{"id":1478,"date":"2019-08-15T20:47:25","date_gmt":"2019-08-15T20:47:25","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1478"},"modified":"2019-09-01T21:53:29","modified_gmt":"2019-09-01T21:53:29","slug":"ny-ord-taek-og-otaek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/15\/ny-ord-taek-og-otaek\/","title":{"rendered":"N\u00fd or\u00f0, t\u00e6k og \u00f3t\u00e6k"},"content":{"rendered":"<p>Eitt algengasta umfj\u00f6llunarefni\u00f0 \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum \u00e1 Facebook er or\u00f0 sem f\u00f3lk hefur rekist \u00e1 og kannast ekki vi\u00f0 e\u00f0a fellir sig ekki vi\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00f3sk\u00f6p e\u00f0lilegt \u2013 flest or\u00f0 orka framandi og jafnvel fr\u00e1leit \u00feegar ma\u00f0ur heyrir \u00feau e\u00f0a s\u00e9r \u00ed fyrsta skipti. \u00dea\u00f0 er haft eftir Halld\u00f3ri Halld\u00f3rssyni pr\u00f3fessor sem var \u00f6flugur n\u00fdyr\u00f0asmi\u00f0ur a\u00f0 ma\u00f0ur \u00feurfi a\u00f0 segja n\u00fdtt or\u00f0 sext\u00edu sinnum til a\u00f0 venjast \u00fev\u00ed. \u00dei\u00f0 geti\u00f0 pr\u00f3fa\u00f0 \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>Sum n\u00fdyr\u00f0i sl\u00e1 \u00fe\u00f3 strax \u00ed gegn, eins og t.d. <em>\u00feota<\/em> sem kom fram 1956 og leysti af h\u00f3lmi langlokuna <em>\u00fer\u00fdstiloftsflugv\u00e9l<\/em> eins og \u00feetta fyrirb\u00e6ri h\u00e9t \u00feegar \u00e9g man fyrst eftir (og ma\u00f0ur \u00feekkti \u00fe\u00e1 a\u00f0eins sem hv\u00edt strik sem s\u00e1ust oft \u00e1 himninum \u00ed hei\u00f0sk\u00edru ve\u00f0ri). \u00c1 t\u00edmarit.is m\u00e1 gl\u00f6ggt sj\u00e1 hvernig <em>\u00fer\u00fdstiloftsflugv\u00e9l<\/em> n\u00e1nast hverfur \u00far m\u00e1linu \u00e1 \u00f6rf\u00e1um \u00e1rum. En \u00f6nnur or\u00f0 eiga erfi\u00f0ara uppdr\u00e1ttar og oft \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 sp\u00e1 fyrir um l\u00edfv\u00e6nleik n\u00fdrra or\u00f0a \u2013 e\u00f0a \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed hvers vegna sum komast \u00ed almenna notkun en \u00f6nnur ekki.<\/p>\n<p>En vissulega eru n\u00fd or\u00f0 af \u00fdmsum toga og falla misvel a\u00f0 m\u00e1linu. Stundum koma fram or\u00f0 sem ekki eru myndu\u00f0 \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 reglur m\u00e1lsins \u2013 a\u00f0 sumra mati a.m.k. N\u00fdlega var h\u00e9r minnst \u00e1 nafnor\u00f0i\u00f0 <em>horfun <\/em>sem er dregi\u00f0 af s\u00f6gninni <em>horfa<\/em> \u2013 til samr\u00e6mis vi\u00f0 <em>hlustun<\/em>, af <em>hlusta <\/em>\u2013 og var miki\u00f0 nota\u00f0 \u00ed f\u00e1ein \u00e1r kringum 1990 en er n\u00fa n\u00e6stum gleymt. \u00ddmsir \u00f6mu\u00f0ust vi\u00f0 \u00feessu or\u00f0i vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0skeyti\u00f0 <em>\u2013un<\/em> tengist venjulega a\u00f0eins s\u00f6gnum sem enda \u00e1 <em>\u2013a\u00f0i<\/em> \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 \u2013 sem <em>horfa <\/em>gerir ekki.