{"id":1509,"date":"2019-08-30T08:03:12","date_gmt":"2019-08-30T08:03:12","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1509"},"modified":"2021-06-15T16:15:13","modified_gmt":"2021-06-15T16:15:13","slug":"opnunartimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/30\/opnunartimi\/","title":{"rendered":"Opnunart\u00edmi"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0\u00a0<em>opnunart\u00edmi<\/em> er \u00feyrnir \u00ed augum margra m\u00e1lv\u00f6ndunarmanna. <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em>segir: \u201eBetra er a\u00f0 tala um <strong>afgrei\u00f0slut\u00edma<\/strong>, <strong>\u00fej\u00f3nustut\u00edma<\/strong> e\u00f0a <strong>opi\u00f0 fr\u00e1\/milli <\/strong><strong>\u2026<\/strong> en \u201eopnunart\u00edma\u201c.\u00a0Or\u00f0i\u00f0 er ekki n\u00fdtt \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> er t\u00e6plega hundra\u00f0 \u00e1ra. D\u00e6mum fj\u00f6lgar h\u00e6gt framan af en alger sprenging var\u00f0 \u00ed notkun or\u00f0sins \u00e1 n\u00edunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar \u00feegar mikil umr\u00e6\u00f0a h\u00f3fst um opnunart\u00edma verslana. \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 amast er vi\u00f0 or\u00f0inu er s\u00fa a\u00f0 sagt er a\u00f0 <em>opnun<\/em> merki 'verkna\u00f0inn a\u00f0 opna' og \u00feess vegna hlj\u00f3ti <em>opnunart\u00edmi <\/em>a\u00f0 merkja 't\u00edmi sem \u00fea\u00f0 tekur a\u00f0 opna' \u2013 sem geti ekki veri\u00f0 langur. \u00c1ri\u00f0 1988 skrifa\u00f0i \u00c1rni B\u00f6\u00f0varsson grein \u00ed <em>Morgunbla\u00f0i\u00f0<\/em> um \u00fea\u00f0 sem kann kalla\u00f0i \u201erugling\u201c \u00ed notkun or\u00f0sins, og sag\u00f0i m.a.: \u201eFleiri og fleiri glepjast til a\u00f0 kalla <strong>opnunart\u00edma<\/strong> allan t\u00edmann sem opi\u00f0 er, \u00fea\u00f0 er allan <strong>afgrei\u00f0slut\u00edmann<\/strong> \u00feanga\u00f0 til loka\u00f0 er.\u201c<\/p>\n<p>I\u00f0ulega er bent \u00e1 \u00f6nnur or\u00f0 sem h\u00e6gt s\u00e9 og r\u00e9tt a\u00f0 nota \u00ed sta\u00f0inn \u2013 einkum <em>afgrei\u00f0slut\u00edmi<\/em>, en einnig <em>\u00fej\u00f3nustut\u00edmi <\/em>o.fl. En stundum er hvorki veri\u00f0 a\u00f0 afgrei\u00f0a nokku\u00f0 n\u00e9 veita nokkra \u00fej\u00f3nustu \u00e1 \u00feeim st\u00f6\u00f0um sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, t.d. \u00ed bi\u00f0sk\u00fdlum o.v. \u00dear a\u00f0 auki getur\u00a0<em>afgrei\u00f0slut\u00edmi <\/em>haft a\u00f0ra merkingu, \u00fe.e. 't\u00edminn sem \u00fea\u00f0 tekur a\u00f0 afgrei\u00f0a v\u00f6ru'.\u00a0Besta tillagan sem \u00e9g hef s\u00e9\u00f0 er <em>opnut\u00edmi<\/em> en \u00fea\u00f0 or\u00f0 hefur ekki brei\u00f0st miki\u00f0 \u00fat. Einnig hefur veri\u00f0 bent \u00e1 a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 nota l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>opinn<\/em> \u2013 segja <em>skrifstofan er opin fr\u00e1 9-4<\/em> \u00ed sta\u00f0inn fyrir <em>opnunart\u00edmi fr\u00e1 9-4<\/em>. Vissulega \u2013 en er \u00fea\u00f0 eitthva\u00f0 r\u00f6kr\u00e9ttara? \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 <em>opinn<\/em> merkir ekki \u00fea\u00f0 sama \u00ed <em>dyrnar eru opnar<\/em> og <em>skrifstofan er opin<\/em>, enda getum vi\u00f0 sagt <em>skrifstofan er opin \u00fe\u00f3tt dyrnar s\u00e9u ekki opnar<\/em> \u2013 \u00fea\u00f0 er engin m\u00f3ts\u00f6gn \u00ed \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>En er endilega v\u00edst a\u00f0\u00a0<em>opnun<\/em> merki bara 'verkna\u00f0inn a\u00f0 opna'? Vissulega er \u00fea\u00f0 r\u00e9tt a\u00f0 vi\u00f0skeyti\u00f0\u00a0<em>-un<\/em> merkir venjulega verkna\u00f0 \u2013 <em>k\u00f6nnun<\/em> merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 kanna',\u00a0<em>litun<\/em> merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 lita', <em>versl<\/em><em>un<\/em> merkir '\u00fea\u00f0 a\u00f0 versla', o.s.frv. En m\u00f6rg \u00feessara or\u00f0a geta l\u00edka merkt einhvers konar afur\u00f0 verkna\u00f0arins, sta\u00f0 \u00fear sem hann fer fram, o.fl. \u00deannig merkir <em>verslun<\/em> ekki bara '\u00fea\u00f0 a\u00f0 versla' heldur l\u00edka 'fyrirt\u00e6ki e\u00f0a sta\u00f0ur \u00fear sem versla\u00f0 er'. \u00c1 sama h\u00e1tt merkir <em>opnun<\/em> ekki bara '\u00fea\u00f0 a\u00f0 opna', heldur '\u00e1standi\u00f0 a\u00f0 vera opi\u00f0'. \u00cd\u00a0<em>Heimskringlu<\/em> 1912 er t.d. fjalla\u00f0 um \u201erisavaxnar framfarir h\u00e9r, sem stafa af m\u00f6rgu: opnun Panama skur\u00f0arins, sem hefir st\u00f3rkostleg \u00e1hrif \u00e1 alla str\u00f6ndina\u201c. H\u00e9r merkir <em>opnun<\/em> ekki bara atbur\u00f0inn \u00feegar skur\u00f0urinn var opna\u00f0ur, heldur l\u00edka \u00fea\u00f0 \u00e1stand hans a\u00f0 vera opinn.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 sem \u00feessu l\u00ed\u00f0ur, og hva\u00f0a merkingu sem vi\u00f0 viljum leggja \u00ed or\u00f0i\u00f0\u00a0<em>opnun<\/em>, dylst engum hva\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>opnunart\u00edmi<\/em> merkir \u2013 ekki heldur \u00feeim sem amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed. Fyrst vi\u00f0 getum komi\u00f0 okkur saman um a\u00f0 <em>s<\/em><em>krifstofan er opin<\/em> merki 'afgrei\u00f0sla er veitt \u00e1 skrifstofunni' (\u00f3h\u00e1\u00f0 \u00fev\u00ed hvort dyrnar eru opnar e\u00f0a loka\u00f0ar) \u00e6ttum vi\u00f0 eins a\u00f0 geta komi\u00f0 okkur saman um a\u00f0 <em>opnunart\u00edmi skrifstofunnar <\/em>merki 's\u00e1 t\u00edmi sem afgrei\u00f0sla er veitt \u00e1 skrifstofunni'.\u00a0Or\u00f0 merkja nefnilega ekki alltaf \u00fea\u00f0 sem \u00feau \u201e\u00e6ttu a\u00f0\u201c merkja fr\u00e1 einhverju r\u00f6klegu sj\u00f3narmi\u00f0i. Or\u00f0 merkja \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 komum okkur saman um a\u00f0 \u00feau merki. Enginn misskilur or\u00f0i\u00f0 <em>opnunart\u00edmi<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0\u00a0opnunart\u00edmi er \u00feyrnir \u00ed augum margra m\u00e1lv\u00f6ndunarmanna. M\u00e1lfarsbankinn segir: \u201eBetra er a\u00f0 tala um afgrei\u00f0slut\u00edma, \u00fej\u00f3nustut\u00edma e\u00f0a opi\u00f0 fr\u00e1\/milli \u2026 en \u201eopnunart\u00edma\u201c.\u00a0Or\u00f0i\u00f0 er ekki n\u00fdtt \u2013 elsta d\u00e6mi um \u00fea\u00f0 \u00e1 t\u00edmarit.is er t\u00e6plega hundra\u00f0 \u00e1ra. D\u00e6mum fj\u00f6lgar h\u00e6gt framan af en alger sprenging var\u00f0 \u00ed notkun or\u00f0sins \u00e1 n\u00edunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar \u00feegar mikil [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-1509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1509"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3942,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1509\/revisions\/3942"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}