{"id":1472,"date":"2019-08-14T13:34:05","date_gmt":"2019-08-14T13:34:05","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1472"},"modified":"2021-05-17T22:46:53","modified_gmt":"2021-05-17T22:46:53","slug":"eignarfall-ing-orda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/14\/eignarfall-ing-orda\/","title":{"rendered":"Eignarfall -ing-or\u00f0a"},"content":{"rendered":"<p>I\u00f0ulega m\u00e1 sj\u00e1, jafnvel \u00ed v\u00f6ndu\u00f0u m\u00e1li, d\u00e6mi eins og <em>vegna lagningu<\/em>, <em>til byggingu<\/em>, <em>drottningunnar<\/em> o.s.frv. \u00ed sta\u00f0 <em>vegna lagningar<\/em>, <em>til byggingar<\/em>, <em>drottningarinnar<\/em>. \u00dev\u00ed er oft haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 n\u00fdleg tilhneiging og \u00fea\u00f0 h\u00e9lt \u00e9g til skamms t\u00edma. En \u00feetta m\u00e1 rekja meira en \u00f6ld aftur \u00ed t\u00edmann, eins og s\u00e9st ef leita\u00f0 er a\u00f0 t.d. <em>til byggingu<\/em> og <em>vegna byggingu<\/em> \u00e1 t\u00edmarit.is. \u00dear m\u00e1 finna h\u00e1tt \u00ed \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um \u00feessi samb\u00f6nd, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1895 \u2013 og er \u00fear \u00fe\u00f3 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a texta sem er a\u00f0 mestu leyti pr\u00f3farkalesinn.<\/p>\n<p>\u00c1st\u00e6\u00f0ur \u00feessarar breytingar eru sennilega fleiri en ein. Eitt er \u00fea\u00f0 a\u00f0 langflest kvenkynsor\u00f0 hafa bara tv\u00e6r mismunandi myndir \u00ed eint\u00f6lu \u2013 anna\u00f0hvort eru nefnifall, \u00feolfall og \u00fe\u00e1gufall eins en eignarfall \u00f6\u00f0ruv\u00edsi (sterk beyging, <em>mynd \u2013 mynd \u2013 mynd \u2013 myndar<\/em>) e\u00f0a nefnifall er s\u00e9r \u00e1 b\u00e1ti en \u00feolfall, \u00fe\u00e1gufall og eignarfall eins (veik beyging, <em>saga \u2013 s\u00f6gu \u2013 s\u00f6gu \u2013 s\u00f6gu<\/em>). (Nokkur kvenkynsor\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-i<\/em> hafa s\u00f6mu mynd \u00ed \u00f6llum f\u00f6llum, svo sem <em>gle\u00f0i<\/em>, en \u00feau skipta ekki m\u00e1li h\u00e9r.)<\/p>\n<p>Or\u00f0 sem enda \u00e1 <em>-ing <\/em>hafa hins vegar \u00ferj\u00e1r mismunandi myndir \u00ed eint\u00f6lu (<em>bygging \u2013 byggingu \u2013 byggingu \u2013 byggingar<\/em>). Auk \u00feeirra eru \u00fea\u00f0 einkum kvennan\u00f6fn sem hafa \u00ferj\u00e1r myndir, en sum \u00feeirra hafa l\u00edka tilhneigingu til a\u00f0 laga eignarfalli\u00f0 a\u00f0 \u00feolfalli og \u00fe\u00e1gufalli (<em>til Bj\u00f6rgu<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>til Bjargar<\/em>). Ef eignarfalli\u00f0 f\u00e6r s\u00f6mu mynd og \u00feolfall og \u00fe\u00e1gufall laga <em>-ing<\/em>-or\u00f0in sig a\u00f0 \u00fev\u00ed almenna einkenni kvenkynsor\u00f0a a\u00f0 hafa bara tv\u00e6r mismunandi myndir \u00ed eint\u00f6lu og \u00fev\u00ed m\u00e1 segja a\u00f0 \u00feannig falli \u00feau betur a\u00f0 m\u00e1lkerfinu.<\/p>\n<p>En fleira kemur til. Langflest or\u00f0 sem hafa -<em>u<\/em> \u00ed \u00feolfalli og \u00fe\u00e1gufalli hafa \u00fea\u00f0 l\u00edka \u00ed eignarfalli (veika beygingin, <em>saga<\/em>, eins og nefnt er a\u00f0 framan). Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka upp <em>-u<\/em> \u00ed eignarfalli laga <em>-ing<\/em>-or\u00f0in sig a\u00f0 \u00fev\u00ed mynstri. Eignarfall er l\u00edka langsjaldg\u00e6fasta falli\u00f0 og \u00fev\u00ed vi\u00f0kv\u00e6mt fyrir \u00e1hrifum fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum beygingarmyndum. \u00deegar allt \u00feetta leggst saman \u00fearf ekki a\u00f0 undrast a\u00f0 <em>-ing<\/em>-or\u00f0in hafi tilhneigingu til a\u00f0 f\u00e1 <em>-u<\/em>-endingu \u00ed eignarfalli \u00ed sta\u00f0 <em>-ar<\/em>.<\/p>\n<p>Fyrir 30 \u00e1rum e\u00f0a svo heyr\u00f0i \u00e9g \u00ed \u00fatvarpi tilkynningu fr\u00e1 Vegager\u00f0inni um a\u00f0 tiltekinn vegur yr\u00f0i loka\u00f0ur \u201evegna lagningu kl\u00e6\u00f0ningar\u201c. \u00dearna komu saman tv\u00f6 <em>-ing<\/em>-or\u00f0 sem b\u00e6\u00f0i standa \u00ed eignarfalli, og b\u00e6\u00f0i \u00e6ttu \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00e1 <em>-ar<\/em>-endingu samkv\u00e6mt hef\u00f0 \u2013 en anna\u00f0 \u00feeirra f\u00e9kk <em>-u<\/em>-endingu \u00ed sta\u00f0inn. \u00de\u00f3tt \u00e9g s\u00e9 alinn upp vi\u00f0 <em>-ar<\/em>-eignarfall og hafi enga tilhneigingu til a\u00f0 setja <em>-u<\/em> \u00ed sta\u00f0inn finnst m\u00e9r \u00feetta hlj\u00f3ma mun betur en \u201er\u00e9tta\u201c \u00fatg\u00e1fan, <em>vegna lagningar kl\u00e6\u00f0ningar<\/em>. Hins vegar g\u00e6ti \u00e9g \u00f3m\u00f6gulega haft <em>-u<\/em> \u00e1 b\u00e1\u00f0um st\u00f6\u00f0um, \u00fe.e. <em>vegna lagningu kl\u00e6\u00f0ningu<\/em>, og ekki heldur v\u00edxla\u00f0 endingum, <em>vegna lagningar kl\u00e6\u00f0ningu<\/em>.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt au\u00f0velt s\u00e9 a\u00f0 sk\u00fdra \u00feessa tilhneigingu \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 ekki endilega a\u00f0 vi\u00f0 eigum a\u00f0 l\u00e1ta hana hafa sinn gang \u2013 \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur hver a\u00f0 meta fyrir sig. En h\u00fan raskar grundvelli beygingakerfisins ekki a\u00f0 neinu leyti \u2013 or\u00f0in sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a halda \u00e1fram a\u00f0 beygjast, bara \u00f6rl\u00edti\u00f0 \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en \u00e1\u00f0ur. Ekki er heldur um \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a a\u00f0 beygingarending s\u00e9 a\u00f0 hverfa \u00far m\u00e1linu \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>-ar<\/em>-ending \u00ed eignarfalli kvenkynsor\u00f0a stendur styrkum f\u00f3tum eftir sem \u00e1\u00f0ur. M\u00e9r finnst \u00feetta satt a\u00f0 segja frekar meinlaus breyting.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I\u00f0ulega m\u00e1 sj\u00e1, jafnvel \u00ed v\u00f6ndu\u00f0u m\u00e1li, d\u00e6mi eins og vegna lagningu, til byggingu, drottningunnar o.s.frv. \u00ed sta\u00f0 vegna lagningar, til byggingar, drottningarinnar. \u00dev\u00ed er oft haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 n\u00fdleg tilhneiging og \u00fea\u00f0 h\u00e9lt \u00e9g til skamms t\u00edma. En \u00feetta m\u00e1 rekja meira en \u00f6ld aftur \u00ed t\u00edmann, eins og s\u00e9st ef leita\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-1472","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1472"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1472\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3864,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1472\/revisions\/3864"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}