{"id":2090,"date":"2020-02-07T07:00:01","date_gmt":"2020-02-07T07:00:01","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2090"},"modified":"2021-01-04T11:02:47","modified_gmt":"2021-01-04T11:02:47","slug":"hefdir-malsins","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/07\/hefdir-malsins\/","title":{"rendered":"Hef\u00f0ir m\u00e1lsins"},"content":{"rendered":"<p><strong>7. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0<\/strong> <strong>kynna s\u00e9r hef\u00f0ir m\u00e1lsins sem best og taka mi\u00f0 af \u00feeim, \u00e1n \u00feess a\u00f0 l\u00e1ta \u00fe\u00e6r hefta e\u00f0lilega tj\u00e1ningu.<\/strong><\/p>\n<p>Tungum\u00e1li\u00f0 er <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/tungumal-i-fortid-samtid-og-framtid\">samskiptat\u00e6ki<\/a> \u2013 gerir okkur kleift a\u00f0 mi\u00f0la uppl\u00fdsingum milli f\u00f3lks og menningu milli kynsl\u00f3\u00f0a. Til a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3ni \u00feessum tilgangi er mikilv\u00e6gt a\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed r\u00edki festa \u2013 a\u00f0 notendur m\u00e1lsins geti treyst \u00fev\u00ed a\u00f0 a\u00f0rir noti m\u00e1li\u00f0 \u00e1 um \u00fea\u00f0 bil sama h\u00e1tt, \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22%C3%ADslensk+m%C3%A1lhef%C3%B0%22&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;isAdvanced=false&amp;sort=date\">\u00edslenska m\u00e1lhef\u00f0<\/a>. Frambur\u00f0ur, beygingar, or\u00f0ar\u00f6\u00f0, merking, f\u00f6st or\u00f0asamb\u00f6nd \u2013 allt eru \u00feetta \u00fe\u00e6ttir sem s\u00e6milegt samkomulag ver\u00f0ur a\u00f0 vera um me\u00f0al m\u00e1lnotenda. A\u00f0 \u00f6\u00f0rum kosti er h\u00e6tt vi\u00f0 a\u00f0 \u00far ver\u00f0i misskilningur e\u00f0a skilningsleysi og \u00fear me\u00f0 h\u00e6ttir m\u00e1li\u00f0 a\u00f0 geta gegnt hlutverki s\u00ednu.<\/p>\n<p>\u00deess vegna \u00feurfum vi\u00f0 a\u00f0 leggja \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 b\u00f6rn tileinki s\u00e9r hef\u00f0ir m\u00e1lsins sem best \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=3496\">m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i<\/a>, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala sem mest vi\u00f0 \u00feau, lesa fyrir \u00feau og me\u00f0 \u00feeim, l\u00e1ta \u00feeim \u00ed t\u00e9 efni \u00e1 \u00edslensku til a\u00f0 hlusta og horfa \u00e1. En tileinkun hef\u00f0a heldur \u00e1fram eftir m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i\u00f0 \u2013 \u00fe\u00f3tt festa s\u00e9 komin \u00e1 m\u00e1lkerfi\u00f0 sj\u00e1lft h\u00f6ldum vi\u00f0 \u00e1fram \u00e1 unglings\u00e1rum og fram eftir aldri, raunar alla \u00e6vi, a\u00f0 l\u00e6ra n\u00fd or\u00f0 og n\u00fd or\u00f0asamb\u00f6nd og \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fdmsum venjum og bl\u00e6brig\u00f0um \u00ed notkun or\u00f0a, vi\u00f0eigandi <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/06\/videigandi-malsnid\/\">m\u00e1lsni\u00f0i<\/a> o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt hef\u00f0irnar s\u00e9u mikilv\u00e6gar \u00fe\u00fd\u00f0ir \u00fea\u00f0 ekki a\u00f0 \u00fe\u00e6r s\u00e9u \u00f3breytanlegar, e\u00f0a vi\u00f0 eigum a\u00f0 l\u00e1ta \u00fe\u00e6r nj\u00f6rva okkur ni\u00f0ur. Hef\u00f0 er e\u00f0li m\u00e1lsins samkv\u00e6mt samkomulagsatri\u00f0i. Ef m\u00e1lsamf\u00e9lagi\u00f0 kemur s\u00e9r saman um a\u00f0 breyta hef\u00f0 \u00fe\u00e1 breytist h\u00fan. \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 d\u00e1l\u00edti\u00f0 