{"id":1484,"date":"2019-08-17T18:52:06","date_gmt":"2019-08-17T18:52:06","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1484"},"modified":"2019-09-01T21:59:54","modified_gmt":"2019-09-01T21:59:54","slug":"midstig","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/17\/midstig\/","title":{"rendered":"Mi\u00f0stig"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>\u00cdslenzkri setningafr\u00e6\u00f0i <\/em>Jakobs Sm\u00e1ra fr\u00e1 1920 segir: \u201eMi\u00f0stig er stundum nota\u00f0 \u00ed l\u00edkri merkingu sem frumstig \u2013 einhver samanbur\u00f0ur stendur \u00f3lj\u00f3st fyrir hugskotssj\u00f3num \u00feess, er talar.\u201c Sem d\u00e6mi um \u00feetta tekur Jakob Sm\u00e1ri setningar eins og <em>\u00fe\u00f3tti \u00feeim mj\u00f6g brug\u00f0i\u00f0 til hins betra <\/em>og \u00feessi <em>kona var hnigin \u00e1 efra aldur<\/em>, b\u00e6\u00f0i \u00far <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum J\u00f3ns \u00c1rnasonar<\/em>; og or\u00f0atilt\u00e6ki eins og <em>af sk\u00e1rra taginu <\/em>og <em>velja ekki af verri endanum<\/em>, sem hann segir daglegt m\u00e1l. En svo b\u00e6tir hann vi\u00f0: \u201eA\u00f0 nota <em>eldri<\/em> \u00ed merkingunni 'roskinn' er mj\u00f6g \u00f3venjulegt, nema helst \u00ed Reykjav\u00edk (og l\u00edklega dansk\u2011\u00fe\u00fdskt a\u00f0 uppruna), enda getur \u00fear varla veri\u00f0 um nokkurn samanbur\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. D\u00e6mi: <em>vi\u00f0 h\u00fasm\u00f3\u00f0ur s\u00edna, er var eldri kona<\/em>.\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta d\u00e6mi er l\u00edka teki\u00f0 \u00far <em>\u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum J\u00f3ns \u00c1rnasonar<\/em> sem komu fyrst \u00fat 1862\u20114, \u00feannig a\u00f0 \u00feessi notkun er ekki n\u00fd af n\u00e1linni, og varla bundin vi\u00f0 Reykjav\u00edk lengur, hafi h\u00fan einhvern t\u00edma veri\u00f0 \u00fea\u00f0. En \u00fea\u00f0 er stundum amast vi\u00f0 henni enn \u00ed dag, og h\u00fan s\u00f6g\u00f0 \u00f3r\u00f6kr\u00e9tt \u00fev\u00ed a\u00f0 mi\u00f0stig feli \u00ed s\u00e9r samanbur\u00f0, en \u00fearna s\u00e9 ekki um neinn samanbur\u00f0arli\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00dea\u00f0 s\u00e9 h\u00e6gt a\u00f0 segja <em>hann er yngri ma\u00f0ur en \u00e9g<\/em>, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fear er vi\u00f0mi\u00f0 fyrir hendi; en ekki <em>hann er yngri ma\u00f0ur<\/em>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er r\u00e9tt a\u00f0 mi\u00f0stig felur \u00ed s\u00e9r samanbur\u00f0. En \u00feegar betur er a\u00f0 g\u00e1\u00f0 gerir frumstig l\u00fdsingaror\u00f0a \u00fea\u00f0 l\u00edka, \u00fe\u00f3tt okkur sj\u00e1ist oftast yfir \u00fea\u00f0. Munurinn er bara s\u00e1 a\u00f0 mi\u00f0stigi\u00f0 felur oftast \u00ed s\u00e9r samanbur\u00f0 vi\u00f0 tiltekinn einstakling e\u00f0a h\u00f3p, en \u00ed frumstigi er bori\u00f0 saman vi\u00f0 eitthvert me\u00f0altal, sta\u00f0al, e\u00f0lilegt \u00e1stand, norm, e\u00f0a hva\u00f0 \u00e1 a\u00f0 kalla \u00fea\u00f0. Vi\u00f0 getum v\u00e6ntanlega veri\u00f0 samm\u00e1la um a\u00f0 \u00ferj\u00e1t\u00edu vetra hestur s\u00e9 gamall, en \u00fer\u00edtugur ma\u00f0ur s\u00e9 \u00fea\u00f0 ekki. Samt eru b\u00e1\u00f0ir jafn gamlir, \u00fe.e. \u00fer\u00edtugir. Hvernig stendur \u00fe\u00e1 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 vi\u00f0 segjum a\u00f0 annar s\u00e9 gamall en hinn ekki?<\/p>\n<p>\u00c1st\u00e6\u00f0an er s\u00fa a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0 eins og <em>gamall<\/em> hefur ekki fasta merkingu, heldur afst\u00e6\u00f0a; merking \u00feess fer eftir or\u00f0inu sem \u00fea\u00f0 er nota\u00f0 me\u00f0. Ef vi\u00f0 segjum <em>hesturinn er gamall<\/em> merkir \u00fea\u00f0 \u00fev\u00ed 'Hesturinn er gamall mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem hestar ver\u00f0a', e\u00f0a eitthva\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1 \u00e1ttina. <em>\u00deessi ma\u00f0ur er gamall <\/em>merkir 'gamall mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 me\u00f0al\u00e6viskei\u00f0 manna'. \u00deetta er \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00e6gt er a\u00f0 nota sama l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 b\u00e6\u00f0i um manninn og hestinn \u00fe\u00f3tt \u00e6viskei\u00f0 \u00feeirra s\u00e9u mj\u00f6g misl\u00f6ng; \u00ed l\u00fdsingaror\u00f0inu er dulinn samanbur\u00f0ur.