{"id":1560,"date":"2019-09-16T08:00:41","date_gmt":"2019-09-16T08:00:41","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1560"},"modified":"2019-09-15T15:33:33","modified_gmt":"2019-09-15T15:33:33","slug":"mikid-er-thad-sorglegt-ad-refir-skulu-ekki-geta-klifrad-i-trjam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/16\/mikid-er-thad-sorglegt-ad-refir-skulu-ekki-geta-klifrad-i-trjam\/","title":{"rendered":"Miki\u00f0 er \u00fea\u00f0 sorglegt a\u00f0 refir skuli ekki geta klifra\u00f0 \u00ed trj\u00e1m"},"content":{"rendered":"<p>Eitt af hlutverkum atviksor\u00f0a er a\u00f0 standa me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um og \u00e1kvar\u00f0a \u00feau n\u00e1nar. \u00dev\u00ed hlutverki gegna t.d. feitletru\u00f0u atviksor\u00f0in \u00ed setningunum <em>Hann er<\/em> <span style=\"text-decoration: underline\"><strong><em>ferlega<\/em><\/strong><em> lei\u00f0inlegur<\/em><\/span>; <em>\u00dea\u00f0 er<\/em> <span style=\"text-decoration: underline\"><strong><em>skelfilega<\/em><\/strong><em> lj\u00f3tt<\/em><\/span> <em>a\u00f0 sj\u00e1 \u00feetta<\/em>; <em>\u00deetta er<\/em> <span style=\"text-decoration: underline\"><strong><em>hrikalega<\/em><\/strong><em> s\u00e6tt<\/em><\/span> <em>barn<\/em>. En eitt af \u00fev\u00ed sem er \u00f3venjulegt \u00ed \u00edslenskri setningager\u00f0 er a\u00f0 (sum) sl\u00edk atviksor\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 sl\u00edta fr\u00e1 l\u00fdsingaror\u00f0inu og l\u00e1ta \u00feau standa fremst \u00ed setningunni \u00ed sta\u00f0inn: <strong><em>Ferlega<\/em><\/strong><em> er hann lei\u00f0inlegur<\/em>; <strong><em>Skelfilega<\/em><\/strong><em> er lj\u00f3tt a\u00f0 sj\u00e1 \u00feetta<\/em>; <strong><em>Hrikalega<\/em><\/strong> <em>er \u00feetta<\/em><em> s\u00e6tt barn<\/em>. Merkingin er s\u00fa sama, en e.t.v. er meiri \u00e1hersla \u00e1 atviksor\u00f0inu \u00feegar \u00fea\u00f0 stendur fremst. \u00deetta er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 gera \u00ed skyldum m\u00e1lum s.s. d\u00f6nsku og ensku; *<em>Terribly is he boring<\/em> er alvond setning.<\/p>\n<p>En reyndar gildir \u00feetta ekki um \u00f6ll atviksor\u00f0 \u2013 \u00e9g held a\u00f0 f\u00e6stir geti sagt t.d. *<strong><em>Frekar<\/em><\/strong><em> er hann lei\u00f0inlegur<\/em>, e\u00f0a *<strong><em>D\u00e1l\u00edti\u00f0<\/em><\/strong><em> er lj\u00f3tt a\u00f0 sj\u00e1 \u00feetta<\/em>, e\u00f0a *<strong><em>Mj\u00f6g<\/em><\/strong><em> er \u00feetta s\u00e6tt barn<\/em>. \u00dea\u00f0 er ekki gott a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 \u00fev\u00ed hva\u00f0a atviksor\u00f0 h\u00e6gt er a\u00f0 hafa fremst \u00ed \u00feessari setningager\u00f0 og hver ekki, en \u00fe\u00f3 vir\u00f0ist sterk merking vera nau\u00f0synleg \u2013 <em>ferlega<\/em>, <em>skelfilega <\/em>og <em>hrika<\/em><em>lega<\/em> hafa sterkari merkingu en <em>frekar<\/em>, <em>d\u00e1l\u00edti\u00f0<\/em> og <em>mj\u00f6g<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 r\u00e9tt a\u00f0 nefna a\u00f0 <em>mj\u00f6g<\/em> gat sta\u00f0i\u00f0 \u00ed upphafi setninga af \u00feessu tagi \u00ed fornu m\u00e1li \u2013 <em><strong>Mj\u00f6g<\/strong> var sj\u00e1 \u00feunnleitur og lj\u00f3tur \u00e1s\u00fdndar<\/em>,\u00a0<em><strong>Mj\u00f6g<\/strong> var \u00fear allt bl\u00f3\u00f0ugt \u00ed r\u00faminu<\/em>,\u00a0<em><strong>Mj\u00f6g<\/strong> var Au\u00f0ur \u00fe\u00e1 ellig\u00f6mul<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>M\u00e1li\u00f0 er \u00fe\u00f3 sn\u00fanara en \u00feetta, eins og \u00e9g \u00e1tta\u00f0i mig \u00e1 einu sinni \u00feegar \u00e9g var a\u00f0 hlusta \u00e1 <em>D\u00fdrin \u00ed H\u00e1lsask\u00f3gi<\/em> \u2013 leikrit Thorbj\u00f8rns Egner \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu Huldu Valt\u00fdsd\u00f3ttur. \u00deegar Lilli klifurm\u00fas hefur sloppi\u00f0 naumlega undan Mikka ref me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 st\u00f6kkva upp \u00ed n\u00e6sta tr\u00e9 byrjar hann strax a\u00f0 h\u00e6\u00f0a rebba og segir <strong><em>Miki\u00f0<\/em><\/strong><em> er \u00fea\u00f0 sorglegt a\u00f0 refir skuli ekki geta klifra\u00f0 \u00ed trj\u00e1m<\/em>. Nokkru s\u00ed\u00f0ar \u00ed leikritinu fer Lilli \u00e1samt Marteini sk\u00f3garm\u00fas a\u00f0 r\u00e6\u00f0a lagasetningu vi\u00f0 Bangsapabba. \u00deegar Bangsamamma ber fyrir \u00fe\u00e1 hunangsk\u00f6kur eins og g\u00f3\u00f0ri h\u00fasm\u00f3\u00f0ur s\u00e6mir segir Lilli: <strong><em>Miki\u00f0<\/em><\/strong><em> held \u00e9g a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u g\u00f3\u00f0ar!<\/em> Samsvarandi setningar \u00fear sem <em>mj\u00f6g<\/em> v\u00e6ri sett \u00ed sta\u00f0 <em>miki\u00f0<\/em> eru hins vegar \u00f3t\u00e6kar.<\/p>\n<p>H\u00e9r vir\u00f0ist sama setningager\u00f0 vera \u00e1 fer\u00f0um; atviksor\u00f0 (<em>miki\u00f0<\/em>) fremst \u00ed setningu, en \u00e1kvar\u00f0ar l\u00fdsingaror\u00f0 sem stendur s\u00ed\u00f0ar \u00ed setningunni. En \u00feetta atviksor\u00f0 er ekki s\u00e9rlega sterkt a\u00f0 merkingu og svipar a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti til <em>mj\u00f6g<\/em>, enda or\u00f0in sk\u00fdr\u00f0 hvort me\u00f0 \u00f6\u00f0ru \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em>. \u00dea\u00f0 m\u00e6tti \u00fev\u00ed b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ru \u00f3t\u00e6kar setningar, en \u00fea\u00f0 er \u00f6\u00f0ru n\u00e6r; \u00fe\u00e6r eru fullkomlega e\u00f0lilegar. \u00dev\u00ed er lj\u00f3st a\u00f0 eitthva\u00f0 fleira en merkingarstyrkur skiptir m\u00e1li um \u00feessa setningager\u00f0. Varla er tr\u00falegt a\u00f0 \u00feessar setningar s\u00fdni einhverja s\u00e9rstaka m\u00e1ll\u00fdsku \u00ed H\u00e1lsask\u00f3gi, og ekki er heldur sennilegt a\u00f0 um \u00e1hrif fr\u00e1 norska frumtextanum s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a (\u00fear er fyrri setningin t.d. <em>Er det ikke veldig s\u00f8rgelig at rever ikke kan klatre i tr\u00e6r<\/em>).