{"id":1678,"date":"2019-09-12T08:00:36","date_gmt":"2019-09-12T08:00:36","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1678"},"modified":"2019-09-12T13:17:42","modified_gmt":"2019-09-12T13:17:42","slug":"samhengid-i-islenskum-bokmenntum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/12\/samhengid-i-islenskum-bokmenntum\/","title":{"rendered":"Samhengi\u00f0 \u00ed \u00edslenskum b\u00f3kmenntum"},"content":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er \u00ed e\u00f0li tungum\u00e1la a\u00f0 breytast og engar l\u00edkur til a\u00f0 vi\u00f0 komumst hj\u00e1 einhverjum breytingum \u00e1 \u00edslenskunni, hvort sem okkur l\u00edkar betur e\u00f0a verr. Eins og \u00e9g hef oft viki\u00f0 a\u00f0 held \u00e9g a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 hvorki nau\u00f0synlegt n\u00e9 skynsamlegt a\u00f0 berjast af krafti gegn \u00f6llum breytingum, heldur ver\u00f0i a\u00f0 vega \u00fea\u00f0 og meta hverju sinni hvort m\u00e1lsta\u00f0urinn s\u00e9 bar\u00e1ttunnar vir\u00f0i. \u00c1 \u00fev\u00ed hafa menn au\u00f0vita\u00f0 mismunandi sko\u00f0anir, en \u00e9g get t.d. hugsa\u00f0 m\u00e9r \u00ferj\u00e1r gildar \u2013 og samtvinna\u00f0ar \u2013 \u00e1st\u00e6\u00f0ur fyrir a\u00f0 vilja sporna gegn \u00e1kve\u00f0inni m\u00e1lbreytingu. \u00cd fyrsta lagi a\u00f0 h\u00fan minnki fj\u00f6lbreytni m\u00e1lsins, \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi a\u00f0 h\u00fan geri okkur erfi\u00f0ara um vik a\u00f0 skilja m\u00e1lfar undangenginna kynsl\u00f3\u00f0a, og \u00ed \u00feri\u00f0ja lagi a\u00f0 h\u00fan raski grundvallar\u00fe\u00e1ttum m\u00e1lkerfisins \u2013 sem a\u00f0 v\u00edsu g\u00e6ti reynst erfitt a\u00f0 skilgreina e\u00f0a n\u00e1 samkomulagi um hverjir s\u00e9u. \u00c9g hef ekki haldi\u00f0 uppi v\u00f6rnum fyrir neina m\u00e1lbreytingu sem fellur undir einhverja \u00feessara \u00e1st\u00e6\u00f0na.<\/p>\n<p>\u201eOkkar meginvi\u00f0mi\u00f0 hl\u00fdtur a\u00f0 vera a\u00f0 halda \u00edslenskunni \u00ed \u00fev\u00ed fari a\u00f0 allur almenningur s\u00e9 s\u00e6milega l\u00e6s \u00e1 forns\u00f6gurnar \u00ed n\u00fat\u00edmalegum \u00fatg\u00e1fum. \u00dea\u00f0 er s\u00e1 \u00fer\u00e1\u00f0ur sem m\u00e1 ekki slitna\u201c skrifa\u00f0i <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/leikminjar\">J\u00f3n Vi\u00f0ar J\u00f3nsson<\/a> \u00ed <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/1395992847329077\/permalink\/2324406357821050\/\">M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum<\/a> \u00e1 Facebook \u00ed g\u00e6r. \u00c9g er alveg samm\u00e1la honum um a\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00e6skilegt og mikilv\u00e6gt a\u00f0 hi\u00f0 margr\u00f3ma\u00f0a \u201esamhengi \u00ed \u00edslenskum b\u00f3kmenntum\u201c haldist. En \u00fea\u00f0 er samt r\u00e9tt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki s\u00edst \u00edhaldss\u00f6m stafsetning sem gerir \u00fea\u00f0 a\u00f0 verkum a\u00f0 vi\u00f0 getum lesi\u00f0 forna texta. Hlj\u00f3\u00f0kerfi\u00f0 hefur teki\u00f0 miklum breytingum fr\u00e1 fornu m\u00e1li, ekki s\u00edst s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0akerfi\u00f0, en \u00fe\u00e6r breytingar dyljast okkur vegna \u00feess a\u00f0 f\u00e6star \u00feeirra koma fram \u00ed stafsetningunni. Ef \u00fe\u00e6r ger\u00f0u \u00fea\u00f0 yr\u00f0u fornir textar mun erfi\u00f0ari aflestrar fyrir n\u00fat\u00edmaf\u00f3lk.<\/p>\n<p>Breytingar \u00e1 beygingum og setningager\u00f0 ver\u00f0a hins vegar sjaldnast til \u00feess a\u00f0 torvelda skilning \u00e1 fornum textum. Verulegur hluti af m\u00e1lkunn\u00e1ttu okkar er nefnilega \u00f3virk kunn\u00e1tta \u2013 or\u00f0, beygingar e\u00f0a setningager\u00f0ir sem vi\u00f0 skiljum \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 notum \u00fea\u00f0 sjaldan e\u00f0a aldrei sj\u00e1lf. \u00de\u00f3tt beygingin <em>fir\u00f0ir<\/em> um <em>fj\u00f6r\u00f0u<\/em> og <em>skildir<\/em> um <em>skj\u00f6ldu<\/em> s\u00e9 l\u00f6ngu horfin \u00far m\u00e1linu og enginn noti hana n\u00fa, nema \u00fe\u00e1 \u00ed f\u00f6stum or\u00f0asamb\u00f6ndum, \u00e1tta flestir sig \u00e1 \u00fev\u00ed um hva\u00f0a or\u00f0 er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, og s\u00fa breyting sem or\u00f0i\u00f0 hefur torveldar \u00fev\u00ed sjaldnast skilning. Margv\u00edslegar setningafr\u00e6\u00f0ilegar breytingar hafa l\u00edka or\u00f0i\u00f0 fr\u00e1 fornu m\u00e1li, einkum hva\u00f0 var\u00f0ar or\u00f0ar\u00f6\u00f0 en einnig afturbeygingu, h\u00e1ttanotkun, aukatengingar, ey\u00f0ur \u00ed setningum o.fl. \u00de\u00e6r breytingar torvelda yfirleitt ekki skilning \u00fe\u00f3tt fr\u00e1 \u00fev\u00ed s\u00e9u vissulega undantekningar.