{"id":965,"date":"2024-11-21T15:24:58","date_gmt":"2024-11-21T15:24:58","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/?p=965"},"modified":"2024-11-21T17:00:59","modified_gmt":"2024-11-21T17:00:59","slug":"raedum-esb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/2024\/11\/21\/raedum-esb\/","title":{"rendered":"R\u00e6\u00f0um ESB!"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify\">Vi\u00f0reisn er eina stj\u00f3rnm\u00e1lafli\u00f0 sem heldur \u00e1 lofti umr\u00e6\u00f0u um a\u00f0ild \u00cdslands a\u00f0 ESB me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa \u00e1 me\u00f0al stefnum\u00e1la sinna \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 haldin ver\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0sla um hvort vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur skuli hafnar a\u00f0 n\u00fdju. \u00deetta er h\u00f3fleg n\u00e1lgun af p\u00f3lit\u00edskum og stj\u00f3rnskipulegum \u00e1st\u00e6\u00f0um. Hvort s\u00e1 t\u00edmapunktur er kominn a\u00f0 sl\u00edk \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0sla ver\u00f0i haldin e\u00f0a hvort \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur t\u00edmab\u00e6rt \u00e1 kj\u00f6rt\u00edmabilinu sem \u00ed h\u00f6nd fer er svo anna\u00f0 m\u00e1l.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">N\u00fa er \u00fea\u00f0 svo fr\u00e1 stj\u00f3rnskipulegu sj\u00f3narmi\u00f0i a\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rn, sem hefur \u00e1 bakvi\u00f0 sig \u00feingmeirihluta, getur teki\u00f0 upp \u00fer\u00e1\u00f0inn \u00ed sl\u00edkum vi\u00f0r\u00e6\u00f0um \u00e1n \u00feess a\u00f0 fyrst fari fram \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0i um hvort svo skuli gert, r\u00e9tt eins og \u00feeim var sliti\u00f0 (e\u00f0a fresta\u00f0) s\u00ed\u00f0ast me\u00f0 einf\u00f6ldu br\u00e9fi r\u00e1\u00f0herra. Hvort \u00fea\u00f0 v\u00e6ri skynsamlegt fr\u00e1 p\u00f3lit\u00edsku sj\u00f3narmi\u00f0 er ekki auglj\u00f3st. \u00c9g l\u00e6t \u00fea\u00f0 mat eftir f\u00f3lki sem er reyndara en \u00e9g \u00ed p\u00f3lit\u00edk.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00cd \u00f6llum umr\u00e6\u00f0um um a\u00f0ild a\u00f0 ESB hefur einatt veri\u00f0 gengi\u00f0 \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0ild v\u00e6ri stj\u00f3rnskipulega ekki\u00a0 m\u00f6guleg a\u00f0 \u00f3breyttri stj\u00f3rnarskr\u00e1 \u00fear sem h\u00fan f\u00e6li \u00ed s\u00e9r a\u00f0 l\u00f6ggjafarvaldi, d\u00f3msvaldi og framkv\u00e6mdarvaldi yr\u00f0i deilt me\u00f0 stofnunum ESB \u00ed r\u00edkara m\u00e6li en heimilt er samkv\u00e6mt stj\u00f3rnarskr\u00e1. \u00de\u00f3tt \u00feetta hafi \u00ed raun aldrei veri\u00f0 rannsaka\u00f0 s\u00e9rstaklega ofan \u00ed kj\u00f6linn h\u00e9r \u00e1 landi, svo m\u00e9r s\u00e9 kunnugt, er ekki a\u00f0 sj\u00e1 a\u00f0 um \u00feetta s\u00e9 \u00e1greiningur. Vi\u00f0 skulum \u00fev\u00ed hafa \u00fea\u00f0 fyrir satt a\u00f0 ekki s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 ganga \u00ed ESB a\u00f0 \u00f3breyttri stj\u00f3rnarskr\u00e1.