<\/p>\n<p>En h\u00e9r er ekki \u00f6ll sagan s\u00f6g\u00f0. Vi\u00f0 n\u00e1nari umhugsun \u00e1tta\u00f0i \u00e9g mig \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 enda \u00fe\u00f3tt m\u00e9r fyndust \u00e1\u00f0urnefndar setningar me\u00f0 <em>miki\u00f0<\/em> fremst g\u00f3\u00f0ar og gildar gegnir \u00f6\u00f0ru m\u00e1li um setningarnar sem \u00fe\u00e6r \u201e\u00e6ttu a\u00f0\u201c vera leiddar af, \u00fe.e. setningar \u00fear sem <em>miki\u00f0<\/em> stendur n\u00e6st \u00e1 undan l\u00fdsingaror\u00f0inu; *<em>\u00dea\u00f0 er <strong>miki\u00f0<\/strong> sorglegt a\u00f0 refir skuli ekki geta klifra\u00f0 \u00ed trj\u00e1m<\/em> og *<em>\u00c9g held a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u <strong>miki\u00f0<\/strong> g\u00f3\u00f0ar<\/em>. \u00cd \u00feessum setningum ver\u00f0ur a\u00f0 nota <em>mj\u00f6g<\/em>. N\u00fa veit \u00e9g a\u00f0 til er f\u00f3lk sem getur nota\u00f0 <em>miki\u00f0<\/em> me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt, en fyrir m\u00e9r er \u00fea\u00f0 m\u00e1lleysa. En hvernig stendur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 samt er h\u00e6gt a\u00f0 hafa <em>miki\u00f0<\/em> fremst \u00ed setningu en ekki <em>mj\u00f6g \u2013 <\/em>og <em>mj\u00f6g <\/em>inni \u00ed setningu en ekki <em>miki\u00f0<\/em>?<\/p>\n<p>\u00c9g veit \u00fea\u00f0 ekki svari\u00f0, en hef l\u00e1ti\u00f0 m\u00e9r detta \u00ed hug a\u00f0 <em>mj\u00f6g<\/em> og <em>miki\u00f0 <\/em>s\u00e9u \u00ed raun v\u00edxlmyndir sama or\u00f0s, sem hafi me\u00f0 s\u00e9r \u00e1kve\u00f0na verkaskiptingu. \u00deetta sty\u00f0st vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 merkingin er s\u00fa sama, og beygingarlegur skyldleiki er l\u00edka fyrir hendi \u2013 mi\u00f0stig beggja er <em>meir<\/em>\/<em>meira<\/em>, og efsta stig <em>mest<\/em>. \u00dea\u00f0 er ekkert einsd\u00e6mi a\u00f0 v\u00edxlmyndir hafi me\u00f0 s\u00e9r einhvers konar verkaskipti eftir setningarst\u00f6\u00f0u. Nafnor\u00f0i\u00f0 <em>sannleikur<\/em>\/<em>sannleiki<\/em> er yfirleitt sterkt \u00ed frumlagsst\u00f6\u00f0u, \u00ed nefnifalli (<em>Sannleikurinn er sagna bestur<\/em>, s\u00ed\u00f0ur <em>sannleikinn<\/em>) en veikt \u00ed andlagsst\u00f6\u00f0u, \u00ed aukafalli (<em>Seg\u00f0u sannleikann<\/em>, s\u00ed\u00f0ur <em>sannleikinn<\/em>). En hva\u00f0 sem \u00feessu l\u00ed\u00f0ur er enn margt \u00f3lj\u00f3st um \u00feessa setningager\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt af hlutverkum atviksor\u00f0a er a\u00f0 standa me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um og \u00e1kvar\u00f0a \u00feau n\u00e1nar. \u00dev\u00ed hlutverki gegna t.d. feitletru\u00f0u atviksor\u00f0in \u00ed setningunum Hann er ferlega lei\u00f0inlegur; \u00dea\u00f0 er skelfilega lj\u00f3tt a\u00f0 sj\u00e1 \u00feetta; \u00deetta er hrikalega s\u00e6tt barn. En eitt af \u00fev\u00ed sem er \u00f3venjulegt \u00ed \u00edslenskri setningager\u00f0 er a\u00f0 (sum) sl\u00edk atviksor\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-1560","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1560","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1560"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1560\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1707,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1560\/revisions\/1707"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1560"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1560"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1560"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}