{"id":1270,"date":"2024-08-14T10:02:37","date_gmt":"2024-08-14T10:02:37","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/?p=1270"},"modified":"2024-08-30T18:41:24","modified_gmt":"2024-08-30T18:41:24","slug":"skilningur-a-ras-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/2024\/08\/14\/skilningur-a-ras-1\/","title":{"rendered":"Skilningur \u00e1 r\u00e1s 1"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir \u00f6r\u00fe\u00e6ttina <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/utvarp\/spila\/uppastand\/33185\/9sf8nn\">Upp\u00e1stand \u00e1 r\u00e1s 1.<\/a><\/p>\n<p>Umsj\u00f3n og upptaka J\u00f3hannes \u00d3lafsson. Flutt 24. j\u00fan\u00ed 2024.<\/p>\n<p>Skilningur<\/p>\n<p>Skilningur var r\u00e6ddur vi\u00f0 kv\u00f6ldver\u00f0arbor\u00f0i\u00f0. B\u00f6rnin reyndu a\u00f0 misskilja skilninginn, skilja misskilninginn, sundurli\u00f0a skil \u2013 ninginn, inga vi\u00f0 skilin og a\u00f0skilja skilninginn og skilningsleysi\u00f0, og skemmta s\u00e9r \u00ed lei\u00f0inni. Leikur a\u00f0 or\u00f0um, kasta \u00feeim \u00e1 milli s\u00edn, hvolfa \u00feeim og hno\u00f0a, sn\u00faa \u00fat \u00far \u00feeim og inn\u00far, er ein d\u00e6gradv\u00f6l fj\u00f6lskyldunar, sem \u00e9g tel hj\u00e1lpa okkur a\u00f0 skilja og \u00f6\u00f0last skilning.<\/p>\n<p>Samtal, \u00fear sem skipst er \u00e1 or\u00f0um, spurningar settar fram, efi l\u00e6\u00f0ist um og steinum velt um koll. Gr\u00edn gert a\u00f0 or\u00f0um, og s\u00ed\u00f0an gr\u00edn gert a\u00f0 gr\u00edninu. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um, vi\u00f0 f\u00e6rum r\u00f6k og m\u00f3tr\u00f6k, greinum forsendur og r\u00e6tur or\u00f0a. Ja h\u00e9rna, spjall yfir kv\u00f6ldver\u00f0i var etv eins og heimspeki e\u00f0a v\u00edsindi.<\/p>\n<p>Forvitni, spurningar og samtal eru mikilv\u00e6g mannlegri tilveru og gefa okkur l\u00edfsfyllingu. S\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingurinn <span class=\"mw-page-title-main\">Mihaly Csikszentmihalyi\u00a0<\/span>\u2013 h\u00f6fundur b\u00f3kanna Flow og Creativity sag\u00f0i eitt sinni a\u00f0<\/p>\n<p>\"B\u00fai\u00f0 til fullt af hugyndum. Reyni\u00f0 einnig a\u00f0 koma me\u00f0 \u00f3l\u00edklegar hugmyndir\"<\/p>\n<p>\u00cd vinnunni minni vi\u00f0 H\u00cd, kenni \u00e9g margv\u00edsleg vi\u00f0fangsefni og rannsaka allskonar spennandi hluti. \u00c1 haustin kenni \u00e9g venjulega mannerf\u00f0afr\u00e6\u00f0i, nema ekki \u00ed haust af \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00e1\u00f0herra og fj\u00e1rveitingavaldi\u00f0 sk\u00e1ru ni\u00f0ur framl\u00f6g til h\u00e1sk\u00f3lanna. \u00dea\u00f0 m\u00e1 spyrja sig hversu mikinn skilning al\u00feingi hafi \u00e1 mikilv\u00e6gi skilningsleitarinnar \u00ed H\u00e1sk\u00f3lum landsins.<\/p>\n<p>Sem d\u00e6mi, \u00ed mannerf\u00f0afr\u00e6\u00f0i fj\u00f6llum vi\u00f0 um \u00e1hrif erf\u00f0a og umhverfis \u00e1 margv\u00edslega eiginleika mannf\u00f3lks. Mikilv\u00e6gasti hluti n\u00e1mskei\u00f0sins eru kynningar nemenda \u00e1 vi\u00f0fangsefnum sem \u00feeir velja s\u00e9r, allt fr\u00e1 erf\u00f0um klumbruf\u00f3ts, s\u00f6gu \u00fej\u00f3\u00f0a eyja\u00e1lfu og breytileika \u00ed byggingu erf\u00f0amengja manna. Vi\u00f0fangsefnin sj\u00e1lf eru mikilv\u00e6g, en mestu skiptir er a\u00f0 nemendur \u00fej\u00e1lfist \u00ed v\u00edsindalegu samtali. T\u00f6kum \u00feessa tv\u00f6 vi\u00f0fangsefni fyrir.