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Af \u00feessu lei\u00f0ir a\u00f0 enginn einn flokkur e\u00f0a r\u00edkisstj\u00f3rn, \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 traustan meirihluta sty\u00f0jist \u00ed \u00feinginu, getur \u00ed raun kl\u00e1ra\u00f0 a\u00f0ildarferli\u00f0 \u00e1 einu og sama kj\u00f6rt\u00edmabilinu. \u00deetta lei\u00f0ir af 79. gr. stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar \u00fear sem segir a\u00f0 till\u00f6gur, hvort sem eru til breytinga e\u00f0a vi\u00f0auka \u00e1 stj\u00f3rnarskr\u00e1nni, megi bera upp \u00e1 Al\u00feingi. \u00de\u00e1 segir a\u00f0 n\u00e1i tillagan sam\u00feykki skuli rj\u00fafa Al\u00feingi \u00fe\u00e1 \u00feegar og stofna til almennra kosninga af n\u00fdju. Sam\u00feykki n\u00fdtt Al\u00feingi \u00e1lyktunina \u00f3breytta, skuli h\u00fan sta\u00f0fest af forseta og s\u00e9 h\u00fan \u00fe\u00e1 gild stj\u00f3rnskipunarl\u00f6g.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Samkv\u00e6mt \u00feessu getur engin r\u00edkisstj\u00f3rn kl\u00e1ra\u00f0 a\u00f0ildarferli\u00f0 nema a.m.k. einar kosningar til Al\u00feingis eigi s\u00e9r sta\u00f0 \u00e1 \u00feeirri lei\u00f0 fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 ferli\u00f0 hefst og \u00fear til \u00fev\u00ed l\u00fdkur. Skiptir \u00fe\u00e1 engu m\u00e1li hversu margar \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slur eru haldnar \u00ed a\u00f0draganda vi\u00f0r\u00e6\u00f0na, me\u00f0an \u00e1 \u00feeim stendur e\u00f0a um samning \u00feegar hann liggur fyrir. \u00dej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slur geta aldrei komi\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn fyrir \u00feann feril sem stj\u00f3rnarskr\u00e1in m\u00e6lir fyrir um og ekki h\u00e6gt a\u00f0 breyta\u00a0 stj\u00f3rnarskr\u00e1 me\u00f0 \u00f6\u00f0rum h\u00e6tti en 79. gr. stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar segir til um. A\u00f0eins eftir a\u00f0 stj\u00f3rnarskr\u00e1nni hefur veri\u00f0 breytt \u00e1 stj\u00f3rnskipulega r\u00e9ttan h\u00e1tt \u00e1 tveimur \u00feingum er a\u00f0ild a\u00f0 ESB m\u00f6guleg.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Vegna \u00feessara reglna \u00e1 \u00cdslandi um breytingu \u00e1 stj\u00f3rnarskr\u00e1 er erfitt, ef ekki \u00f3m\u00f6gulegt, a\u00f0 kl\u00e1ra inng\u00f6nguferli \u00ed ESB \u00e1n \u00feess a\u00f0 um m\u00e1lefni\u00f0 r\u00edki nokku\u00f0 brei\u00f0 p\u00f3lit\u00edsk s\u00e1tt sem teygi sig yfir \u00e1 tv\u00f6 kj\u00f6rt\u00edmabil hi\u00f0 minnsta. \u00deetta er a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u ekki \u00f3m\u00f6gulegt, en g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0 b\u00fdsna tors\u00f3tt \u00ed hinum \u00edslenska p\u00f3lit\u00edska veruleika.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Sko\u00f0a \u00fearf \u00e1herslur Vi\u00f0reisnar um a\u00f0 afla eins konar umbo\u00f0s \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu til a\u00f0 taka upp vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur vi\u00f0 ESB \u00ed \u00feessu lj\u00f3si. Ef \u00ed lj\u00f3s k\u00e6mi \u00ed sl\u00edkri \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu a\u00f0 mikill og sterkur vilji v\u00e6ri til \u00feess me\u00f0al meirihluta kj\u00f3senda g\u00e6ti \u00fea\u00f0 veri\u00f0 upptaktur a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 freista \u00feess a\u00f0 n\u00e1 p\u00f3lit\u00edskri s\u00e1tt um a\u00f0 ganga til vi\u00f0r\u00e6\u00f0na, enda ekki fr\u00e1leitt