{"id":2038,"date":"2020-02-02T07:00:52","date_gmt":"2020-02-02T07:00:52","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2038"},"modified":"2020-12-21T17:22:21","modified_gmt":"2020-12-21T17:22:21","slug":"islenska-thjodraekni-og-thjodremba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/02\/islenska-thjodraekni-og-thjodremba\/","title":{"rendered":"\u00cdslenska, \u00fej\u00f3\u00f0r\u00e6kni og \u00fej\u00f3\u00f0remba"},"content":{"rendered":"<p><strong>2. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 g\u00e6ta \u00feess a\u00f0 umhyggja fyrir \u00edslenskunni sn\u00faist ekki upp \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0rembu og andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 \u00f6nnur tungum\u00e1l<\/strong><\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er alkunna a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 l\u00e9k eitt a\u00f0alhlutverki\u00f0 \u00ed <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=4709\">sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttu \u00cdslendinga<\/a>. Allt fr\u00e1 upphafi bar\u00e1ttunnar snemma \u00e1 19. \u00f6ld var \u00e1hersla l\u00f6g\u00f0 \u00e1 \u00edslenskuna og mikilv\u00e6gi hennar fyrir \u00edslenskt \u00fej\u00f3\u00f0erni og \u00fej\u00f3\u00f0arvitund, og i\u00f0ulega var sett <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/9346929\">samasemmerki<\/a> milli hnignunar tungum\u00e1lsins og dv\u00ednandi \u00fej\u00f3\u00f0erniskenndar. En \u00fe\u00f3tt \u00e1hersla v\u00e6ri l\u00f6g\u00f0 \u00e1 endurreisn tungunnar og hreinsun af d\u00f6nskum \u00e1hrifum \u00ed tengslum vi\u00f0 eflingu \u00fej\u00f3\u00f0erniskenndar og bar\u00e1ttu fyrir auknum r\u00e9ttindum \u00cdslendinga \u00e1 19. \u00f6ld var bar\u00ad\u00e1ttan einkum h\u00e1\u00f0 innanlands en ekki vi\u00f0 d\u00f6nsk stj\u00f3rnv\u00f6ld.<\/p>\n<p>\u00c1 seinni hluta 19. aldar var veri\u00f0 a\u00f0 draga skarpari landam\u00e6ri en \u00e1\u00f0ur v\u00ed\u00f0a um Evr\u00f3pu og \u00fej\u00f3\u00f0\u00adr\u00edki \u00ed n\u00fat\u00edmaskilningi voru a\u00f0 ver\u00f0a til. V\u00ed\u00f0a lentu \u00fe\u00e1 innan sama r\u00edkis h\u00f3par og \u00fej\u00f3\u00f0arbrot sem t\u00f6lu\u00f0u mismunandi tungum\u00e1l. Til a\u00f0 tryggja einingu r\u00edkisins l\u00f6g\u00f0u stj\u00f3rnv\u00f6ld i\u00f0u\u00adlega \u00e1herslu \u00e1 eitt r\u00edkism\u00e1l, og b\u00f6nnu\u00f0u jafnvel notkun annarra tungum\u00e1la innan r\u00edkisins. En d\u00f6nsk stj\u00f3rnv\u00f6ld vir\u00f0ast aldrei hafa gert miklar tilraunir til a\u00f0 \u00fer\u00f6ngva d\u00f6nsku upp \u00e1 \u00cdslendinga.<\/p>\n<p>\u00devert \u00e1 m\u00f3ti \u2013 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2016693?iabr=on#page\/n71\/\">allt fr\u00e1 17. \u00f6ld<\/a> voru gefnar \u00fat \u00fdmsar tilskipanir og konungsbr\u00e9f sem \u00fdmist heimilu\u00f0u e\u00f0a m\u00e6ltu fyrir um notkun \u00edslensku \u00e1 \u00fdmsum svi\u00f0um stj\u00f3rns\u00fdslunnar. \u00d6fugt vi\u00f0 marga a\u00f0ra minnihlutah\u00f3pa innan r\u00edkja \u00feurftu \u00cdslendingar \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 berjast s\u00e9rstaklega fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00e1 a\u00f0 nota m\u00f3\u00f0urm\u00e1l sitt \u00e1 flestum svi\u00f0um. Tungum\u00e1li\u00f0 var hins vegar sameiningart\u00e1kn, r\u00e9ttl\u00e6ting \u00cdslend\u00adinga fyrir s\u00e9rst\u00f6\u00f0u sinni og ekki s\u00edst nota\u00f0 til a\u00f0 lei\u00f0a \u00cdslendingum sj\u00e1lfum fyrir sj\u00f3nir hver s\u00fa s\u00e9rsta\u00f0a v\u00e6ri. V\u00ed\u00f0a \u00ed Evr\u00f3pu var tungum\u00e1li\u00f0 v\u00edgv\u00f6llur bar\u00e1ttunnar \u2013 \u00e1 \u00cdslandi var \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/eirikur\/Tunga_fullveldi.pdf\">vopni\u00f0<\/a>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er e\u00f0lilegt og sj\u00e1lfsagt a\u00f0 vilja veg \u00edslenskunnar sem mestan. En stundum hefur umr\u00e6\u00f0a um hana bori\u00f0 keim af \u00f6fgafullri \u00fej\u00f3\u00f0ernisstefnu og hreinleiki m\u00e1lsins jafnvel veri\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/602338\/\">tengdur<\/a> hreinleika kynstofnsins. \u00c1 \u00feessu <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/36512312\">\u00f6rla\u00f0i<\/a> \u00e1 uppgangst\u00edma nasismans \u00e1 fj\u00f3r\u00f0a \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar og <a href=\"https:\/\/x-e.is\/thjodernishyggja\/\">svipa\u00f0ar raddir<\/a> hafa st\u00f6ku sinnum heyrst \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum, einkum hj\u00e1 forv\u00edgism\u00f6nnum \u00cdslensku \u00fej\u00f3\u00f0fylkingarinnar.