<\/p>\n<p>Nemendur spyrja hva\u00f0a \u00fe\u00e6ttir hafa \u00e1hrif \u00e1 tilteki\u00f0 einkenni? Hvort vegur meira erf\u00f0ir e\u00f0a umhverfi, og hversu sterk eru \u00e1hrif tilviljunarinnar? Oft er hugsa\u00f0 um erf\u00f0afr\u00e6\u00f0i sem leitina a\u00f0 genum sem m\u00f3ta einhverjar eiginleika, hversu margir erf\u00f0a\u00fe\u00e6ttir og hvernig eru \u00e1hrif \u00feeirra? En fyrir m\u00f6rg einkenni eru \u00e1hrif umhverfis\u00fe\u00e1tta sterkari og tilviljun mj\u00f6g mikilv\u00e6g. \u00deau \u00e1hrif er aftur \u00e1 m\u00f3ti erfitt a\u00f0 greina og skilgreina, s\u00e9rstaklega mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 erf\u00f0abreytileika. Breytileika \u00ed genum er au\u00f0velt a\u00f0 m\u00e6la, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 keyra l\u00edfs\u00fdni (DNA \u00far bl\u00f3\u00f0i) \u00ed gegnum st\u00f3rkostleg appar\u00f6t, og greina \u00fe\u00e6r millj\u00f3nir sta\u00f0a \u00ed erf\u00f0amenginu sem eru breytilegir. Ekkert samb\u00e6rilegt t\u00e6ki dugar til a\u00f0 m\u00e6la allt umhverfi sem vi\u00f0 hr\u00e6rumst \u00ed. Hversu m\u00f6rg epli h\u00f6fum vi\u00f0 bor\u00f0a\u00f0 yfir \u00e6vina, hversu margar s\u00fdkingar fengum vi\u00f0, hva\u00f0a s\u00fdkingar og hven\u00e6r. Sultum vi\u00f0 \u00ed bernsku e\u00f0a ur\u00f0um fyrir \u00f6\u00f0ru \u00e1falli? Nemendurnir fjalla um sl\u00edkar spurningar \u00ed kringum vi\u00f0fangsefni s\u00edn.<\/p>\n<p>En \u00feau spyrja l\u00edka um e\u00f0li \u00feekkingarinnar og \u00feess sem ekki er vita\u00f0.<\/p>\n<p>\u00deau lesa greinar og r\u00e6\u00f0a vi\u00f0 s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga, og reyna a\u00f0 n\u00e1 utan um vi\u00f0fangsefnin. (tekst mj\u00f6g vel \u00ed flestum tilfellum).\u00a0 \u00deau spyrja; Hva\u00f0 er vita\u00f0 um sj\u00fakd\u00f3m X? Hversu traustar eru \u00fe\u00e6r uppl\u00fdsingar? Hvernig var \u00feeirra \u00feekkingar afla\u00f0? Er \u00f6nnur t\u00falkun \u00e1 g\u00f6gnunum m\u00f6guleg? Hva\u00f0a eiginleika hefur a\u00f0fer\u00f0in sem var notu\u00f0 ? Kosti galla, bjaga. \u00deetta er \u00e1\u00feekkt kv\u00f6ldver\u00f0ar samtalinu sem vi\u00f0 r\u00e6ddum \u00e1\u00f0an,\u00a0 spurt er um forsendur og r\u00f6ksemdir, r\u00f6kfl\u00e6\u00f0i, r\u00f6k og m\u00f3tr\u00f6k sett fram, g\u00e6\u00f0i \u00feeirra og gallar metnir.<\/p>\n<p>Sj\u00e1lfs\u00f6ryggi og sannf\u00e6ringarkraftur er ekki mikilv\u00e6gasti kostur v\u00edsindaf\u00f3lks. \u00dea\u00f0 er n\u00f3g af sannf\u00e6randi f\u00f3lki me\u00f0 v\u00edsindamenntun, sem hefur auki\u00f0 \u00e1 misskilning mannf\u00f3lks frekar en skilning. M\u00e1 til me\u00f0 a\u00f0 v\u00edsa \u00ed umfj\u00f6llun Veru Illugad\u00f3ttir um l\u00e6kninn Andrew Wakefield sem leiddi til v\u00ed\u00f0t\u00e6ks misskilnings um e\u00f0li og \u00e1h\u00e6ttur af b\u00f3lusetningum. Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 vi\u00f0hafa varf\u00e6rni og h\u00f3fsemi \u00ed \u00e1lyktunum. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g gefandi a\u00f0 sj\u00e1 nemendur byggja upp h\u00e6fileika s\u00edna \u00e1 \u00feessum svi\u00f0um. Ma\u00f0ur vonar au\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 \u00feeirra pers\u00f3nulega leit a\u00f0 \u00feekkingu og skilningi haldi \u00e1fram eftir \u00fatskrift,\u00a0 hvort sem \u00feau fari formlega menntabraut e\u00f0a leit \u00e1 a\u00f0rar sl\u00f3\u00f0ir.<\/p>\n<p>Mihaly Siksentmihaly \u2013 lag\u00f0i einmitt \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 allir geta \u00f6\u00f0last l\u00edfsfyllingu me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 spyrja spurninga og kafa \u00ed m\u00e1lin, leita a\u00f0 skilningi.<\/p>\n<p>\u00c9g lj\u00faka \u00feessum pistli \u00e1 annari tilvitnun \u00ed hann:<\/p>\n<p>\u201eEf \u00fe\u00fa hefur \u00e1huga \u00e1 einhverju, \u00fe\u00e1 veitiru \u00fev\u00ed athygli<\/p>\n<p>Og ef \u00fe\u00fa veitir einhverju athygli, \u00fe\u00e1 er l\u00edklegt a\u00f0 \u00fe\u00e9r muni finnast \u00fea\u00f0 \u00e1hugavert.<\/p>\n<p>Margt af \u00fev\u00ed sem okkur finnst \u00e1hugavert er \u00fea\u00f0 ekkert endilega \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r, heldur vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 l\u00f6g\u00f0um \u00fea\u00f0 \u00e1 okkur a\u00f0 veita \u00fev\u00ed athygli.\u201c<\/p>\n<p>Athygli er gjaldmi\u00f0ill mannslegs samf\u00e9lags, s\u00e9rstaklega \u00ed n\u00fat\u00edma. Vonandi var \u00feessi pistill n\u00f3gu \u00e1hugaver\u00f0ur fyrir hlustendur, e\u00f0a a.m.k. vakti \u00e1huga ykkar \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa \u00e1huga \u00e1 einhverju. Og lei\u00f0a \u00feannig til skilnings.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir \u00f6r\u00fe\u00e6ttina Upp\u00e1stand \u00e1 r\u00e1s 1. Umsj\u00f3n og upptaka J\u00f3hannes \u00d3lafsson. Flutt 24. j\u00fan\u00ed 2024. Skilningur Skilningur var r\u00e6ddur vi\u00f0 kv\u00f6ldver\u00f0arbor\u00f0i\u00f0. B\u00f6rnin reyndu a\u00f0 misskilja skilninginn, skilja misskilninginn, sundurli\u00f0a skil \u2013 ninginn, inga vi\u00f0 skilin og a\u00f0skilja skilninginn og skilningsleysi\u00f0, &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/2024\/08\/14\/skilningur-a-ras-1\/\">Continue reading <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":132,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13968],"tags":[],"class_list":["post-1270","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-articles-about-science"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/users\/132"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1270"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1274,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1270\/revisions\/1274"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/apalsson\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}