{"id":1786,"date":"2019-09-23T11:42:47","date_gmt":"2019-09-23T11:42:47","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=1786"},"modified":"2021-05-17T14:56:34","modified_gmt":"2021-05-17T14:56:34","slug":"ekki-segja-raddi-heldur-redi-eda-hvad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/23\/ekki-segja-raddi-heldur-redi-eda-hvad\/","title":{"rendered":"Ekki segja r\u00e1ddi heldur r\u00e9\u00f0i ... e\u00f0a hva\u00f0?"},"content":{"rendered":"<p>Eins og alkunna er gera b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i \u00fdmsar villur sem margar hverjar stafa af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau alh\u00e6fa reglur sem \u00feau eru b\u00fain a\u00f0 tileinka s\u00e9r en \u00e1tta sig ekki \u00e1 takm\u00f6rkunum reglnanna e\u00f0a undantekningum fr\u00e1 \u00feeim. Ein algengasta villan af \u00feessu tagi er a\u00f0 beygja allar sagnir veikt \u2013 segja <em>b\u00edta\u00f0i<\/em> e\u00f0a <em>b\u00edtti <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>beit<\/em>, <em>hlaupti<\/em> e\u00f0a <em>hlaupa\u00f0i <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>hlj\u00f3p<\/em>, <em>standa\u00f0i<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>st\u00f3\u00f0<\/em>, <em>drekkti<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>drakk<\/em>, <em>l\u00e1tti <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>l\u00e9t \u2013 <\/em>og svo er \u00fea\u00f0 <em>r\u00e1ddi.<\/em> \u00cd al\u00feekktum <a href=\"https:\/\/www.snerpa.is\/allt_hitt\/textasafn\/Lagid_um_thad_sem_er_bannad\/\">s\u00f6ngtexta<\/a> um \u00fea\u00f0 sem er banna\u00f0 segir a\u00f0 ekki megi \u201et\u00edna bl\u00f3min sem eru \u00fat \u00ed be\u00f0i og ekki segja r\u00e1ddi heldur r\u00e9\u00f0i\u201c.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 myndi auglj\u00f3slega spilla b\u00e6\u00f0i r\u00edmi og hrynjandi ef \u00fearna v\u00e6ri <em>r\u00e9\u00f0 <\/em>en ekki <em>r\u00e9\u00f0i<\/em>, en \u00fea\u00f0 er samt \u00fea\u00f0 sem \u201e\u00e1\u201c a\u00f0 segja samkv\u00e6mt <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/26\/islenskur-malstadall\/\">\u00edslenskum m\u00e1lsta\u00f0li<\/a>\u00a0eins og hann birtist t.d. \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em>\u00fear sem <a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/greinar\/r\u00e9\u00f0i\">segir<\/a>: \u201eFari\u00f0 er a\u00f0 nota \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0armyndirnar \u201er\u00e9\u00f0i\u201c, \u201er\u00e9\u00f0ir\u201c, \u201er\u00e9\u00f0i\u201c \u00ed eint\u00f6lu. \u00dea\u00f0 er \u00f3heppileg \u00fer\u00f3un vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r falla saman vi\u00f0 vi\u00f0tengingarh\u00e1tt \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar. <em>H\u00fan r\u00e9\u00f0 hann \u00ed vinnu. Margir voru \u00e1 m\u00f3ti \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan r\u00e9\u00f0i hann.<\/em>\u201c \u00dea\u00f0 var l\u00edka <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/1100042\/\">hamra\u00f0 \u00e1 \u00feessu<\/a> \u00ed \u00e1bendingunum <em>G\u00e6tum tungunnar<\/em> sem voru gefnar \u00fat \u00ed kveri 1984 og birtust einnig \u00ed bl\u00f6\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er svol\u00edti\u00f0 s\u00e9rkennilegt a\u00f0 segja \u201eFari\u00f0 er a\u00f0 nota\u201c \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed er gefi\u00f0 \u00ed skyn a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 n\u00fdbreytni fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum. En raunin er s\u00fa a\u00f0 \u00feetta er margra alda gamalt. Elsta d\u00e6mi um <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>\u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> er fr\u00e1 1833 en elsta d\u00e6mi um <em>r\u00e9\u00f0 <\/em>fr\u00e1 1859, og <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>hefur lengst af s\u00ed\u00f0an veri\u00f0 mun algengara. \u00dea\u00f0 er l\u00edka ofm\u00e6lt a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u201e\u00f3heppileg \u00fer\u00f3un\u201c a\u00f0 nota \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ina <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e1 falli frams\u00f6guh\u00e1ttur og vi\u00f0tengingarh\u00e1ttur saman. \u00dea\u00f0 er nefnilega \u00fea\u00f0 sem gerist \u00ed \u00f6llum s\u00f6gnum sem enda \u00e1 <em>-a\u00f0i <\/em>\u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 \u2013 sem eru megin\u00feorri sagna \u00ed m\u00e1linu. Vi\u00f0 segjum <em>\u00e9g kalla\u00f0i<\/em> og <em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g kalla\u00f0i<\/em>, <em>\u00e9g tala\u00f0i<\/em> og <em>\u00fe\u00f3tt \u00e9g tala\u00f0i<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00c9g held a\u00f0 \u00f3h\u00e6tt s\u00e9 a\u00f0 segja a\u00f0 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0in <em>r\u00e9\u00f0 <\/em>s\u00e9 m\u00f6rgum framandi \u2013 a.m.k. \u00ed t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li, \u00fe\u00f3tt \u00fdmsum hafi v\u00e6ntanlega l\u00e6rst a\u00f0 nota hana \u00ed riti. \u00dea\u00f0 m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 \u00ed M\u00e1lv\u00f6ndunar\u00fe\u00e6ttinum \u00e1 Facebook s\u00fdnist m\u00e9r a\u00f0 aldrei hafi veri\u00f0 ger\u00f0 athugasemd vi\u00f0 notkun <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>r\u00e9\u00f0<\/em>. \u00cd \u00feeim h\u00f3pi er f\u00f3lk \u00fe\u00f3 vant a\u00f0 l\u00e1ta fr\u00e1 s\u00e9r heyra ef \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur var vi\u00f0 eitthva\u00f0 sem \u00fea\u00f0 telur rangt. \u00dear e\u00f0 allir hlj\u00f3ta a\u00f0 hafa heyrt \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ina <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>nota\u00f0a \u00f3tal sinnum dreg \u00e9g \u00fe\u00e1 \u00e1lyktun a\u00f0 f\u00f3lk \u00e1tti sig ekki \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er talin r\u00f6ng \u2013 annars myndi heyrast hlj\u00f3\u00f0 \u00far horni.<\/p>\n<p>Hitt er anna\u00f0 m\u00e1l a\u00f0 ekki er alltaf gott a\u00f0 vita hvort veri\u00f0 er a\u00f0 nota <em>r\u00e9\u00f0<\/em> e\u00f0a <em>r\u00e9\u00f0i<\/em>. \u00deannig er <em>r\u00e9\u00f0<\/em>(<em>i<\/em>) t.d. oft nota\u00f0 me\u00f0 neitun \u2013 <em>\u00e9g r\u00e9\u00f0<\/em>(<em>i<\/em>) <em>ekki vi\u00f0 \u00feetta<\/em>. \u00de\u00e1 fellur<em> i<\/em>-i\u00f0 brott \u00e1 undan s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i samkv\u00e6mt almennum reglum, \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00f3tt f\u00f3lk s\u00e9 raunverulega a\u00f0 nota myndina <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>kemur h\u00fan \u00fat sem <em>r\u00e9\u00f0<\/em>. \u00cd \u00feessu sambandi er athyglisvert a\u00f0 b\u00e6\u00f0i \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> eru d\u00e6min um <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>70% af samanlag\u00f0ri t\u00ed\u00f0ni <em>r\u00e9\u00f0 vi\u00f0<\/em> og <em>r\u00e9\u00f0i vi\u00f0<\/em>. Hins vegar eru d\u00e6min um <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>ekki nema 55% af samanlag\u00f0ri t\u00ed\u00f0ni <em>r\u00e9\u00f0 ekki vi\u00f0 <\/em>og <em>r\u00e9\u00f0i ekki vi\u00f0<\/em>. Samhengi\u00f0 hefur greinilega \u00e1hrif \u00e1 hvor myndin er notu\u00f0.<\/p>\n<p>Sj\u00e1lfur l\u00e6r\u00f0i \u00e9g einhvern t\u00edma a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u201e\u00e6tti\u201c a\u00f0 nota <em>r\u00e9\u00f0<\/em> en ekki <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>og geri \u00fea\u00f0 stundum \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 \u00ed algerri andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 m\u00e1lkennd m\u00edna \u2013 <em>hann r\u00e9\u00f0 \u00feessu ekki<\/em> og <em>\u00e9g r\u00e9\u00f0 ekki vi\u00f0 \u00feetta<\/em> orkar \u00e1 mig sem rangt m\u00e1l. \u00deetta er eitt af \u00feeim d\u00e6mum \u00fear sem m\u00e1lsta\u00f0allinn er \u00ed \u00f3samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lkennd og m\u00e1lnotkun verulegs hluta m\u00e1lnotenda. M\u00e9r finnst fr\u00e1leitt a\u00f0 kalla \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ina <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>ranga og myndi ekki gera athugasemd vi\u00f0 hana \u00ed ritger\u00f0um nemenda ef \u00e9g v\u00e6ri enn a\u00f0 kenna. \u00cd \u00feessu tilviki s\u00fdnist m\u00e9r einbo\u00f0i\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0urkenna or\u00f0inn hlut og s\u00e6ttast vi\u00f0 <em>r\u00e9\u00f0i <\/em>\u2013 en sj\u00e1lfsagt a\u00f0 gera athugasemd vi\u00f0 <em>r\u00e1ddi<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eins og alkunna er gera b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i \u00fdmsar villur sem margar hverjar stafa af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feau alh\u00e6fa reglur sem \u00feau eru b\u00fain a\u00f0 tileinka s\u00e9r en \u00e1tta sig ekki \u00e1 takm\u00f6rkunum reglnanna e\u00f0a undantekningum fr\u00e1 \u00feeim. Ein algengasta villan af \u00feessu tagi er a\u00f0 beygja allar sagnir veikt \u2013 segja b\u00edta\u00f0i e\u00f0a b\u00edtti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-1786","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1786","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1786"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1786\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3861,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1786\/revisions\/3861"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1786"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1786"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1786"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}