{"id":1505,"date":"2019-08-28T09:34:55","date_gmt":"2019-08-28T09:34:55","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1505"},"modified":"2021-05-08T16:02:56","modified_gmt":"2021-05-08T16:02:56","slug":"valda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/28\/valda\/","title":{"rendered":"Valda"},"content":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin <em>valda <\/em>er oft til umr\u00e6\u00f0u \u00ed m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum, enda er h\u00fan ekki einf\u00f6ld \u00ed beygingu. Vi\u00f0 segjum <em>\u00e9g veld<\/em> \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0 en \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 <em>\u00e9g olli<\/em>, og \u00ed l\u00fdsingarh\u00e6tti \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar <em>\u00e9g hef valdi\u00f0<\/em>. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar er (<em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g<\/em>) <em>ylli<\/em>. \u00dea\u00f0 er engin fur\u00f0a a\u00f0 einhver tilbrig\u00f0i komi upp \u00ed s\u00f6gn sem hefur svo fj\u00f6lbreyttar myndir, enda hefur \u00fea\u00f0 alla t\u00ed\u00f0 veri\u00f0 svo. \u00cd var\u00f0veittum fornum textum koma fyrir 45 mismunandi ritmyndir sem tilheyra \u00feessari s\u00f6gn, samkv\u00e6mt<a href=\"https:\/\/onp.ku.dk\/onp\/onp.php?\"> gagnasafni fornm\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3karinnar \u00ed Kaupmannah\u00f6fn<\/a> \u2013 t\u00f6lurnar s\u00fdna t\u00ed\u00f0ni hverrar myndar:<\/p>\n<p><em>vallda<\/em> (11); <em>uolldi<\/em> (5); <em>valdit<\/em> (4); <em>ollat<\/em> (4); <em>valldit<\/em> (3); <em>valda<\/em> (3); <em>volldi<\/em> (3); <em>vollde<\/em> (3); <em>ollath<\/em> (3); <em>valldannde<\/em> (2); <em>ollad<\/em> (2); <em>olli<\/em> (2); <em>ollu<\/em> (2); <em>uallda<\/em> (2); <em>vallde<\/em> (2); <em>uelldr<\/em> (1); <em>vol\u00feo <\/em>(1); <em>volle<\/em> (1); <em>valldanndde<\/em> (1); <em>valldim<\/em> (1); <em>uelldur<\/em> (1); <em>volld<\/em> (1); <em>Veldrat<\/em> (1); <em>uolli<\/em> (1); <em>volli<\/em> (1); <em>uolle<\/em> (1); <em>wollde<\/em> (1); <em>o\u0309lli<\/em> (1); <em>Illi<\/em> (1); <em>volldv<\/em> (1); <em>ylldi<\/em> (1); <em>volldit<\/em> (1); <em>valldi<\/em> (1); <em>volldu<\/em> (1); <em>volldet<\/em> (1); <em>Valld<\/em> (1); <em>vylld\u00ed<\/em> (1); <em>valld\u00ed<\/em> (1); <em>vol\u00f0e<\/em> (1); <em>volldde<\/em> (1); <em>ollu\u00f0u<\/em> (1); <em>velldr<\/em> (1); <em>olle<\/em> (1); <em>vollda<\/em> (1); <em>velldur<\/em> (1)<\/p>\n<p>Athugi\u00f0 \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00e1 \u00feessum t\u00edma var stafsetning ekki samr\u00e6md \u00feannig a\u00f0 sama beygingarmyndin getur legi\u00f0 a\u00f0 baki fleiri en einni stafsetningarmynd \u2013 v\u00e6ntanlega stendur <em>valdit<\/em> og <em>valldit<\/em> fyrir s\u00f6mu myndina sem \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li yr\u00f0i ritu\u00f0 <em>valdi\u00f0<\/em>. S\u00f6mulei\u00f0is stendur <em>ollat<\/em>, <em>ollath<\/em> og <em>ollad<\/em> fyrir s\u00f6mu myndina sem \u00ed n\u00fat\u00edmam\u00e1li yr\u00f0i ritu\u00f0 <em>olla\u00f0<\/em>. Fyrrnefnda beygingarmyndin, sem n\u00fa er talin r\u00e9tt, kemur fyrir samtals sj\u00f6 sinnum \u00ed fornum textum samkv\u00e6mt \u00feessu, en s\u00fa s\u00ed\u00f0arnefnda, sem er talin r\u00f6ng, kemur fyrir samtals n\u00edu sinnum.<\/p>\n<p>Myndin <em>olla\u00f0<\/em> hefur haldist gegnum alla m\u00e1ls\u00f6guna og var sennilega algengari en <em>valdi\u00f0<\/em> fram \u00e1 19. \u00f6ld \u2013 h\u00fan er t.d. oftast notu\u00f0 \u00ed <em>Fj\u00f6lni<\/em>, riti J\u00f3nasar Hallgr\u00edmssonar, Konr\u00e1\u00f0s G\u00edslasonar og f\u00e9laga, \u00fe\u00f3tt myndinni <em>valdi\u00f0 <\/em>breg\u00f0i \u00fear einnig fyrir. En eftir mi\u00f0ja 19. \u00f6ld hefur sennilega veri\u00f0 fari\u00f0 a\u00f0 bo\u00f0a a\u00f0 <em>olla\u00f0<\/em>, svo og <em>olli\u00f0 <\/em>sem einnig kemur fyrir, v\u00e6ri r\u00f6ng beyging \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fe\u00e1 fer a\u00f0 draga \u00ed sundur me\u00f0 myndunum \u00ed t\u00ed\u00f0ni, \u00fe\u00f3tt <em>olla\u00f0<\/em> haldist algeng \u00e1 fyrsta \u00feri\u00f0jungi 20. aldar. \u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum er s\u00fa mynd mj\u00f6g sjaldg\u00e6f \u00e1 t\u00edmarit.is en b\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 algengari \u00ed talm\u00e1li.