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er l\u00edka stutt fr\u00e1 \u00e1herslu \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/efst-a-baugi\/frettir\/stok-frett\/2013\/06\/17\/Avarp-forsaetisradherra-Sigmundar-Davids-Gunnlaugssonar-a-Austurvelli-17.-juni-2013\/\">\u00edslenska \u00fej\u00f3\u00f0menningu<\/a> yfir \u00ed hugmyndir um yfirbur\u00f0i \u00edslenskunnar yfir \u00f6nnur tungum\u00e1l. Sl\u00edkt m\u00e1 ekki vi\u00f0gangast. Umhyggja fyrir \u00edslenskunni er heilbrig\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0r\u00e6kni sem vi\u00f0 megum ekki l\u00e1ta v\u00edkja fyrir \u00fej\u00f3\u00f0rembu, \u00fev\u00ed a\u00f0 eins og Gu\u00f0ni Th. J\u00f3hannesson <a href=\"https:\/\/www.forseti.is\/media\/4904\/2019_05_17_winnipeg_isl.pdf\">hefur sagt<\/a> \u201eer \u00fej\u00f3\u00f0r\u00e6kni til fyrirmyndar en \u00fej\u00f3\u00f0remba alls ekki. H\u00fan felur \u00ed s\u00e9r gorgeir og \u00fe\u00f3tta \u00ed gar\u00f0 annarra, dramb og yfirl\u00e6ti. \u00dej\u00f3\u00f0remba elur \u00e1 \u00f3vild, \u00fej\u00f3\u00f0r\u00e6kni sn\u00fdst um umbur\u00f0arlyndi, v\u00ed\u00f0s\u00fdni og n\u00e1ungak\u00e6rleik\u201c.<\/p>\n<p>Um \u00feessar mundir er miki\u00f0 r\u00e6tt um <a href=\"https:\/\/ojs.hi.is\/netla\/article\/view\/3101\">aukna enskunotkun<\/a> \u00e1 \u00cdslandi og hugsanleg ensk \u00e1hrif \u00e1 \u00edslenskuna. \u00deessi umr\u00e6\u00f0a eru e\u00f0lileg og nau\u00f0synleg en mikilv\u00e6gt er a\u00f0 h\u00fan sn\u00faist ekki upp \u00ed andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 ensku e\u00f0a erlend m\u00e1l yfirleitt. Enskan er <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/sorri-er-ekki-thad-sama-og-vera-angurvaer\">ekki \u00f3vinurinn<\/a> \u00fe\u00f3tt \u00fev\u00ed s\u00e9 stundum <a href=\"https:\/\/www.dv.is\/frettir\/2019\/07\/23\/sigurdur-hefur-fengid-sig-fullsaddan-af-urkynjun-stodug-hnignun-islenskunnar-sem-eykst-med-hverju-ari\/\">haldi\u00f0 fram<\/a>. Enskan er al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1l sem er mikilv\u00e6gt a\u00f0 hafa \u00e1 valdi s\u00ednu og \u00fea\u00f0 er gott a\u00f0 b\u00f6rn og unglingar <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/islenskan-ekki-ad-deyja-ut-a-naestu-arum\">l\u00e6ri hana sem best<\/a>. En h\u00fan m\u00e1 hins vegar ekki <a href=\"https:\/\/kjarninn.is\/skyring\/2017-02-08-lifir-islenskan-snjallsimaoldina-af\/\">valta yfir \u00edslenskuna<\/a>. \u00dea\u00f0 er \u00e1 okkar \u00e1byrg\u00f0 a\u00f0 svo ver\u00f0i ekki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 g\u00e6ta \u00feess a\u00f0 umhyggja fyrir \u00edslenskunni sn\u00faist ekki upp \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0rembu og andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 \u00f6nnur tungum\u00e1l \u00dea\u00f0 er alkunna a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 l\u00e9k eitt a\u00f0alhlutverki\u00f0 \u00ed sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isbar\u00e1ttu \u00cdslendinga. Allt fr\u00e1 upphafi bar\u00e1ttunnar snemma \u00e1 19. \u00f6ld var \u00e1hersla l\u00f6g\u00f0 \u00e1 \u00edslenskuna og mikilv\u00e6gi hennar fyrir \u00edslenskt \u00fej\u00f3\u00f0erni og \u00fej\u00f3\u00f0arvitund, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2038","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2038","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2038"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2038\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3427,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2038\/revisions\/3427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2038"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2038"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2038"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}