{"id":2043,"date":"2020-02-03T07:00:33","date_gmt":"2020-02-03T07:00:33","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2043"},"modified":"2021-01-03T16:12:24","modified_gmt":"2021-01-03T16:12:24","slug":"gildi-islenskunnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/03\/gildi-islenskunnar\/","title":{"rendered":"Gildi \u00edslenskunnar fyrir okkur"},"content":{"rendered":"<p><strong>3. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 skilja a\u00f0 \u00edslenska er ekki merkilegri e\u00f0a d\u00fdrm\u00e6tari en \u00f6nnur tungum\u00e1l \u2013 nema fyrir notendur hennar<\/strong><\/p>\n<p>Stundum er sagt a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/2010258687505\">d\u00fdrm\u00e6tasta eign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar<\/a> og jafnvel heyrist s\u00fa sko\u00f0un a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 \u00f6\u00f0rum m\u00e1lum <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/7701689\">fremri<\/a> \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00c1ri\u00f0 1926 flutti Sigur\u00f0ur Nordal pr\u00f3fessor erindi sem nefndist \u201e<a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/16110836\">M\u00e1lfrelsi<\/a>\u201c og birtist s\u00ed\u00f0ar \u00ed <em>Lesb\u00f3k Morgunbla\u00f0sins<\/em>. Fyrsti hluti \u00feess nefnist \u201eHverjir eru sjerstakir yfirbur\u00f0ir \u00edslenskunnar\u201c og \u00fear segir:<\/p>\n<p>\u201e\u00dev\u00ed m\u00e1 halda fram me\u00f0 r\u00f6kum, a\u00f0 \u00edslenskunni sje margt st\u00f3rvel gefi\u00f0. H\u00fan er gagnor\u00f0 og \u00fer\u00f3ttmikil, lj\u00f3s og sk\u00fdr, svo a\u00f0 h\u00fan fellur vel a\u00f0 r\u00f6kfastri hugsun. M\u00e1lfr\u00e6\u00f0in er torveld, og mikil tamning a\u00f0 l\u00e6ra hana. Or\u00f0afor\u00f0inn er geysimikill \u00e1 sumum svi\u00f0um. \u00de\u00e1 er h\u00fan og skemmra komin fr\u00e1 frumlindum s\u00ednum en flestar a\u00f0rar tungur. Or\u00f0in eru ekki jafnsliti\u00f0 gangsilfur og annars gerist, au\u00f0veldara a\u00f0 nema hugsun \u00fe\u00e1, er hefir m\u00f3ta\u00f0 \u00feau \u00ed \u00f6ndver\u00f0u, og h\u00fan er oft fur\u00f0u spakleg. \u00deetta og anna\u00f0 fleira, hlj\u00f3\u00f0v\u00f6rp, vi\u00f0skeyti og samsetningar, veldur gr\u00f3sku \u00ed m\u00e1linu. \u00c1 \u00edslensku er kostur meiri ritsnildar en \u00e1 flestum \u00f6\u00f0rum tungum, n\u00fd or\u00f0 spretta upp af sj\u00e1lfum sjer til \u00feess a\u00f0 l\u00e1ta \u00ed lj\u00f3s n\u00fdjar hugsanir, og vir\u00f0ast \u00fe\u00f3 vera g\u00f6mul. \u00deau hlaupa \u00ed sk\u00f6r\u00f0in, sem af einhverri tilviljun hafa sta\u00f0i\u00f0 opin handa \u00feeim.\u201c<\/p>\n<p>\u00cdslenskan er l\u00edka beintenging okkar vi\u00f0 s\u00f6gu og menningu \u00fej\u00f3\u00f0arinnar fyrr \u00e1 t\u00edmum. Vi\u00f0 nj\u00f3tum \u00feeirra forr\u00e9ttinda umfram flestar a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir a\u00f0 geta tilt\u00f6lulega au\u00f0\u00adveld\u00adlega lesi\u00f0 texta allar g\u00f6tur fr\u00e1 upphafi ritaldar fyrir 900 \u00e1rum, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u \u00fe\u00fdddir \u00e1 n\u00fat\u00edmam\u00e1l. Ef \u00edslenskan tekur r\u00f3tt\u00e6kum breytingum, e\u00f0a h\u00e6ttir a\u00f0 vera lifandi tungum\u00e1l, missum vi\u00f0 ekki bara bein tengsl vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.snerpa.is\/net\/kvaedi\/havamal.htm\"><em>H\u00e1vam\u00e1l<\/em><\/a> og <a href=\"https:\/\/www.snerpa.is\/net\/isl\/njala.htm\"><em>Nj\u00e1lu<\/em><\/a>, heldur l\u00edka vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.forlagid.is\/vara\/islenskur-adall-2\/\"><em>\u00cdslenskan a\u00f0al<\/em><\/a> og <a href=\"https:\/\/www.gljufrasteinn.is\/is\/halldor_laxness\/vi_og_verk_halldors_kiljans_laxness\/ritverk\/slandsklukkan\/\"><em>\u00cdslandsklukkuna<\/em><\/a>, <a href=\"https:\/\/bokmenntaborgin.is\/bok\/englar-alheimsins\"><em>Engla alheimsins<\/em><\/a> og <a href=\"https:\/\/bokmenntaborgin.is\/bok\/kaldaljos-1\"><em>Kalda\u00adlj\u00f3s<\/em><\/a>, og meira a\u00f0 segja Arnald og Yrsu.