<\/p>\n<p>Umr\u00e6\u00f0a um \u00fea\u00f0 hvort <em>olla\u00f0<\/em>\/<em>olli\u00f0<\/em> s\u00e9 r\u00e9tt e\u00f0a rangt m\u00e1l er \u00f3frj\u00f3 og skilar engu. \u00cd sta\u00f0inn m\u00e1 \u00edhuga hvers vegna \u00feessi tilbrig\u00f0i koma upp. S\u00f6gnin hefur vitanlega mj\u00f6g s\u00e9rstaka beygingu og \u00ed sl\u00edkum tilvikum er e\u00f0lilegt a\u00f0 b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i s\u00e6ki fyrirmyndir \u00ed \u00f6nnur og \u00feekktari or\u00f0. \u00cd \u00feessu tilviki g\u00e6ti t.d. veri\u00f0 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00e1hrif fr\u00e1 l\u00fdsingarh\u00e6ttinum <em>or\u00f0i\u00f0<\/em>, af <em>ver\u00f0a<\/em>. \u00c1hrif fr\u00e1 <em>ver\u00f0a<\/em>, \u00fe.e. \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 fleirt\u00f6lu <em>ur\u00f0u<\/em>, g\u00e6tu l\u00edka sk\u00fdrt myndina <em>ullu<\/em> sem kemur fyrir \u00ed sta\u00f0 <em>ollu<\/em>. Einnig eru \u00fearna hugsanlega \u00e1hrif fr\u00e1 s\u00f6gninni <em>vella<\/em> sem er <em>ullu<\/em> \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 fleirt\u00f6lu og <em>olli\u00f0<\/em> \u00ed l\u00fdsingarh\u00e6tti \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar.<\/p>\n<p>En fleira er \u00e1hugavert vi\u00f0 beygingu \u00feessarar sagnar. H\u00fan hefur tv\u00e6r merkingar: 'orsaka eitthva\u00f0' og 'r\u00e1\u00f0a vi\u00f0 eitthva\u00f0'. En \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0in <em>olli<\/em> er bara notu\u00f0 \u00ed fyrrnefndu merkingunni \u2013 \u00ed s\u00ed\u00f0arnefndu merkingunni hefur s\u00f6gnin enga \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0. A.m.k. finnst m\u00e9r \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 segja *<em>Hann olli ekki \u00feessu verkefni<\/em>. Annar m\u00f6guleiki v\u00e6ri a\u00f0 f\u00e1 l\u00e1na\u00f0a \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 samhlj\u00f3\u00f0a sagnar, <em>valda<\/em> (sem einkum er notu\u00f0 \u00ed sk\u00e1k) og segja *<em>Hann valda\u00f0i ekki \u00feessu verkefni <\/em>\u2013 en \u00fea\u00f0 finnst m\u00e9r ekki heldur ganga.<\/p>\n<p>Hvers vegna getur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0in <em>olli<\/em> ekki merkt 'r\u00e9\u00f0 ekki vi\u00f0'? Hvers vegna hefur s\u00f6gnin <em>valda<\/em> enga \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 \u00ed annarri merkingunni? \u00deetta er ein af \u00feessum skr\u00edtnu s\u00e9rviskum tungum\u00e1lsins sem gera \u00fea\u00f0 svo \u00e1hugavert vi\u00f0fangsefni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00f6gnin valda er oft til umr\u00e6\u00f0u \u00ed m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum, enda er h\u00fan ekki einf\u00f6ld \u00ed beygingu. Vi\u00f0 segjum \u00e9g veld \u00ed n\u00fat\u00ed\u00f0 en \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 \u00e9g olli, og \u00ed l\u00fdsingarh\u00e6tti \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar \u00e9g hef valdi\u00f0. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar er (\u00fe\u00f3tt \u00e9g) ylli. \u00dea\u00f0 er engin fur\u00f0a a\u00f0 einhver tilbrig\u00f0i komi upp \u00ed s\u00f6gn sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-1505","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1505","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1505"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3816,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1505\/revisions\/3816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}