00f0i af k\u00f3r\u00f3nuveirunni sem veldur COVID-19?\u201c <i>V\u00edsindavefurinn<\/i>, 14. apr\u00edl 2020. S\u00f3tt 15. apr\u00edl 2020. http:\/\/visindavefur.is\/svar.php?id=79178.<\/p>\n<p>Afbrig\u00f0i l\u00edfvera eru skilgreind sem vissar ger\u00f0ir innan tegundar sem eru \u00f3l\u00edkar \u00ed h\u00e1ttum e\u00f0a eiginleikum. Munur \u00e1 afbrig\u00f0um getur veri\u00f0 mj\u00f6g yfirbor\u00f0skenndur, til d\u00e6mis bygg\u00f0ur \u00e1 lit fja\u00f0ra e\u00f0a \u00fev\u00ed hvort einstaklingar s\u00f6mu tegundar s\u00e9u sta\u00f0fuglar e\u00f0a farfuglar. Stundum er munurinn dj\u00fapst\u00e6\u00f0ari eins og \u00ed afm\u00f6rku\u00f0um stofnum sem g\u00e6tu veri\u00f0 forstig tegunda. <a title=\"Af hverju ver\u00f0a st\u00f6kkbreytingar?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=3653\" target=\"_self\" rel=\"noopener noreferrer\">St\u00f6kkbreytingar<\/a> eru algengari \u00ed <a title=\"St\u00f6kkbreytast veirur hra\u00f0ar en fl\u00f3knar l\u00edfverur?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=78972\" target=\"_self\" rel=\"noopener noreferrer\">veirum<\/a> en fl\u00f3knari l\u00edfverum og af \u00feeim s\u00f6kum er mikill breytileiki \u00ed erf\u00f0asamsetningu veira sem s\u00fdkja mannf\u00f3lk. \u00deegar tala\u00f0 er um afbrig\u00f0i k\u00f3r\u00f3nuveirunnar sem veldur <a title=\"Hvers konar veira veldur COVID-19 og hva\u00f0 er vita\u00f0 um hana?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=78555\" target=\"_self\" rel=\"noopener noreferrer\">COVID-19<\/a> er v\u00edsa\u00f0 \u00ed h\u00f3pa sem greina m\u00e1 a\u00f0 vegna mismunandi erf\u00f0abreytileika.<\/p>\n<div class=\"article-img img_text_center img_text_noborder\">\n<div class=\"fancybox img_large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/myndir\/stokkbreytihradi_180320.png\" align=\"top\" border=\"0\" \/><\/div>\n<div class=\"img-caption center\">\n<p>Mynd 1. St\u00f6kkbreythra\u00f0i er meiri hj\u00e1 veirum en fl\u00f3knari l\u00edfverum sem hafa st\u00e6rra erf\u00f0amengi. \u00c1 myndinni sj\u00e1st \u00f3l\u00edkar veirur og l\u00edfverur. Fr\u00e1 vinstri, veirungur, s\u00ed\u00f0an \u00ferj\u00e1r \u00f3l\u00edkar ger\u00f0ir veira, bakter\u00edur og loks m\u00fas. \u00c1 x-\u00e1snum er svonefndur log-kvar\u00f0i sem \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 h\u00e6kkun um eitt stig er t\u00edf\u00f6ldun.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Veiru- og l\u00edffr\u00e6\u00f0ingarnir Nathan D. Grubaugh, Mary E. Petrone og Edward C. Holmes fjalla um breytileika \u00ed veirunni sem veldur COVID-19 \u00ed greininni \u201eWe shouldn\u2019t worry when a virus mutates during disease outbreaks\u201c sem kom \u00fat \u00ed t\u00edmaritinu <cite>Nature Microbiology<\/cite> snemma \u00ed febr\u00faar 2020. \u00dear leggja \u00feau \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 vi\u00f0 eigum ekki a\u00f0 \u00f3ttast st\u00f6kkbreytingar heldur n\u00fdta okkur \u00fe\u00e6r til a\u00f0 skilja smitlei\u00f0ir og framvindu <a title=\"Hven\u00e6r er sj\u00fakd\u00f3mur faraldur og hven\u00e6r ver\u00f0ur hann heimsfaraldur?\" href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=78806\" target=\"_self\" rel=\"noopener noreferrer\">faraldursins<\/a>.