{"id":1503,"date":"2019-08-27T08:34:53","date_gmt":"2019-08-27T08:34:53","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1503"},"modified":"2019-09-14T18:54:03","modified_gmt":"2019-09-14T18:54:03","slug":"rett-mal-malstadall","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/","title":{"rendered":"R\u00e9tt m\u00e1l \u2013 m\u00e1lsta\u00f0all"},"content":{"rendered":"<p>\u00c1 fyrri \u00e1rum m\u00ednum \u00ed kennslu f\u00e9kk \u00e9g stundum, einkum fr\u00e1 eldri nemendum, spurningar \u00e1 vi\u00f0 \u201eEr n\u00fa b\u00fai\u00f0 a\u00f0 leyfa \u00feetta?\u201c, yfirleitt bornar fram me\u00f0 hneykslun \u00ed r\u00f6ddinni. \u00c9g man svo sem ekki gl\u00f6ggt um hva\u00f0 veri\u00f0 var a\u00f0 spyrja, en \u00e9g man hins vegar eftir \u00fev\u00ed hverju \u00e9g svara\u00f0i \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 var alltaf \u00fea\u00f0 sama: a\u00f0 \u00e9g vissi ekki hver \u00e6tti a\u00f0 leyfa \u00fea\u00f0 sem spurt var um \u2013 n\u00fa e\u00f0a banna \u00fea\u00f0, ef \u00fev\u00ed v\u00e6ri a\u00f0 skipta. Margir virtust halda a\u00f0 til v\u00e6ri \u2013 e\u00f0a \u00e6tti a\u00f0 vera \u2013 eitthvert yfirvald, kannski \u00cdslensk m\u00e1lnefnd, sem g\u00e6ti leyft og banna\u00f0 tilteki\u00f0 m\u00e1lfar eftir smekk og ge\u00f0\u00fe\u00f3tta.<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1litsger\u00f0 nefndar um m\u00e1lv\u00f6ndun og frambur\u00f0arkennslu \u00ed grunnsk\u00f3lum sem menntam\u00e1lar\u00e1\u00f0herra skipa\u00f0i og skila\u00f0i \u00e1liti 1986 var sett fram skilgreining \u00e1 r\u00e9ttu m\u00e1li og r\u00f6ngu: \u201er\u00e9tt m\u00e1l er \u00fea\u00f0 sem er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lvenju, rangt er \u00fea\u00f0 sem br\u00fdtur \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 m\u00e1lvenju\u201c. En jafnframt er bent \u00e1 a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir \u00feetta geti veri\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 gera upp \u00e1 milli m\u00e1lvenja, og \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u201e\u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 meginstefnuna \u00ed m\u00e1lvernd a\u00f0 reyna a\u00f0 sporna gegn n\u00fdjum m\u00e1lsi\u00f0um me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 benda \u00e1 a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u ekki \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 gildandi m\u00e1lvenjur\u201c. \u00c9g er fullkomlega s\u00e1ttur vi\u00f0 a\u00f0 nota m\u00e1lvenjuna til a\u00f0 d\u00e6ma um r\u00e9tt og rangt, og s\u00e9 raunar ekki anna\u00f0 hugsanlegt vi\u00f0mi\u00f0.<\/p>\n<p>En \u00fer\u00e1tt fyrir \u00feetta vi\u00f0mi\u00f0 liggur \u00ed loftinu \u00f3opinber sta\u00f0all um \u00fea\u00f0 hva\u00f0 megi segja, e\u00f0a a.m.k. skrifa. Samkv\u00e6mt honum \u00e1 ekki a\u00f0 skrifa <em>m\u00e9r langar<\/em> heldur <em>mig langar<\/em>, ekki <em>vi\u00f0 hvorn annan<\/em> heldur <em>hvor vi\u00f0 annan<\/em>, ekki <em>hj\u00e1 sitthvorri <\/em>heldur <em>sinn hj\u00e1 hvorri<\/em>, ekki <em>ef hann s\u00e9 heima<\/em> heldur <em>ef hann er heima<\/em>, ekki <em>eins og mamma s\u00edn<\/em> heldur <em>eins og mamma hennar<\/em>, ekki <em>vegna lagningu<\/em> heldur <em>vegna lagningar<\/em>, ekki <em>\u00fea\u00f0 var hrint m\u00e9r<\/em> heldur <em>m\u00e9r var hrint<\/em>, ekki <em>r\u00e9tta upp hendi<\/em> heldur <em>r\u00e9tta upp h\u00f6nd<\/em>, ekki <em>\u00e9g er ekki a\u00f0 skilja \u00feetta<\/em> heldur <em>\u00e9g skil \u00feetta ekki<\/em>, ekki <em>b\u00e1\u00f0ir t\u00f3nleikarnir<\/em> heldur \u2013 ja, hva\u00f0? <em>Hvorir tveggja t\u00f3nleikarnir<\/em>? <em>Hvorirtveggju t\u00f3nleikarnir<\/em>? Hver segir \u00fea\u00f0 eiginlega?