{"id":1507,"date":"2019-08-29T10:08:17","date_gmt":"2019-08-29T10:08:17","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1507"},"modified":"2021-05-07T23:25:35","modified_gmt":"2021-05-07T23:25:35","slug":"verslunin-opnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/29\/verslunin-opnar\/","title":{"rendered":"Verslunin opnar"},"content":{"rendered":"<p>Me\u00f0fer\u00f0 sagnanna <em>opna <\/em>og <em>loka <\/em>er algengt a\u00f0finnsluefni \u00ed m\u00e1lv\u00f6ndunarumr\u00e6\u00f0u. Oft er amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala\u00f0 s\u00e9 um a\u00f0 <em>opna <\/em>og <em>loka hur\u00f0um<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>dyrum<\/em>, en einnig hafa veri\u00f0 ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 notkun sagnanna \u00ed setningum eins og <em>Verslunin opnar klukkan n\u00edu<\/em>, <em>Verslunin lokar<\/em>, o.s.frv. Sagt er a\u00f0 \u00feessi notkun s\u00e9 ekki r\u00f6kr\u00e9tt vegna \u00feess a\u00f0 \u00fearna s\u00e9u dau\u00f0ir hlutir ger\u00f0ir a\u00f0 gerendum \u2013 verslunin hvorki opni nokku\u00f0 n\u00e9 loki \u00fev\u00ed, heldur opni einhver verslunina og loki henni \u2013 h\u00fan s\u00e9 opnu\u00f0 og henni loka\u00f0.<\/p>\n<p>Dugir \u00fea\u00f0 til a\u00f0 ford\u00e6ma \u00feetta or\u00f0alag? \u00dearna m\u00e1 segja a\u00f0 verslunin s\u00e9 pers\u00f3nuger\u00f0, en \u00fea\u00f0 er vitaskuld algengt \u00ed lj\u00f3\u00f0um og \u00feykir ekki athugavert. Vissulega er sl\u00edk pers\u00f3nugerving minna notu\u00f0 \u00ed \u00f3bundnu m\u00e1li en er \u00fe\u00f3 algeng \u00fear l\u00edka. \u00dea\u00f0 er t.d. mj\u00f6g algengt (og stundum raunar hn\u00fdtt \u00ed \u00fea\u00f0) a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>b\u00edlar aki<\/em> \u00fe\u00f3tt vitanlega s\u00e9 einhver sem ekur \u00feeim. Eins er mj\u00f6g algengt a\u00f0 tala um a\u00f0 \u00cdsland (e\u00f0a eitthvert anna\u00f0 land) geri \u00feetta e\u00f0a hitt \u00feegar \u00fea\u00f0 eru au\u00f0vita\u00f0 landsmenn sem gera \u00feetta. Er eitthva\u00f0 verra a\u00f0 pers\u00f3nugera verslanir?<\/p>\n<p>En reyndar \u00fearf ekki a\u00f0 l\u00edta svo \u00e1 a\u00f0 um pers\u00f3nugervingu s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00dea\u00f0 eru nefnilega fleiri sagnir sem haga s\u00e9r \u00e1 sama h\u00e1tt \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur geri athugasemd vi\u00f0 \u00fea\u00f0. Vi\u00f0 segjum <em>H\u00fan st\u00e6kka\u00f0i \u00edb\u00fa\u00f0ina<\/em>, <em>Hann minnka\u00f0i drykkjuna<\/em>, <em>\u00deau fj\u00f6lgu\u00f0u mannkyninu<\/em> \u2013 en einnig <em>\u00cdb\u00fa\u00f0in st\u00e6kka\u00f0i<\/em>, <em>Drykkjan minnka\u00f0i<\/em>, <em>B\u00f6rnunum fj\u00f6lga\u00f0i<\/em>. \u00dearna er andlag gert a\u00f0 frumlagi \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0i vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 geranda \u2013 og \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokku\u00f0 s\u00e9 vi\u00f0 \u00feetta a\u00f0 athuga. Er einhver munur \u00e1 t.d. <em>H\u00fan st\u00e6kka\u00f0i \u00edb\u00fa\u00f0ina \u2013 \u00cdb\u00fa\u00f0in st\u00e6kka\u00f0i<\/em> og svo <em>H\u00fan opna\u00f0i b\u00fa\u00f0ina \u2013 B\u00fa\u00f0in opna\u00f0i<\/em>?<\/p>\n<p>\u00c9g get ekki s\u00e9\u00f0 a\u00f0 neinn munur s\u00e9 \u00e1 \u00feessu fr\u00e1 r\u00f6klegu sj\u00f3narmi\u00f0i \u2013 \u00feessi notkun <em>opna <\/em>og <em>loka <\/em>\u00e1 s\u00e9r sk\u00fdrar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed m\u00e1linu. Hins vegar v\u00e6ri vissulega h\u00e6gt a\u00f0 hafa \u00fea\u00f0 \u00e1 m\u00f3ti henni a\u00f0 um n\u00fdjung s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00ed notkun \u00feessara sagna \u2013 \u00fe\u00e6r hafi ekki haga\u00f0 s\u00e9r svona \u00e1\u00f0ur fyrr og \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust s\u00e9 a\u00f0 breyta \u00fev\u00ed, hva\u00f0 sem fyrirmyndum l\u00ed\u00f0ur. \u00dea\u00f0 m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 deila um hva\u00f0 s\u00e9 n\u00fdjung \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um ford\u00e6mingu \u00feessarar notkunar er fr\u00e1 1938, \u00feannig a\u00f0 gera m\u00e1 r\u00e1\u00f0 fyrir a\u00f0 h\u00fan hafi veri\u00f0 or\u00f0in nokku\u00f0 \u00fatbreidd \u00fe\u00e1 og s\u00e9 a.m.k. 80-100 \u00e1ra g\u00f6mul.