<span id=\"vv_footnote_ref_1_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_note_1\">[1]<\/a><\/sup> Veiran sem veldur COVID-19 st\u00f6kk einu sinni \u00far d\u00fdri yfir \u00ed mann, einhvern t\u00edma undir lok \u00e1rsins 2019. \u00dea\u00f0 er r\u00f3t \u00e6ttartr\u00e9s veirunnar. Allar veirurnar sem valda faraldrinum eru afkomendur \u00feessarar upprunalegu veiru. Veiran hefur einn litning og fj\u00f6lgar s\u00e9r kynlaust. Segja m\u00e1 a\u00f0 h\u00fan kl\u00f3ni sig. Allar veirur sem berast fr\u00e1 s\u00fdktum einstaklingi bera afrit erf\u00f0amengis veirunnar sem s\u00fdkti \u00feann einstakling, me\u00f0 nokkrum fr\u00e1vikum vegna st\u00f6kkbreytinga. Hver s\u00fdktur einstaklingur s\u00fdkir a\u00f0 me\u00f0altali 2 til 4 einstaklinga, og \u00ed hverri veirukynsl\u00f3\u00f0 ver\u00f0a einhverjar st\u00f6kkbreytingar \u00e1 erf\u00f0aefni veiranna.<span id=\"vv_footnote_ref_2_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_note_2\">[2]<\/a><\/sup> St\u00f6kkbreytingar ber ekki a\u00f0 \u00f3ttast heldur nota til a\u00f0 rekja smiti\u00f0. St\u00f6kkbreyting sem var\u00f0 \u00ed veiru snemma \u00ed faraldrinum merkti alla afkomendur hennar. St\u00f6kkbreyting sem ver\u00f0ur seinna au\u00f0kennir undirh\u00f3p sem er kominn fr\u00e1 tiltekinni veiru (2. mynd). Til a\u00f0 mynda tilkynnti \u00cdslensk erf\u00f0agreining a\u00f0 40 s\u00e9r\u00edslenskar st\u00f6kkbreytingar hef\u00f0u fundist h\u00e9r (23. mars 2020).<span id=\"vv_footnote_ref_3_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_note_3\">[3]<\/a><\/sup><\/p>\n<div class=\"article-img img_text_center img_text_noborder\">\n<div class=\"fancybox img_large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/myndir\/setradir_aettartre_mynd_2_110420.png\" align=\"top\" border=\"0\" \/><\/div>\n<div class=\"img-caption center\">\n<p>Mynd 2. St\u00f6kkbreytingar \u00e1 erf\u00f0aefni veiru sem berst milli einstaklinga (gr\u00e1ir hringir) m\u00e1 nota til a\u00f0 rekja smiti\u00f0. \u00c6ttartr\u00e9 veiranna endurspeglar smits\u00f6guna. Myndin s\u00fdnir einfalda\u00f0 tilfelli. S\u00fdndir eru litningar 5 ger\u00f0a af veiru, sem eru \u00f3l\u00edkir vegna 7 st\u00f6kkbreytinga (lita\u00f0ar l\u00ednur). \u00deessir litningar mynda \u00fe\u00e1 fimm \u00f3l\u00edkar setra\u00f0ir (e. haplotypes) sem einnig m\u00e1 kalla afbrig\u00f0i. Sumar st\u00f6kkbreytingar eru eldri (og finnast \u00ed tveimur e\u00f0a fleiri ger\u00f0um), en a\u00f0rar yngri og finnast bara \u00ed einni ger\u00f0.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Ef veira greinist \u00ed einstaklingi sem ekki er vita\u00f0 hvernig smita\u00f0ist, er h\u00e6gt a\u00f0 ra\u00f0greina erf\u00f0amengi veirunnar og m\u00e1ta \u00fea\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e6r \u00fe\u00fasundir erf\u00f0amengja sem n\u00fa<span id=\"vv_footnote_ref_4_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_note_4\">[4]<\/a><\/sup> eru \u00feekkt. \u00deannig var h\u00e6gt a\u00f0 komast a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hva\u00f0an veirurnar sem b\u00e1rust til \u00cdslands komu. Smiti\u00f0 barst snemma me\u00f0 f\u00f3lki sem kom fr\u00e1 Austurr\u00edki, en greinilegt var a\u00f0 \u00fea\u00f0 kom einnig fr\u00e1 nokkrum \u00f6\u00f0rum l\u00f6ndum.