erfitt vi\u00f0fangs vegna \u00feess a\u00f0 um \u00feetta \u201esamkomulag\u201c eru aldrei greidd atkv\u00e6\u00f0i og \u00fea\u00f0 er hvergi skr\u00e1\u00f0. En ef h\u00f3pur m\u00e1lnotenda er farinn a\u00f0 beita m\u00e1linu \u00e1 einhvern annan h\u00e1tt en \u00e1\u00f0ur hefur t\u00ed\u00f0kast \u2013 beygja or\u00f0 \u00f6\u00f0ruv\u00edsi, nota or\u00f0 \u00ed annarri merkingu en \u00e1\u00f0ur, o.s.frv. \u2013 \u00fe\u00e1 er or\u00f0in til n\u00fd hef\u00f0, n\u00fd <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/\">m\u00e1lvenja<\/a>.<\/p>\n<p>Fyrri hef\u00f0 er samt enn \u00ed fullu gildi enda er ekkert \u00fev\u00ed til fyrirst\u00f6\u00f0u a\u00f0 mismunandi hef\u00f0ir \u2013 mismunandi m\u00e1lvenjur \u2013 s\u00e9u uppi \u00ed m\u00e1lsamf\u00e9laginu \u00e1 sama t\u00edma. \u00dea\u00f0 er ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00f3pur f\u00f3lks segi\u00a0<em>mig langar<\/em> en annar h\u00f3pur <em>m\u00e9r langar<\/em>,\u00a0e\u00f0a h\u00f3pur f\u00f3lks segi\u00a0<em>vegna byggingar h\u00fassins<\/em> en annar h\u00f3pur\u00a0<em>vegna byggingu h\u00fassins<\/em>, o.s.frv. Vissulega geta or\u00f0i\u00f0 \u00e1rekstrar milli hef\u00f0a, og einhver misskilningur getur skapast st\u00f6ku sinnum. En f\u00f3lk sem notar m\u00e1li\u00f0 samkv\u00e6mt n\u00fdju hef\u00f0inni kannast oftast vi\u00f0 \u00fe\u00e1 eldri, og notendur \u00feeirrar eldri \u00e1tta sig oftast \u00e1 \u00feeirri n\u00fdju \u00feegar h\u00fan fer a\u00f0 brei\u00f0ast \u00fat \u2013 \u00fe\u00f3tt vissulega s\u00e9 ekki v\u00edst a\u00f0 \u00feeir felli sig vi\u00f0 hana.<\/p>\n<p>Meginatri\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 mismunandi m\u00e1lhef\u00f0ir geta lifa\u00f0 hli\u00f0 vi\u00f0 hli\u00f0 langt\u00edmum saman \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 valdi vandkv\u00e6\u00f0um. Hef\u00f0irnar eru vissulega mikilv\u00e6gar og almennt s\u00e9\u00f0 \u00e6skilegt a\u00f0 halda \u00ed \u00fe\u00e6r. En ef tiltekin m\u00e1lhef\u00f0 str\u00ed\u00f0ir gegn m\u00e1ltilfinningu verulegs hluta m\u00e1lnotenda og er farin a\u00f0 hefta e\u00f0lilega tj\u00e1ningu \u2013 \u00ferengja svigr\u00fam okkar til a\u00f0 nota m\u00e1li\u00f0 \u00e1 lifandi h\u00e1tt \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3ni samf\u00e9laginu \u2013 \u00fe\u00e1 er h\u00fan or\u00f0in til b\u00f6lvunar. \u00dea\u00f0 er ekkert a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/\">breyta m\u00e1lsta\u00f0linum<\/a> og gefa \u00fareltar hef\u00f0ir upp \u00e1 b\u00e1tinn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>7. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 kynna s\u00e9r hef\u00f0ir m\u00e1lsins sem best og taka mi\u00f0 af \u00feeim, \u00e1n \u00feess a\u00f0 l\u00e1ta \u00fe\u00e6r hefta e\u00f0lilega tj\u00e1ningu. Tungum\u00e1li\u00f0 er samskiptat\u00e6ki \u2013 gerir okkur kleift a\u00f0 mi\u00f0la uppl\u00fdsingum milli f\u00f3lks og menningu milli kynsl\u00f3\u00f0a. Til a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3ni \u00feessum tilgangi er mikilv\u00e6gt a\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed r\u00edki festa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2090","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2090"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2090\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3486,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2090\/revisions\/3486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}