{"id":1474,"date":"2019-08-14T17:42:34","date_gmt":"2019-08-14T17:42:34","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1474"},"modified":"2021-05-20T14:39:11","modified_gmt":"2021-05-20T14:39:11","slug":"kynskiptingar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/14\/kynskiptingar\/","title":{"rendered":"Kynskiptingar"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f3tur <\/em>er vitanlega karlkynsor\u00f0 og aldrei neitt anna\u00f0 \u2013 \u00ed eint\u00f6lu. Fleirtalan, <em>f\u00e6tur<\/em>, er hins vegar i\u00f0ulega h\u00f6f\u00f0 \u00ed kvenkyni \u2013 <em>f\u00e6turnar<\/em>. \u00deetta er ekki n\u00fdtt \u2013 d\u00e6mi eru um kvenkyni\u00f0 a.m.k. fr\u00e1 16. \u00f6ld. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> m\u00e1 sj\u00e1 a\u00f0 myndin <em>f\u00e6turnar <\/em>hefur veri\u00f0 algeng s\u00ed\u00f0an seint \u00e1 19. \u00f6ld \u00fe\u00f3tt d\u00e6mum um hana hafi heldur f\u00e6kka\u00f0 \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum ef eitthva\u00f0 er. \u00dear er l\u00edka fj\u00f6ldi d\u00e6ma um <em>b\u00e1\u00f0ar f\u00e6tur<\/em> allt fr\u00e1 mi\u00f0ri 19. \u00f6ld. Lengi hefur veri\u00f0 barist gegn \u00feessari breytingu; \u201em\u00e1 \u00f3h\u00e6tt fullyr\u00f0a, a\u00f0 fyrr megi mis\u00feyrma m\u00e1linu, en svo langt s\u00e9 gengi\u00f0\u201c segir \u00ed bla\u00f0i fr\u00e1 1939. En hvernig m\u00e1 sk\u00fdra hana?<\/p>\n<p>Endingin <em>-ur<\/em> \u00ed nefnifalli fleirt\u00f6lu er langalgengust \u00ed kvenkyni \u2013 einkennir st\u00e6rsta beygingarflokk kvenkynsor\u00f0a, veiku beyginguna, t.d. <em>saga \u2013 s\u00f6gur<\/em>, <em>kona \u2013 konur<\/em>, <em>vika \u2013 vikur<\/em> o.s.frv. \u00dea\u00f0 er sennilegt a\u00f0 kvenkyni\u00f0 \u00e1 <em>f\u00e6tur <\/em>megi m.a. rekja til \u00e1hrifa \u00feessara or\u00f0a. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0av\u00edxlin <em>\u00f3-\u00e6<\/em> eru hli\u00f0st\u00e6\u00f0 \u00fev\u00ed sem er \u00ed kvenkynsor\u00f0um eins og <em>b\u00f3k \u2013 b\u00e6kur<\/em>, <em>n\u00f3tt \u2013 n\u00e6tur<\/em>, <em>br\u00f3k \u2013 br\u00e6kur<\/em> o.fl. Enn m\u00e1 nefna a\u00f0 oft er \u00ed s\u00f6mu andr\u00e1 minnst \u00e1 <em>hendur <\/em>og <em>f\u00e6tur<\/em>, og <em>h\u00f6nd <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 kvenkynsor\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed \u00fdmislegt sem getur haft \u00e1hrif \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1tt a\u00f0 m\u00e1lnotendum finnist <em>f\u00e6tur<\/em> vera kvenkyn.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt or\u00f0i\u00f0 <em>f\u00f3tur <\/em>s\u00e9 oftast nota\u00f0 sem d\u00e6mi um karlkynsor\u00f0 sem stundum ver\u00f0i kvenkyns \u00ed fleirt\u00f6lu fer \u00fev\u00ed fjarri a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 eina or\u00f0i\u00f0 sem svo er h\u00e1tta\u00f0 um. S\u00f6mu tilhneigingar g\u00e6tir hj\u00e1 \u00fdmsum \u00f6\u00f0rum karlkynsor\u00f0um sem enda \u00e1 <em>-ur<\/em> \u00ed nefnifalli fleirt\u00f6lu \u2013 <em>fingur<\/em>, <em>b\u00e6ndur<\/em>, og svo or\u00f0um sem dregin eru af l\u00fdsingarh\u00e6tti n\u00fat\u00ed\u00f0ar; <em>nemendur<\/em>, <em>eigendur <\/em>o.fl. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> er h\u00e6gt a\u00f0 finna allm\u00f6rg d\u00e6mi um <em>fingurnar<\/em>, <em>b\u00e6ndurnar<\/em>, <em>nemendurnar<\/em>, <em>eigendurnar <\/em>o.s.frv. \u2013 allt fr\u00e1 19. \u00f6ld til \u00feessa dags. M\u00e1lnotendur vir\u00f0ast \u00fev\u00ed tengja fleirt\u00f6luna <em>-ur<\/em> vi\u00f0 kvenkyn eins og \u00e1\u00f0ur er nefnt, en vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 \u00feolfall fleirt\u00f6lu \u00ed karlkynsor\u00f0um me\u00f0 <em>-ur<\/em>-fleirt\u00f6lu er eins og nefnifalli\u00f0, og \u00fea\u00f0 er einkenni kvenkynsor\u00f0a, en \u00feekkist ekki \u00ed \u00f6\u00f0rum karlkynsor\u00f0um en \u00feessum.<\/p>\n<p>Vissulega m\u00e1 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ast undarlegt a\u00f0 or\u00f0 skipti um kyn eftir \u00fev\u00ed \u00ed hva\u00f0a t\u00f6lu \u00feau standa. \u00deess eru \u00fe\u00f3 d\u00e6mi a\u00f0 sl\u00edkt s\u00e9 vi\u00f0urkennt og \u00feyki e\u00f0lilegt m\u00e1l. \u00deekktasta d\u00e6mi\u00f0 er <em>foreldri<\/em>, sem er hvorugkynsor\u00f0 \u00ed eint\u00f6lu, en fleirtalan foreldrar er karlkyns. \u00c9g minnist \u00feess ekki a\u00f0 hafa nokkurn t\u00edma heyrt eint\u00f6luna nota\u00f0a \u00ed m\u00ednu ungd\u00e6mi, \u00fe\u00f3tt h\u00fan hafi vissulega veri\u00f0 til \u00feegar \u00ed fornu m\u00e1li og eitthva\u00f0 notu\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 samkv\u00e6mt <em>t\u00edmarit.is <\/em>(fram um mi\u00f0ja 20. \u00f6ld reyndar langmest \u00ed vestur\u00edslensku bl\u00f6\u00f0unum). En me\u00f0 \u00fdmsum \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsbreytingum \u00e1 seinni hluta 20. aldar j\u00f3kst \u00fe\u00f6rfin \u00e1 a\u00f0 tala um anna\u00f0 <em>foreldra <\/em>\u00e1n \u00feess a\u00f0 tilgreina f\u00f6\u00f0ur e\u00f0a m\u00f3\u00f0ur, og \u00fe\u00e1 margfalda\u00f0ist notkun eint\u00f6lunnar <em>foreldri<\/em>.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 d\u00e6mi er or\u00f0i\u00f0 <em>fr\u00e6\u00f0i<\/em>. \u00dea\u00f0 er vissulega gefi\u00f0 upp sem tv\u00f6 or\u00f0 \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum \u2013 annars vegar kvenkynsor\u00f0i\u00f0 <em>fr\u00e6\u00f0i <\/em>sem er sagt bara til \u00ed eint\u00f6lu (<em>m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0i<\/em>) og hins vegar hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>fr\u00e6\u00f0i <\/em>sem er sagt bara til \u00ed fleirt\u00f6lu (<em>\u00edslensk fr\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>kristin fr\u00e6\u00f0i<\/em>). Merkingin er \u00fe\u00f3 n\u00e1nast s\u00fa sama, og \u00e9g s\u00e9 \u00fev\u00ed enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til annars en l\u00edta \u00e1 \u00feetta sem eitt og sama or\u00f0i\u00f0 sem skipti um kyn eftir t\u00f6lu. Er nokku\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>f\u00e6tur <\/em>geri \u00fea\u00f0 l\u00edka?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 f\u00f3tur er vitanlega karlkynsor\u00f0 og aldrei neitt anna\u00f0 \u2013 \u00ed eint\u00f6lu. Fleirtalan, f\u00e6tur, er hins vegar i\u00f0ulega h\u00f6f\u00f0 \u00ed kvenkyni \u2013 f\u00e6turnar. \u00deetta er ekki n\u00fdtt \u2013 d\u00e6mi eru um kvenkyni\u00f0 a.m.k. fr\u00e1 16. \u00f6ld. \u00c1 t\u00edmarit.is m\u00e1 sj\u00e1 a\u00f0 myndin f\u00e6turnar hefur veri\u00f0 algeng s\u00ed\u00f0an seint \u00e1 19. \u00f6ld \u00fe\u00f3tt d\u00e6mum um hana [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-1474","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1474","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1474"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3870,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1474\/revisions\/3870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}