<span id=\"vv_footnote_ref_5_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_note_5\">[5]<\/a><\/sup> Sama hugmynd var n\u00fdtt til a\u00f0 meta uppruna veirunnar sem veldur COVID-19. Samanbur\u00f0ur \u00e1 erf\u00f0amengi hennar vi\u00f0 a\u00f0rar \u00feekktar veirur s\u00fdna a\u00f0 skyldasta veiran (96% eins DNA-r\u00f6\u00f0) finnst \u00ed le\u00f0urbl\u00f6kum. \u00dea\u00f0 sannar ekki a\u00f0 veiran hafi borist \u00fea\u00f0an. M\u00f6gulegt er a\u00f0 k\u00f3r\u00f3nuveira me\u00f0 99,9% erf\u00f0asamsv\u00f6run s\u00fdki a\u00f0ra tegund d\u00fdra.<span id=\"vv_footnote_ref_6_1\" class=\"vv_anchor\"><\/span><sup><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_note_6\">[6]<\/a><\/sup> Le\u00f0urbl\u00f6kur eru reyndar v\u00ed\u00f0fr\u00e6gar fyrir a\u00f0 vera su\u00f0upottur veira, sem berast \u00ed \u00fe\u00e6r \u00far m\u00f6rgum \u00e1ttum. <strong>Samantekt<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Afbrig\u00f0i finnst innan margra tegunda l\u00edfvera.<\/li>\n<li>Mismunandi er hva\u00f0 kalla\u00f0 eru afbrig\u00f0i.<\/li>\n<li>Veiruafbrig\u00f0i eru greind \u00fat fr\u00e1 breytileika \u00ed erf\u00f0aefni.<\/li>\n<li>Veirur fj\u00f6lga s\u00e9r kynlaust og st\u00f6kkbreytingar marka erf\u00f0aefni veira.<\/li>\n<li>Breytileikinn gerir okkur kleift a\u00f0 meta smitlei\u00f0ir og uppruna faraldra.<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Tilv\u00edsanir:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li id=\"vv_footnote_note_1\"><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_ref_1_1\">^<\/a> \u201eRather than fearing mutation, perhaps it is now time to embrace it.\u201c<\/li>\n<li id=\"vv_footnote_note_2\"><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_ref_2_1\">^<\/a> Yinon M. Bar-On o.fl. (2020).<\/li>\n<li id=\"vv_footnote_note_3\"><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_ref_3_1\">^<\/a> S\u00fa tala mun \u00f6rugglega h\u00e6kka me\u00f0 fleiri ra\u00f0greindum erf\u00f0amengjum. En einnig er l\u00edklegt a\u00f0 um ofmat s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0mi\u00f0unars\u00fdni\u00f0 er \u00f3fullkomi\u00f0. Einhverjar breytingar hafa fundist h\u00e9rlendis en ekki veri\u00f0 greindar erlendis vegna \u00feess a\u00f0 forfe\u00f0ur e\u00f0a skyldar veirur erlendis hafa ekki veri\u00f0 ra\u00f0greindar.<\/li>\n<li id=\"vv_footnote_note_4\"><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_ref_4_1\">^<\/a> \u00deegar \u00feetta er skrifa\u00f0, 6. apr\u00edl 2020.<\/li>\n<li id=\"vv_footnote_note_5\"><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_ref_5_1\">^<\/a> Daniel F. Gudbjartsson, o.fl. (2020).<\/li>\n<li id=\"vv_footnote_note_6\"><a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=79178#vv_footnote_ref_6_1\">^<\/a> Sj\u00e1 svar vi\u00f0 spurningunni <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/?id=78940\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Hva\u00f0an kom COVID-19-veiran?<\/a> (S\u00f3tt 07.04.2020).<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>Heimildir:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Nathan D. Grubaugh, Mary E. Petrone og Edward C. Holmes. (2020). <a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41564-020-0690-4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">We shouldn\u2019t worry when a virus mutates during disease outbreaks<\/a>. <cite>Nature Microbiology<\/cite> 5, 529\u2013530. (S\u00f3tt 07.04.2020).