a\u00f0 gera s\u00e9r von um a\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1laflokkar myndu almennt telja s\u00e9r skylt a\u00f0 l\u00fata \u00fev\u00ed sem \u00e6tla m\u00e1 a\u00f0 s\u00e9r sk\u00fdr vilji \u00fej\u00f3\u00f0arinnar um a\u00f0 vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur fari fram og eftir atvikum eiga samvinnu um a\u00f0 lei\u00f0a sl\u00edkt a\u00f0ildarferli til lykta ef lj\u00f3st er a\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem meirihluti \u00fej\u00f3\u00f0arinnar sk\u00fdrlega vill. \u00dea\u00f0 skal vi\u00f0urkennt a\u00f0 \u00feetta er kannski ekkert s\u00e9rstaklega l\u00edklegt \u00ed samhengi \u00edslenskra stj\u00f3rnm\u00e1la. \u00de\u00f3 skal \u00fev\u00ed haldi\u00f0 til haga a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri samt \u00ed anda l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegra stj\u00f3rnarh\u00e1tta og \u00e6tti \u00fea\u00f0 vissulega a\u00f0 hafa v\u00e6gi fyrir stj\u00f3rnm\u00e1lamenn. A\u00f0dragandi sl\u00edkrar \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu g\u00e6fi einnig t\u00e6kif\u00e6ri til a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00edtarlega kosti og galla sl\u00edkrar a\u00f0ildar og \u00feannig stu\u00f0la a\u00f0 m\u00e1lefnalegri og uppl\u00fdstri umr\u00e6\u00f0u um m\u00e1li\u00f0 fr\u00e1 \u00f6llum hli\u00f0um. \u00dea\u00f0 eitt og s\u00e9r yr\u00f0i aldrei nema til b\u00f3ta, myndi \u00e9g \u00e6tla.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">E\u00f0lilegt er a\u00f0 umr\u00e6\u00f0um um kosti og galla \u00feess fyrir \u00cdsland a\u00f0 eiga a\u00f0ild a\u00f0 ESB s\u00e9 haldi\u00f0 lifandi, enda eru samskipti \u00cdslands og ESB \u00e1 m\u00f6rgum svi\u00f0um afar v\u00ed\u00f0t\u00e6k. M\u00e1 raunar me\u00f0 nokkrum r\u00e9tti or\u00f0a \u00fea\u00f0 svo a\u00f0 \u00cdsland s\u00e9 \u00feegar \u00ed ESB a\u00f0 hluta til \u00fe\u00f3tt ekki s\u00e9 svo formlega. \u00deetta ger\u00f0ist me\u00f0 EES-samningnum \u00fear sem \u00cdsland var\u00f0 hluti af sameiginlegum innri marka\u00f0i ESB um frj\u00e1ls v\u00f6ruvi\u00f0skipti, \u00fej\u00f3nustustarfsemi, fj\u00e1rmagnsflutninga og frj\u00e1lsa f\u00f6r laun\u00feega, en \u00feetta var og er enn einn mikilv\u00e6gasti hluti samstarfs r\u00edkja innan ESB. Til tryggja virkni marka\u00f0arins og hamla samkeppnishindrunum gilda einnig sameiginlegar reglur um samkeppni og r\u00edkisa\u00f0sto\u00f0 \u00e1 \u00feessum marka\u00f0i. \u00cdslendingar \u00feurftu ekki a\u00f0eins a\u00f0 taka yfir reglurnar \u00e1 \u00feessum svi\u00f0um eins og \u00fe\u00e6r voru \u00feegar EES-samningurinn var ger\u00f0ur heldur skuldbundu sig l\u00edka til a\u00f0 innlei\u00f0a n\u00fdjar og breyttar reglur sambandsins \u00e1 \u00feessum svi\u00f0um jafn\u00f3\u00f0um og \u00fe\u00e6r taka gildi innan ESB. \u00deessar skuldbindingar fela einnig \u00ed s\u00e9r skyldu til \u00feess a\u00f0 tryggja reglunum s\u00f6mu st\u00f6\u00f0u a\u00f0 landsr\u00e9tti og \u00fe\u00e6r hafa \u00ed a\u00f0ildarr\u00edkjunum ESB. \u00cdslendingar eiga til vi\u00f0b\u00f3tar marg\u00fe\u00e6tt samstarf vi\u00f0 ESB, svo sem\u00a0 \u00e1 vettvangi Schengen, utanr\u00edkism\u00e1la, \u00e1 svi\u00f0i v\u00edsinda og fr\u00e6\u00f0a og m\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum svi\u00f0um. \u00de\u00f3 eru a\u00f0rir \u00fe\u00e6ttir sem standa a\u00f0 mestu utan samstarfs \u00cdslands og ESB, en mikilv\u00e6gast er \u00fear myntbandalagi\u00f0 (evran), sj\u00e1var\u00fatvegsstefna sambandsins, sem og landb\u00fana\u00f0arstefna.