{"id":2067,"date":"2020-02-06T07:00:48","date_gmt":"2020-02-06T07:00:48","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2067"},"modified":"2021-01-04T20:46:46","modified_gmt":"2021-01-04T20:46:46","slug":"videigandi-malsnid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/06\/videigandi-malsnid\/","title":{"rendered":"Vi\u00f0eigandi m\u00e1lsni\u00f0"},"content":{"rendered":"<p><strong>6. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0<\/strong> <strong>velja m\u00e1li s\u00ednu b\u00faning sem h\u00e6fir a\u00f0st\u00e6\u00f0um og vi\u00f0m\u00e6lendum e\u00f0a lesendum \u2013 nota vi\u00f0eigandi m\u00e1lsni\u00f0.<\/strong><\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt alltaf s\u00e9 sj\u00e1lfsagt a\u00f0 <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/05\/skyrt-ordalag-og-vondud-framsetning\/\">vanda m\u00e1l sitt og framsetningu \u00feess<\/a> er nau\u00f0synlegt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 hvorttveggja \u00fearf \u00e6vinlega a\u00f0 laga a\u00f0 a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u2013 haga or\u00f0avali, setningager\u00f0, talhra\u00f0a o.fl. eftir \u00fev\u00ed sem vi\u00f0 teljum vi\u00f0eigandi hverju sinni. Or\u00f0i\u00f0\u00a0<a href=\"https:\/\/ritun.hi.is\/mal-og-malsnid\/malsnid\/\">m\u00e1lsni\u00f0<\/a> er nota\u00f0 um \u00feetta heildaryfirbrag\u00f0 m\u00e1lsins. <a href=\"https:\/\/is.wikipedia.org\/wiki\/Ritst%C3%ADll\">St\u00edll<\/a> er skylt hugtak en tengist fremur einstaklingum, tilteknum b\u00f3kmenntategundum o.\u00fe.h. \u2013 tala\u00f0 er um st\u00edl Halld\u00f3rs Laxness, \u00cdslendingasagnast\u00edl, Bibl\u00edust\u00edl o.s.frv. Vi\u00f0 l\u00e6rum mismunandi m\u00e1lsni\u00f0 sm\u00e1tt og sm\u00e1tt og skiptum oftast nokku\u00f0 \u00f3sj\u00e1lfr\u00e1tt milli \u00feeirra \u00fe\u00f3tt vissulega komi fyrir alla a\u00f0 nota stundum rangt e\u00f0a \u00f3vi\u00f0eigandi m\u00e1lsni\u00f0.<\/p>\n<p>M\u00e1lsni\u00f0 m\u00f3tast ekki s\u00edst af mi\u00f0linum \u2013 hvort m\u00e1linu er mi\u00f0la\u00f0 \u00ed ritu\u00f0u formi e\u00f0a t\u00f6lu\u00f0u. \u00dea\u00f0 er margs konar munur \u00e1 d\u00e6miger\u00f0u m\u00e1lsni\u00f0i ritm\u00e1ls og d\u00e6miger\u00f0u m\u00e1lsni\u00f0i talm\u00e1ls \u2013 yfirleitt er ritm\u00e1l tali\u00f0 mun formfastara en talm\u00e1l aftur frj\u00e1lslegra. Skilin \u00fearna \u00e1 milli hafa \u00fe\u00f3 dofna\u00f0 verulega \u00e1 seinni \u00e1rum, fyrst me\u00f0 tilkomu t\u00f6lvup\u00f3sts og s\u00ed\u00f0ar bloggs og samf\u00e9lagsmi\u00f0la \u00fear sem m\u00e1lsni\u00f0 er mun \u00f3formlegra en venjulegt er \u00e1 prenti.<\/p>\n<p>Annar m\u00f3tandi \u00fe\u00e1ttur er vettvangurinn. M\u00e1lsni\u00f0i\u00f0 er \u00f3l\u00edkt eftir \u00fev\u00ed hvort vi\u00f0 erum a\u00f0 spjalla vi\u00f0 fj\u00f6lskylduna inni \u00e1 heimilinu, vinnuf\u00e9lagana \u00ed kaffit\u00edma, tala vi\u00f0 l\u00e6kni undir fj\u00f6gur augu, flytja fyrirlestur \u00e1 r\u00e1\u00f0stefnu frammi fyrir fj\u00f6lda \u00e1heyrenda, skrifa vinnutengdan t\u00f6lvup\u00f3st til samstarfsf\u00f3lks, skrifa pistil \u00ed dagbla\u00f0, e\u00f0a skrifa \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0la. Markmi\u00f0 okkar skiptir l\u00edka m\u00e1li \u2013 erum vi\u00f0 a\u00f0 spjalla um heima og geima, skiptast \u00e1 sko\u00f0unum, gefa fyrirm\u00e6li, fr\u00e6\u00f0a, reka \u00e1r\u00f3\u00f0ur, e\u00f0a eitthva\u00f0 anna\u00f0. Allt kallar \u00feetta \u00e1 mismunandi m\u00e1lsni\u00f0.