<\/li>\n<li>Daniel F. Gudbjartsson, o.fl. (2020). <a href=\"https:\/\/www.medrxiv.org\/content\/10.1101\/2020.03.26.20044446v2\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Early Spread of SARS-Cov-2 in the Icelandic Population<\/a>. <cite>MedRxiv<\/cite>. Athugi\u00f0 a\u00f0 handriti\u00f0 er ekki ritr\u00fdnt og getur \u00fev\u00ed innihaldi\u00f0 villur e\u00f0a rangf\u00e6rslur. (S\u00f3tt 07.04.2020).<\/li>\n<li>Chantal B.F. Vogels o.fl. (2020). <a href=\"https:\/\/www.medrxiv.org\/content\/10.1101\/2020.03.30.20048108v1.full.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Analytical sensitivity and efficiency comparisons of SARS-COV-2 qRT-PCR assays<\/a>. <cite>MedRxiv<\/cite>. Athugi\u00f0 a\u00f0 handriti\u00f0 er ekki ritr\u00fdnt og getur \u00fev\u00ed innihaldi\u00f0 villur e\u00f0a rangf\u00e6rslur. (S\u00f3tt 07.04.2020).<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.frettabladid.is\/frettir\/hafa-greint-40-serislenskar-stokkbreytingar-af-koronaveirunni\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Hafa greint 40 s\u00e9r\u00edslenskar st\u00f6kkbreytingar af k\u00f3r\u00f3naveirunni<\/a>. Fr\u00e9ttabla\u00f0i\u00f0, 23. mars 2020. (S\u00f3tt 07.04.2020).<\/li>\n<li>Yinon M. Bar-On, Avi Flamholz, Rob Phillips og Ron Milon. (2020). <a href=\"https:\/\/elifesciences.org\/articles\/57309\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">SARS-CoV-2 (COVID-19) by the numbers<\/a>. <cite>eLife<\/cite>, 31. mars. (S\u00f3tt 07.04.2020).<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Myndir:<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Mynd 1: <a href=\"https:\/\/journals.plos.org\/plosbiology\/article?id=10.1371\/journal.pbio.3000003\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Why are RNA virus mutation rates so damn high?<\/a> (S\u00f3tt 18.03.2020). \u00cdslenskur texti settur inn af ritstj\u00f3rn V\u00edsindavefsins.<\/li>\n<li>Mynd 2: Arnar P\u00e1lsson. Birt undir leyfinu <a href=\"https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-nc\/2.0\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">CC BY-NC 2.0<\/a>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Spurningu Ara er h\u00e9r svara\u00f0 a\u00f0 hluta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arnar P\u00e1lsson. \u201eEru til tv\u00f6 e\u00f0a fleiri afbrig\u00f0i af k\u00f3r\u00f3nuveirunni sem veldur COVID-19?\u201c V\u00edsindavefurinn, 14. apr\u00edl 2020. S\u00f3tt 15. apr\u00edl 2020. http:\/\/visindavefur.is\/svar.php?id=79178. Afbrig\u00f0i l\u00edfvera eru skilgreind sem vissar ger\u00f0ir innan tegundar sem eru \u00f3l\u00edkar \u00ed h\u00e1ttum e\u00f0a eiginleikum. Munur \u00e1 &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/2020\/04\/15\/icelandic-eru-til-tvo-eda-fleiri-afbrigdi-af-koronuveirunni-sem-veldur-covid-19\/\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":132,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13971,13973],"tags":[],"class_list":["post-881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-general-biology","category-visindavefur-svor"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/users\/132"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=881"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":882,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/881\/revisions\/882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/IS\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}