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00deegar allt \u00feetta er sko\u00f0a\u00f0 og meti\u00f0 eru samskipti og tengslin vi\u00f0 ESB ein meginsto\u00f0in \u00ed utanr\u00edkisstefnu \u00cdslendinga \u00e1n \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6fum nokkurt v\u00e6gi vi\u00f0 \u00e1kv\u00f6r\u00f0unart\u00f6ku um \u00fea\u00f0 hver stefna ESB er \u00e1 hverjum t\u00edma \u00ed \u00feeim m\u00e1laflokkum sem \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milega snerta \u00edslenska hagsmuni \u00ed r\u00edkum m\u00e6li, hvort heldur okkur l\u00edkar betur e\u00f0a verr. \u00cd lj\u00f3si \u00feessa er einkennilegt a\u00f0 m\u00e1lefni sem var\u00f0a framt\u00ed\u00f0artengsl \u00cdslands vi\u00f0 ESB, og m\u00f6gulega a\u00f0ild ef \u00fat \u00ed \u00fea\u00f0 er fari\u00f0, skuli ekki vera meira \u00e1berandi \u00ed stj\u00f3rnm\u00e1laumr\u00e6\u00f0u \u00e1 \u00cdslandi en raun ber vitni. Vir\u00f0ist \u00fear jafnvel vera um eins konar tab\u00fa a\u00f0 r\u00e6\u00f0a hj\u00e1 m\u00f6rgum, sem best s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a bara alls ekki ver\u00f0i hj\u00e1 \u00fev\u00ed komist. \u00dar \u00feessu \u00fearf a\u00f0 b\u00e6ta og eins og m\u00e1lum er h\u00e1tta\u00f0 s\u00fdnist Vi\u00f0reisn vera eina stj\u00f3rnm\u00e1lafli\u00f0 sem hefur vilja og \u00e1setning til a\u00f0 halda m\u00e1linu \u00e1 dagskr\u00e1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vi\u00f0reisn er eina stj\u00f3rnm\u00e1lafli\u00f0 sem heldur \u00e1 lofti umr\u00e6\u00f0u um a\u00f0ild \u00cdslands a\u00f0 ESB me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 hafa \u00e1 me\u00f0al stefnum\u00e1la sinna \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 haldin ver\u00f0i \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0sla um hvort vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur skuli hafnar a\u00f0 n\u00fdju. \u00deetta er h\u00f3fleg n\u00e1lgun af &hellip; <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/2024\/11\/21\/raedum-esb\/\">Continue reading <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1298,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"link","meta":{"footnotes":""},"categories":[759],"tags":[],"class_list":["post-965","post","type-post","status-publish","format-link","hentry","category-oflokkad","post_format-post-format-link"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/965","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1298"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=965"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/965\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":968,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/965\/revisions\/968"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=965"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=965"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/davidth\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=965"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}