<\/p>\n<p>S\u00ed\u00f0ast en ekki s\u00edst m\u00f3tast m\u00e1lsni\u00f0i\u00f0 m\u00f3tast a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u af \u00fe\u00e1tttakendum \u00ed samskiptunum. Konur tala og skrifa a\u00f0 einhverju leyti \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en karlar, unglingar tala og skrifa \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en fullor\u00f0i\u00f0 f\u00f3lk, menntun f\u00f3lks getur haft \u00e1hrif \u00e1 m\u00e1lfar \u00feess, sta\u00f0a \u00feess \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu l\u00edka, og \u00e1hugi \u00e1 a\u00f0 fylgja <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/\">m\u00e1lsta\u00f0li<\/a>. En vi\u00f0m\u00e6landinn e\u00f0a markh\u00f3purinn m\u00f3tar l\u00edka m\u00e1lfar okkar. Vi\u00f0 t\u00f6lum \u00f6\u00f0ruv\u00edsi vi\u00f0 afa og \u00f6mmu en vi\u00f0 jafnaldra okkar, vi\u00f0 t\u00f6lum \u00f6\u00f0ruv\u00edsi vi\u00f0 kennarann en sk\u00f3lasystkini okkar, vi\u00f0 skrifum \u00f6\u00f0ruv\u00edsi texta \u00ed sk\u00f3laritger\u00f0 en \u00e1 samf\u00e9lagsmi\u00f0la, o.s.frv.<\/p>\n<p>Munur m\u00e1lsni\u00f0a birtist \u00ed \u00fdmsum \u00fe\u00e1ttum \u2013 or\u00f0avali, setningager\u00f0, frams\u00f6gn, fylgni vi\u00f0 m\u00e1lsta\u00f0al o.fl. Hinn \u00f3opinberi \u00edslenski <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/\">m\u00e1lsta\u00f0all<\/a> mi\u00f0ast vi\u00f0 formlegt ritm\u00e1l en \u00ed \u00f3formlegu m\u00e1lsni\u00f0i, d\u00e6miger\u00f0u og e\u00f0lilegu talm\u00e1li, breg\u00f0ur oft fyrir \u00fdmsum tilbrig\u00f0um \u00ed beygingum og setningager\u00f0 sem ekki samr\u00e6mast sta\u00f0linum. Honum er hins vegar i\u00f0ulega beitt til a\u00f0 leggja mat \u00e1 m\u00e1lfar sem fylgir \u00f6\u00f0ru m\u00e1lsni\u00f0i. \u00dea\u00f0 lei\u00f0ir til \u00feess a\u00f0 m\u00f6rgum finnst formlegt ritm\u00e1l hin eina r\u00e9tta \u00edslenska, en \u00f6nnur m\u00e1lsni\u00f0 einhvers konar \u00f3\u00e6\u00f0ri fr\u00e1vik.<\/p>\n<p>En \u00feannig er \u00fea\u00f0 au\u00f0vita\u00f0 ekki. \u00d3formlegt m\u00e1l er ekkert s\u00ed\u00f0ri \u00edslenska en formlegt, talm\u00e1l er ekkert s\u00ed\u00f0ri \u00edslenska en ritm\u00e1l. \u00d3formlegt talm\u00e1l getur veri\u00f0 vanda\u00f0 og vi\u00f0eigandi \u00fer\u00e1tt fyrir \u00fdmis fr\u00e1vik fr\u00e1 m\u00e1lsta\u00f0li og formlegt ritm\u00e1l getur veri\u00f0 \u00f3vanda\u00f0, knosa\u00f0 og kl\u00fa\u00f0urslegt, jafnvel \u00fe\u00f3tt m\u00e1lsta\u00f0li s\u00e9 fylgt \u00fat \u00ed \u00e6sar. M\u00e1lv\u00f6ndun felst ekki s\u00edst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 velja s\u00e9r m\u00e1lsni\u00f0 vi\u00f0 h\u00e6fi. Me\u00f0 \u00fev\u00ed m\u00f3ti komum vi\u00f0 bo\u00f0skap okkar best til skila og s\u00fdnum vi\u00f0m\u00e6lendum e\u00f0a lesendum vir\u00f0ingu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>6. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 velja m\u00e1li s\u00ednu b\u00faning sem h\u00e6fir a\u00f0st\u00e6\u00f0um og vi\u00f0m\u00e6lendum e\u00f0a lesendum \u2013 nota vi\u00f0eigandi m\u00e1lsni\u00f0. \u00de\u00f3tt alltaf s\u00e9 sj\u00e1lfsagt a\u00f0 vanda m\u00e1l sitt og framsetningu \u00feess er nau\u00f0synlegt a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 hvorttveggja \u00fearf \u00e6vinlega a\u00f0 laga a\u00f0 a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u2013 haga or\u00f0avali, setningager\u00f0, talhra\u00f0a o.fl. eftir \u00fev\u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2067","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2067"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2067\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3495,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2067\/revisions\/3495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}