\u00a0\u00dear me\u00f0 v\u00e6ri hi\u00f0 margr\u00f3ma\u00f0a <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=59646\">samhengi \u00ed \u00eds\u00adlensk\u00adum b\u00f3kmenntum<\/a> og menningu foki\u00f0 \u00fat \u00ed ve\u00f0ur og vind.<\/p>\n<p>\u00deetta \u00fe\u00fd\u00f0ir samt ekki a\u00f0 \u00edslenskan s\u00e9 eitthva\u00f0 betri e\u00f0a merkilegri en \u00f6nnur tungum\u00e1l. \u201e\u00cdslenskan er eins og vi\u00f0 \u00f6ll vitum, m\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0 okkar og \u00fea\u00f0 ber okkur a\u00f0 var\u00f0veita hverja stund. En vi\u00f0 eigum l\u00edka a\u00f0 bera vir\u00f0ingu fyrir \u00f6llum erlendum tungum\u00e1lum og skilja a\u00f0 \u00feau eru jafn d\u00fdrm\u00e6t og \u00edslenskan er okkur\u201c er <a href=\"https:\/\/kvennabladid.is\/2015\/04\/20\/tvityngi-er-fjarsjodur-halftyngi-er-vanmattur\/\">haft eftir<\/a>\u00a0 Vigd\u00edsi Finnbogad\u00f3ttur, og \u00ed framhaldi af \u00fev\u00ed sem Sigur\u00f0ur Nordal skrifa\u00f0i um kosti \u00edslenskunnar og vitna\u00f0 er til h\u00e9r a\u00f0 framan <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/16110836\">sag\u00f0i hann<\/a>: \u201eEn svo er um m\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0 sem sumt anna\u00f0, sem n\u00e1komnast er manni, a\u00f0 hverjum \u00feykir sinn fugl fagur. Ef a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir f\u00e6ri a\u00f0 telja fram kosti sinna tungna, m\u00e6tti \u00edslenskan vara sig.\u201c<\/p>\n<p>\u00deetta er grundvallaratri\u00f0i. \u00cdslenskan er d\u00fdrm\u00e6tasta m\u00e1l \u00ed heimi fyrir okkur sem eigum hana a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li. H\u00fan er hluti af okkur sj\u00e1lfum, \u00fatr\u00e1s fyrir tilfinningar okkar \u2013 \u00e1st og gle\u00f0i, hatur og rei\u00f0i, sorg og hrygg\u00f0, vonir og \u00fer\u00e1r \u2013 en l\u00edka t\u00e6ki okkar til sk\u00f6punar, mi\u00f0lunar og frj\u00f3rrar hugsunar. Tungum\u00e1l sem vi\u00f0 tileinkum okkur \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i, m\u00f3\u00f0ur\u00adm\u00e1l okkar, er einkaeign okkar jafnframt \u00fev\u00ed a\u00f0 vera sam\u00adeign alls m\u00e1lsamf\u00e9lagsins og \u00ed vissum skilningi alls mannkyns. Vi\u00f0 berum \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 velfer\u00f0 \u00feess \u2013 gagnvart m\u00e1lsamf\u00e9laginu og \u00f6llu mannkyni, en fyrst og fremst gagnvart okkur sj\u00e1lfum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>3. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 skilja a\u00f0 \u00edslenska er ekki merkilegri e\u00f0a d\u00fdrm\u00e6tari en \u00f6nnur tungum\u00e1l \u2013 nema fyrir notendur hennar Stundum er sagt a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 d\u00fdrm\u00e6tasta eign \u00fej\u00f3\u00f0arinnar og jafnvel heyrist s\u00fa sko\u00f0un a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 \u00f6\u00f0rum m\u00e1lum fremri \u00e1 einhvern h\u00e1tt. \u00c1ri\u00f0 1926 flutti Sigur\u00f0ur Nordal pr\u00f3fessor erindi sem nefndist [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2043","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2043"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2043\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3479,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2043\/revisions\/3479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}