<\/p>\n<p>En \u00fdmislegt er \u00e1hugavert \u00ed \u00feessu sambandi. S\u00f6gnin <em>opna<\/em> st\u00fdrir \u00feolfalli, en \u00feegar andlagi\u00f0 er gert a\u00f0 frumlagi f\u00e6r \u00fea\u00f0 nefnifall \u2013 <em>B\u00fa\u00f0in opnar<\/em> en ekki *<em>B\u00fa\u00f0ina opnar<\/em>. \u00deetta er \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 er a\u00f0 b\u00faast \u2013 \u00feolfallsandl\u00f6g f\u00e1 nefnifall \u00feegar \u00feau eru f\u00e6r\u00f0 \u00ed frumlagss\u00e6ti, b\u00e6\u00f0i \u00ed \u00feolmynd (<em>B\u00fa\u00f0in ver\u00f0ur opnu\u00f0<\/em>) og me\u00f0 s\u00f6gnum eins og <em>st\u00e6kka <\/em>og <em>minnka<\/em> (<em>\u00cdb\u00fa\u00f0in st\u00e6kka\u00f0i<\/em>). En \u00fe\u00e1gufallsandlag helst hins vegar \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 s\u00e9 sett \u00ed frumlagss\u00e6ti \u2013 <em>B\u00edlum var fj\u00f6lga\u00f0<\/em>, <em>B\u00edlum fj\u00f6lga\u00f0i<\/em>. Hvernig er fari\u00f0 me\u00f0 <em>loka<\/em> sem tekur \u00fe\u00e1gufallsandlag?<\/p>\n<p>M\u00e9r s\u00fdnist a\u00f0 \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 ver\u00f0i oftast a\u00f0 nefnifalli \u00feegar \u00fea\u00f0 er f\u00e6rt \u00ed frumlagss\u00e6ti <em>loka <\/em>\u2013 sagt er <em>Verslunin lokar <\/em>frekar en <em>Versluninni lokar<\/em>. \u00deetta er \u00f3vanalegt en \u00fe\u00f3 ekki einsd\u00e6mi. \u00de\u00f3tt \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 haldi s\u00e9r n\u00fa me\u00f0 <em>fj\u00f6lga<\/em> og <em>f\u00e6kka<\/em> h\u00f6f\u00f0u \u00feessar sagnir nefnifall \u00ed frumlagss\u00e6ti til skamms t\u00edma, \u00e1 19. \u00f6ld og fram \u00e1 \u00fe\u00e1 20. \u00cd <em>Fj\u00f6lni<\/em> 1844 segir t.d. \u201eVi\u00f0 \u00feetta fj\u00f6lgu\u00f0u h\u00f3fsemdarvinir a\u00f0 v\u00edsu talsvert\u201c og \u201ev\u00edns\u00f6lumenn og drykkjumenn f\u00e6kku\u00f0u dag fr\u00e1 degi\u201c. \u00cd andlagss\u00e6ti \u00feessara sagna var \u00fe\u00f3 \u00fe\u00e1gufall \u00e1 \u00feessum t\u00edma r\u00e9tt eins og n\u00fa.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 ekki einhl\u00edtt a\u00f0 \u00fe\u00e1gufalli\u00f0 ver\u00f0i a\u00f0 nefnifalli me\u00f0 <em>loka<\/em>. \u00c1 t\u00edmarit.is eru t.d. b\u00e6\u00f0i d\u00e6mi um <em>kj\u00f6rsta\u00f0ir loka <\/em>og <em>kj\u00f6rst\u00f6\u00f0um lokar<\/em>; hins vegar eing\u00f6ngu d\u00e6mi um <em>verslunin lokar<\/em>, ekki <em>versluninni lokar<\/em>. En \u00fea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 \u00ed m\u00f6rgum d\u00e6mum um <em>verslunin lokar<\/em> er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a a\u00f0 veri\u00f0 er a\u00f0 leggja verslun af \u2013 loka henni endanlega. \u00dea\u00f0 eru \u00fev\u00ed v\u00edsbendingar um a\u00f0 m\u00e1lnotendur fari me\u00f0 s\u00f6gnina \u00e1 mismunandi h\u00e1tt eftir \u00fev\u00ed hvort um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a t\u00edmabundna e\u00f0a varanlega lokun.<\/p>\n<p>\u00deetta er d\u00e6mi um hva\u00f0 ma\u00f0ur getur rekist \u00e1 forvitnilega hluti me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sko\u00f0a hva\u00f0 liggur a\u00f0 baki m\u00e1lbreytingum \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 afgrei\u00f0a \u00fe\u00e6r umsvifalaust sem \u201em\u00e1lvillur\u201c og l\u00e1ta \u00fear vi\u00f0 sitja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Me\u00f0fer\u00f0 sagnanna opna og loka er algengt a\u00f0finnsluefni \u00ed m\u00e1lv\u00f6ndunarumr\u00e6\u00f0u. Oft er amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala\u00f0 s\u00e9 um a\u00f0 opna og loka hur\u00f0um \u00ed sta\u00f0 dyrum, en einnig hafa veri\u00f0 ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 notkun sagnanna \u00ed setningum eins og Verslunin opnar klukkan n\u00edu, Verslunin lokar, o.s.frv. Sagt er a\u00f0 \u00feessi notkun s\u00e9 ekki r\u00f6kr\u00e9tt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-1507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1507"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3811,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1507\/revisions\/3811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}