{"id":1493,"date":"2019-08-21T22:36:34","date_gmt":"2019-08-21T22:36:34","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1493"},"modified":"2019-09-01T22:04:18","modified_gmt":"2019-09-01T22:04:18","slug":"breytingar-a-frumlagsfalli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/21\/breytingar-a-frumlagsfalli\/","title":{"rendered":"Breytingar \u00e1 frumlagsfalli"},"content":{"rendered":"<p>Eins og flestir vita hefur lengi veri\u00f0 barist hatrammlega gegn hinni svok\u00f6llu\u00f0u \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c og h\u00fan talin hin verstu m\u00e1lspj\u00f6ll. \u00deessi \u201es\u00fdki\u201c felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 nota\u00f0 er \u00fe\u00e1gufall \u00e1 frumlag nokkurra sagna sem \u00e1\u00f0ur t\u00f3ku me\u00f0 s\u00e9r \u00feolfalls- e\u00f0a nefnifallsfrumlag. \u00deetta eru einkum sagnirnar <em>langa<\/em>, <em>vanta<\/em> og <em>hlakka<\/em>, en einnig <em>dreyma<\/em>, <em>kv\u00ed\u00f0a<\/em> og nokkrar fleiri \u2013 sumar sjaldg\u00e6far. Einnig breg\u00f0ur fyrir svonefndri nefnifallshneig\u00f0 \u00fear sem nota\u00f0 er nefnifall \u00ed sta\u00f0 \u00feolfalls sem \u00e1\u00f0ur var \u2013 t.d. sagt <em>B\u00e1turinn rak \u00e1 land<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>B\u00e1tinn rak \u00e1 land <\/em>og <em>\u00c9g dreymdi<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>Mig dreymdi<\/em>.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er engin n\u00fd b\u00f3la a\u00f0 sagnir breyti um frumlagsfall. S\u00f6gnin <em>v\u00e6nta<\/em>, sem n\u00fa hefur alltaf nefnifallsfrumlag, t\u00f3k til skamms t\u00edma i\u00f0ulega me\u00f0 s\u00e9r \u00feolfall \u2013 <em>Mig v\u00e6ntir<\/em>. Sama m\u00e1li gegnir um <em>vona <\/em>\u2013 \u00e1 t\u00edmarit.is eru d\u00e6min um <em>Mig vonar<\/em> eldri en d\u00e6mi um <em>\u00c9g vona<\/em>. J\u00f3nas Hallgr\u00edmsson skrifar <em>Mig vonar<\/em> \u00ed <em>Fj\u00f6lni<\/em>, og Konr\u00e1\u00f0 G\u00edslason skrifar <em>Mig v\u00e6ntir<\/em> \u00ed sama riti. Hvorugur \u00feeirra hefur \u00fe\u00f3tt s\u00e9rstakur b\u00f6gub\u00f3si \u00ed me\u00f0fer\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsins \u2013 eftir Sigur\u00f0i Nordal pr\u00f3fessor er haft: \u201e\u00dea\u00f0 sem J\u00f3nas Hallgr\u00edmsson hefur skrifa\u00f0 og Konr\u00e1\u00f0 sam\u00feykkt, \u00fea\u00f0 kalla \u00e9g \u00edslensku.\u201c<\/p>\n<p>Fleiri d\u00e6mi m\u00e1 nefna. \u00c1 19. \u00f6ld t\u00f3ku sagnirnar <em>f\u00e6kka<\/em> og <em>fj\u00f6lga<\/em> yfirleitt nefnifallsfrumlag. D\u00e6mi um \u00fea\u00f0 m\u00e1 sj\u00e1 \u00ed <em>Fj\u00f6lni<\/em> 1839, \u00fear sem segir \u201ef\u00f3lki\u00f0 hafi ekki gjeta\u00f0 aukist, s\u00ed\u00f0an \u00fea\u00f0 f\u00f3r a\u00f0 f\u00e6kka \u00e1 14. \u00f6ld\u201c og \u201ehj\u00e1leigur eru lag\u00f0ar \u00ed ei\u00f0i, til \u00feess a\u00f0 r\u00edma um heimajar\u00f0ir, so a\u00f0 heimab\u00e6ndur fj\u00f6lga\u201c. \u00deessar sagnir taka n\u00fa \u00e6vinlega \u00fe\u00e1gufallsfrumlag \u2013 vi\u00f0 segjum <em>f\u00f3lkinu f\u00e6kkar<\/em>, <em>b\u00e6ndum fj\u00f6lgar<\/em>. Samt dettur engum \u00ed hug a\u00f0 kalla \u00fea\u00f0 \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c.<\/p>\n<p>\u00dearna eru fj\u00f3rar sagnir \u2013 <em>fj\u00f6lga<\/em>, <em>f\u00e6kka<\/em>, <em>vona<\/em> og <em>v\u00e6nta<\/em> \u2013 \u00fear sem frumlagsfall hefur veri\u00f0 \u00e1 reiki. Tv\u00e6r \u00fe\u00e6r fyrrnefndu taka n\u00fa \u00fe\u00e1gufall \u00ed sta\u00f0 nefnifalls \u00e1\u00f0ur, en tv\u00e6r \u00fe\u00e6r s\u00ed\u00f0arnefndu taka n\u00fa \u00e6vinlega nefnifall \u00ed sta\u00f0 \u00feolfallsins sem \u00fe\u00e6r t\u00f3ku i\u00f0ulega me\u00f0 s\u00e9r \u00e1\u00f0ur. \u00deetta eru algengar sagnir, r\u00e9tt eins og \u00fe\u00e6r sem tengdar eru vi\u00f0 \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c. Samt dettur engum \u00ed hug a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 breytingar \u00e1 frumlagsfalli \u00feessara sagna hafi spillt m\u00e1linu \u00e1 einhvern h\u00e1tt. Af hverju \u00e6tti \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdkin\u201c \u00fe\u00e1 a\u00f0 gera \u00fea\u00f0?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eins og flestir vita hefur lengi veri\u00f0 barist hatrammlega gegn hinni svok\u00f6llu\u00f0u \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c og h\u00fan talin hin verstu m\u00e1lspj\u00f6ll. \u00deessi \u201es\u00fdki\u201c felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 nota\u00f0 er \u00fe\u00e1gufall \u00e1 frumlag nokkurra sagna sem \u00e1\u00f0ur t\u00f3ku me\u00f0 s\u00e9r \u00feolfalls- e\u00f0a nefnifallsfrumlag. \u00deetta eru einkum sagnirnar langa, vanta og hlakka, en einnig dreyma, kv\u00ed\u00f0a og nokkrar fleiri [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-1493","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1493"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1494,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1493\/revisions\/1494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}