<\/p>\n<p>Sama gildir um breytingar sem ekki eru gengnar yfir. F\u00f3lk sem segir <em>m\u00e9r langar<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>mig langar<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>vi\u00f0 hvorn annan<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>hvor vi\u00f0 annan<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>hj\u00e1 sitthvorri\u00a0<\/em>skilur\u00a0<em>sinn hj\u00e1 hvorri<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>ef hann s\u00e9 heima<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>ef hann er heima<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>eins og mamma s\u00edn<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>eins og mamma hennar<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>vegna lagningu<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>vegna lagningar<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>r\u00e9tta upp hendi<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>r\u00e9tta upp h\u00f6nd<\/em>, f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>\u00e9g er ekki a\u00f0 skilja \u00feetta<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>\u00e9g skil \u00feetta ekki<\/em>, meira a\u00f0 segja f\u00f3lk sem segir\u00a0<em>\u00fea\u00f0 var hrint m\u00e9r<\/em>\u00a0skilur\u00a0<em>m\u00e9r var hrint<\/em>. \u00c9g \u00feori hins vegar ekki a\u00f0 fullyr\u00f0a a\u00f0 allir sem segja\u00a0<em>b\u00e1\u00f0ir t\u00f3nleikarnir<\/em>\u00a0skilji <em>hvorir tveggja <\/em>(e\u00f0a<em> hvorirtveggju<\/em>) <em>t\u00f3nleikarnir<\/em> enda vir\u00f0ist notkun \u00feess fornafns vera fjarri m\u00e1lkennd meginhluta m\u00e1lnotenda<em>.<\/em><\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem g\u00e6ti hins vegar torvelda\u00f0 skilning \u00e1 fornum textum \u2013 og gerir \u00fea\u00f0 oft \u2013\u00a0 er \u00fea\u00f0 a\u00f0 or\u00f0afor\u00f0i fornsagnanna er verulega fr\u00e1brug\u00f0inn or\u00f0afor\u00f0a n\u00fat\u00edmalesenda, ekki s\u00edst yngra f\u00f3lks. B\u00e6\u00f0i koma fyrir \u00ed fornum textum \u00fdmis or\u00f0 sem eru horfin \u00far n\u00fat\u00edmam\u00e1li, og eins hafa \u00fdmis or\u00f0 a\u00f0ra merkingu en n\u00fa \u2013 \u00e1n \u00feess a\u00f0 venjulegir lesendur \u00e1tti sig endilega \u00e1 \u00fev\u00ed. Flestir \u00feurfa \u00fev\u00ed \u00e1 einhverjum or\u00f0sk\u00fdringum a\u00f0 halda vi\u00f0 lestur fornsagna, og \u00fea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 matsatri\u00f0i hven\u00e6r \u00fe\u00f6rfin fyrir sl\u00edkar sk\u00fdringar er or\u00f0in svo mikil a\u00f0 ekki s\u00e9 lengur h\u00e6gt a\u00f0 tala um a\u00f0 vera \u201es\u00e6milega l\u00e6s\u201c \u00e1 textana. En \u00feetta sn\u00fdst ekki um breytingar \u00e1 m\u00e1lkerfinu, heldur um or\u00f0afor\u00f0a lesenda. Ef vi\u00f0 viljum vi\u00f0halda samhenginu \u00ed \u00edslenskum b\u00f3kmenntum er miklu mikilv\u00e6gara a\u00f0 auka or\u00f0afor\u00f0a f\u00f3lks me\u00f0 lestri og samt\u00f6lum en berjast gegn einst\u00f6kum breytingum \u00e1 beygingu or\u00f0a og fallstj\u00f3rn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dea\u00f0 er \u00ed e\u00f0li tungum\u00e1la a\u00f0 breytast og engar l\u00edkur til a\u00f0 vi\u00f0 komumst hj\u00e1 einhverjum breytingum \u00e1 \u00edslenskunni, hvort sem okkur l\u00edkar betur e\u00f0a verr. Eins og \u00e9g hef oft viki\u00f0 a\u00f0 held \u00e9g a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 hvorki nau\u00f0synlegt n\u00e9 skynsamlegt a\u00f0 berjast af krafti gegn \u00f6llum breytingum, heldur ver\u00f0i a\u00f0 vega \u00fea\u00f0 og [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-1678","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1678"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1678\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1682,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1678\/revisions\/1682"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}