<\/p>\n<p>Anna\u00f0 d\u00e6mi m\u00e1 taka af \u00fev\u00ed \u00feegar enska or\u00f0i\u00f0 <em>like<\/em> (\u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0lum) er teki\u00f0 upp \u00ed \u00edslensku sem hvorugkynsor\u00f0i\u00f0 <em>l\u00e6k<\/em>. \u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i vir\u00f0ist \u00fea\u00f0 falla \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 m\u00e1linu \u2013 \u00ed \u00fev\u00ed eru engin framandi hlj\u00f3\u00f0 e\u00f0a hlj\u00f3\u00f0asamb\u00f6nd, og enginn vandi er a\u00f0 beygja \u00fea\u00f0. \u00deeir sem hafa n\u00e6ga m\u00e1ls\u00f6gu\u00feekkingu \u00e1tta sig hins vegar \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 g\u00e6ti ekki veri\u00f0 \u00edslenskt a\u00f0 uppruna vegna \u00feess a\u00f0 af s\u00f6gulegum \u00e1st\u00e6\u00f0um (sem h\u00e9r er \u00f3\u00fearfi a\u00f0 fara \u00fat \u00ed) hafa einkv\u00e6\u00f0 hvorugkynsor\u00f0 aldrei <em>\u00e6<\/em> \u00ed stofni. Hvorugkynsor\u00f0 me\u00f0 <em>\u00e6<\/em> eru tv\u00edkv\u00e6\u00f0 og enda \u00e1 <em>\u2013i<\/em>, s.s. <em>kv\u00e6\u00f0i<\/em>, <em>f\u00e6ri<\/em>, <em>t\u00e6ki<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>Athugi\u00f0 a\u00f0 h\u00e9r er \u00e9g ekki a\u00f0 tala um reglur sem f\u00f3lk hafi l\u00e6rt \u00ed sk\u00f3la, heldur \u00f3skr\u00e1\u00f0ar reglur, mynstur tungum\u00e1lsins \u2013 reglur sem f\u00f3lk tileinkar s\u00e9r \u00f3me\u00f0vita\u00f0 \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i. Spurningin er hins vegar hvort almennir m\u00e1lnotendur hafi tilfinningu fyrir \u00feessum tveimur \u00e1\u00f0urnefndu reglum. Hvers vegna amast sumir vi\u00f0 n\u00fdjum or\u00f0um eins og <em>horfun <\/em>og <em>l\u00e6k<\/em>? Er \u00fea\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 \u00feeir hafi tilfinningu fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feessi or\u00f0 falli ekki fullkomlega a\u00f0 \u00edslensku \u2013 e\u00f0a er \u00fea\u00f0 bara vegna \u00feess a\u00f0 \u00feau eru n\u00fd og \u00fear af lei\u00f0andi framandi (og <em>l\u00e6k<\/em> a\u00f0 auki t\u00f6kuor\u00f0)?<\/p>\n<p>\u00c9g kann ekki svari\u00f0 vi\u00f0 \u00feessu \u2013 og ekki er v\u00edst a\u00f0 \u00fea\u00f0 sama gildi um b\u00e1\u00f0ar \u00e1\u00f0urnefndar reglur. En ef \u00fea\u00f0 \u00fearf s\u00e9rstaka m\u00e1ls\u00f6gu\u00feekkingu til a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 tiltekin or\u00f0 falla ekki fullkomlega a\u00f0 m\u00e1lkerfinu \u2013 er \u00fe\u00e1 einhver \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feeim? Falla \u00feau \u00fe\u00e1 ekki a\u00f0 \u00fev\u00ed m\u00e1lkerfi sem n\u00falifandi m\u00e1lnotendur b\u00faa yfir \u2013 og ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 ekki a\u00f0 r\u00e1\u00f0a, frekar en m\u00e1lkerfi 13. aldar?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt algengasta umfj\u00f6llunarefni\u00f0 \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum \u00e1 Facebook er or\u00f0 sem f\u00f3lk hefur rekist \u00e1 og kannast ekki vi\u00f0 e\u00f0a fellir sig ekki vi\u00f0. \u00dea\u00f0 er \u00f3sk\u00f6p e\u00f0lilegt \u2013 flest or\u00f0 orka framandi og jafnvel fr\u00e1leit \u00feegar ma\u00f0ur heyrir \u00feau e\u00f0a s\u00e9r \u00ed fyrsta skipti. \u00dea\u00f0 er haft eftir Halld\u00f3ri Halld\u00f3rssyni pr\u00f3fessor sem var \u00f6flugur n\u00fdyr\u00f0asmi\u00f0ur [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-1478","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1478"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1479,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1478\/revisions\/1479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}