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 fyrra afbrig\u00f0i\u00f0 \u00ed hverri tvennd, \u00fea\u00f0 sem \u00e1 ekki a\u00f0 skrifa, er m\u00e1lvenja margra \u2013 \u00ed sumum tilvikum \u00f6rugglega meirihluta \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. \u00deess vegna er \u00feetta allt saman <strong>r\u00e9tt m\u00e1l<\/strong>, samkv\u00e6mt \u00feeirri skilgreiningu sem \u00e1\u00f0ur var vitna\u00f0 til. En \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00fatbreiddar m\u00e1lbreytingar, \u00ed sumum tilvikum \u00e1ratuga e\u00f0a jafnvel aldar gamlar, er samt ekki \u201eb\u00fai\u00f0 a\u00f0 leyfa \u00feetta\u201c, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 inn \u00ed hinn \u00f3opinbera sta\u00f0al, og \u00e9g b\u00fdst vi\u00f0 a\u00f0 margir \u00ed \u00feessum h\u00f3pi telji \u00feetta hinar \u00f6rgustu m\u00e1lvillur.<\/p>\n<p>\u00c9g er samt sem \u00e1\u00f0ur \u00feeirrar sko\u00f0unar a\u00f0 vi\u00f0 eigum a\u00f0 taka \u00e1\u00f0urnefndar m\u00e1lbreytingar \u00ed s\u00e1tt. \u00de\u00e6r eru engin m\u00e1lspj\u00f6ll \u2013 hr\u00f3fla ekki vi\u00f0 grundvelli m\u00e1lkerfisins og torvelda ekki skilning. \u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 verja kr\u00f6ftum okkar \u00ed bar\u00e1ttu gegn \u00feeim eigum vi\u00f0 a\u00f0 einbeita okkur a\u00f0 \u00fev\u00ed sem raunverulega skiptir m\u00e1li fyrir framt\u00ed\u00f0 \u00edslenskunnar \u2013 a\u00f0 tryggja a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 noth\u00e6f, og notu\u00f0, \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um. En \u00e9g veit au\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 m\u00f6rgum finnst \u00fea\u00f0 undansl\u00e1ttur, uppgj\u00f6f og tilr\u00e6\u00f0i vi\u00f0 \u00edslenskuna a\u00f0 vi\u00f0urkenna \u00feessar breytingar. Og \u00fea\u00f0 er e\u00f0lilegt \u2013 skilgreining margra \u00e1 r\u00e9ttu m\u00e1li er nefnilega \u00feessi: \u201eR\u00e9tt m\u00e1l er \u00fea\u00f0 sem m\u00e9r var kennt a\u00f0 v\u00e6ri r\u00e9tt m\u00e1l.\u201c<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 fyrri \u00e1rum m\u00ednum \u00ed kennslu f\u00e9kk \u00e9g stundum, einkum fr\u00e1 eldri nemendum, spurningar \u00e1 vi\u00f0 \u201eEr n\u00fa b\u00fai\u00f0 a\u00f0 leyfa \u00feetta?\u201c, yfirleitt bornar fram me\u00f0 hneykslun \u00ed r\u00f6ddinni. \u00c9g man svo sem ekki gl\u00f6ggt um hva\u00f0 veri\u00f0 var a\u00f0 spyrja, en \u00e9g man hins vegar eftir \u00fev\u00ed hverju \u00e9g svara\u00f0i \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 var [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-1503","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1503","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1503"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1503\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1705,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1503\/revisions\/1705"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}