<\/p>\n<p>\u00deegar tala\u00f0 er um <em>yngri menn<\/em> og <em>eldra f\u00f3lk<\/em>, \u00e1n samanbur\u00f0arli\u00f0ar, er mi\u00f0stigi\u00f0 nota\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og frumstig, \u00fe.e.a.s. me\u00f0 duldum samanbur\u00f0i. <em>J\u00f3n er yngri ma\u00f0ur <\/em>merkir \u00fe\u00e1 'J\u00f3n er innan vi\u00f0 mi\u00f0jan aldur', \u00fe.e. yngri en me\u00f0alma\u00f0urinn. \u00deetta s\u00e9st l\u00edka \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 t.d. <em>eldri ma\u00f0ur <\/em>er yfirleitt ekki eins gamall og <em>gamall ma\u00f0ur<\/em>. Uppruni \u00feessarar notkunar mi\u00f0stigsins er v\u00e6ntanlega s\u00e1 a\u00f0 menn vilja ekki taka mj\u00f6g dj\u00fapt \u00ed \u00e1rinni, heldur fara v\u00e6gilega \u00ed sakirnar. \u00c9g f\u00e6 ekki s\u00e9\u00f0 a\u00f0 \u00feessi notkun mi\u00f0stigsins s\u00e9 \u00f3\u00e6skileg; h\u00e9r er ekki um \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a a\u00f0 mi\u00f0stigi\u00f0 s\u00e9 nota\u00f0 \u00ed alveg s\u00f6mu merkingu og frumstig, og \u00fea\u00f0 \u00fatr\u00fdmir frumstiginu ekki. \u00dea\u00f0 er l\u00edka langt s\u00ed\u00f0an fari\u00f0 var a\u00f0 tala um <em>betri b\u00e6ndur<\/em>, <em>heldri menn<\/em>, a\u00f0 <em>fara \u00ed betri f\u00f6tin<\/em> o.fl., og \u00feykir ekki athugavert.<\/p>\n<p>Nokku\u00f0 annars e\u00f0lis er svo notkun mi\u00f0stigs \u00ed augl\u00fdsingum, \u00fear sem sagt er a\u00f0 \u00feessi og \u00feessi vara s\u00e9 <em>betri<\/em>. \u00dear er mi\u00f0stigi\u00f0 ekki nota\u00f0 \u00ed sta\u00f0 frumstigs, eins og \u00ed fyrra tilvikinu, heldur \u00ed sta\u00f0 efsta stigs. \u00deegar augl\u00fdst er <em>Okkar v\u00f6rur eru betri <\/em>\u00e1 f\u00f3lk v\u00edst a\u00f0 skilja \u00fea\u00f0 eins og sagt v\u00e6ri <em>okkar v\u00f6rur eru bestar<\/em>. En af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 g\u00e6ti reynst erfitt a\u00f0 sanna a\u00f0 svo s\u00e9 er \u00ed sta\u00f0inn nota\u00f0 mi\u00f0stig, me\u00f0 \u00f3lj\u00f3sum samanbur\u00f0i vi\u00f0 eitthva\u00f0 anna\u00f0. \u00de\u00e1 er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 hanka augl\u00fdsandann, \u00fev\u00ed a\u00f0 hann getur alltaf skoti\u00f0 s\u00e9r \u00e1 bak vi\u00f0 hina \u00f3\u00e1kve\u00f0nu merkingu mi\u00f0stigsins \u00ed \u00feessu samhengi.<\/p>\n<p>Er \u00feessi notkun mi\u00f0stigsins eitthva\u00f0 verri e\u00f0a \u00f3\u00e6skilegri en s\u00fa sem \u00e9g nefndi \u00e1\u00f0ur? M\u00e9r finnst mega segja \u00fea\u00f0, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fearna er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a tilb\u00fai\u00f0 m\u00e1l. \u00dea\u00f0 segir enginn \u00ed e\u00f0lilegu tali <em>\u00feessar v\u00f6rur eru betri<\/em> nema um samanbur\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, heldur er \u00feessi notkun algerlega bundin vi\u00f0 augl\u00fdsingar. \u00dea\u00f0 kann a\u00f0 vera dansk\u2011\u00fe\u00fdskt a\u00f0 uppruna a\u00f0 tala um <em>eldra f\u00f3lk<\/em> og <em>yngri menn<\/em>, en \u00fea\u00f0 er e\u00f0lilegt \u00edslenskt m\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd \u00cdslenzkri setningafr\u00e6\u00f0i Jakobs Sm\u00e1ra fr\u00e1 1920 segir: \u201eMi\u00f0stig er stundum nota\u00f0 \u00ed l\u00edkri merkingu sem frumstig \u2013 einhver samanbur\u00f0ur stendur \u00f3lj\u00f3st fyrir hugskotssj\u00f3num \u00feess, er talar.\u201c Sem d\u00e6mi um \u00feetta tekur Jakob Sm\u00e1ri setningar eins og \u00fe\u00f3tti \u00feeim mj\u00f6g brug\u00f0i\u00f0 til hins betra og \u00feessi kona var hnigin \u00e1 efra aldur, b\u00e6\u00f0i \u00far \u00dej\u00f3\u00f0s\u00f6gum [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-1484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1484"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1486,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1484\/revisions\/1486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}