{"id":2094,"date":"2020-02-08T07:00:03","date_gmt":"2020-02-08T07:00:03","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2094"},"modified":"2021-01-04T21:23:06","modified_gmt":"2021-01-04T21:23:06","slug":"mal-i-takt-vid-timann","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/08\/mal-i-takt-vid-timann\/","title":{"rendered":"M\u00e1l \u00ed takt vi\u00f0 t\u00edmann"},"content":{"rendered":"<p><strong>8. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0<\/strong> <strong>\u00e1tta sig \u00e1 a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 henta m\u00e1lsamf\u00e9laginu \u00e1 hverjum t\u00edma og st\u00f6\u00f0nun \u00ed m\u00e1li er \u00e1v\u00edsun \u00e1 hnignun.<\/strong><\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt mikilv\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/07\/hefdir-malsins\/\">halda \u00ed hef\u00f0ir m\u00e1lsins<\/a> er ekki s\u00ed\u00f0ur mikilv\u00e6gt a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 \u00fer\u00f3ist me\u00f0 samf\u00e9laginu til a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti gegnt hlutverki s\u00ednu sem <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/tungumal-i-fortid-samtid-og-framtid\">samskiptat\u00e6ki<\/a>. Vi\u00f0 \u00feurfum s\u00edfellt a\u00f0 vera a\u00f0 endursko\u00f0a skilgreiningu okkar \u00e1 or\u00f0um og notkun \u00feeirra. M\u00f6rg or\u00f0 sem \u00e1\u00f0ur \u00fe\u00f3ttu g\u00f3\u00f0 og gild eru \u00fea\u00f0 ekki lengur vegna breyttra hugmynda e\u00f0a samf\u00e9lagsger\u00f0ar. F\u00e6stum dettur \u00ed hug n\u00faor\u00f0i\u00f0 a\u00f0 nota <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=f%C3%A1viti&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;isAdvanced=false\"><em>f\u00e1viti<\/em><\/a> um f\u00f3lk (nema sem skammaryr\u00f0i), og sama gildir um\u00a0<a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=negri&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;isAdvanced=false\"><em>negri<\/em><\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=vangefinn&amp;size=100&amp;isBeygingar=on&amp;isAdvanced=false\"><em>vangefinn<\/em><\/a> og m\u00f6rg fleiri or\u00f0. \u00dearna er mikilv\u00e6gt a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 lendi ekki \u00e1 eftir samf\u00e9lags\u00fer\u00f3uninni e\u00f0a ver\u00f0i dragb\u00edtur \u00e1 hana.<\/p>\n<p>Eitt af \u00fev\u00ed sem tungum\u00e1li\u00f0 \u00fearf a\u00f0 endurspegla er <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/1007772\/\">sta\u00f0a kynjanna<\/a> og jafnr\u00e9ttisvi\u00f0horf samt\u00edmans. \u00cd \u00edslensku er m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegt karlkyn <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=67942\">\u00f3marka\u00f0<\/a> (hlutlaust) og \u00feess vegna segjum vi\u00f0 <em>Enginn m\u00e1 yfirgefa h\u00fasi\u00f0<\/em> \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 v\u00edsum til blanda\u00f0s h\u00f3ps karla og kvenna, og vi\u00f0 segjum l\u00edka <em>Allir tapa \u00e1 ver\u00f0b\u00f3lgunni<\/em> \u00e1n \u00feess a\u00f0 meina a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9u bara karlmenn \u00ed \u00feeim h\u00f3pi. \u00cd \u00feessu felst ekki nein karlremba e\u00f0a \u00fatilokun kvenna \u2013 svona virkar tungum\u00e1li\u00f0 bara, og fyrir \u00fev\u00ed eru <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5411520#page\/n263\/\">s\u00f6gulegar \u00e1st\u00e6\u00f0ur<\/a>. Kyn \u00ed m\u00e1lfr\u00e6\u00f0i og kynfer\u00f0i f\u00f3lks er <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/5411514#page\/n257\/\">tvennt a\u00f0skili\u00f0<\/a> og \u00fearf ekki a\u00f0 fara saman.<\/p>\n<p>En \u00fer\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 tengslin \u00fearna \u00e1 milli eru mj\u00f6g sterk \u00ed huga f\u00f3lks, og margar konur upplifa sl\u00edka notkun karlkyns sem <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/1526719\/\">\u00fatilokandi<\/a> \u2013 finnst ekki v\u00edsa\u00f0 til s\u00edn og vilja nota <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/10\/18\/kynusli\/\">hvorugkyn<\/a> fleirt\u00f6lu \u00ed sta\u00f0inn, t.d. <em>Engin mega yfirgefa h\u00fasi\u00f0<\/em>, <em>\u00d6ll tapa \u00e1 ver\u00f0b\u00f3lgunni<\/em>.\u00a0Sama gildir um <a href=\"https:\/\/otila.is\/hinsegin-regnhlifin\/kynvitund-og-kyntjaning\/kynsegin\/\">kynsegin<\/a> f\u00f3lk sem skilgreinir sig ekki sem (eing\u00f6ngu) anna\u00f0hvort karlkyns e\u00f0a kvenkyns. S\u00ed\u00f0arnefndi h\u00f3purinn er l\u00edka \u00f3s\u00e1ttur vi\u00f0 a\u00f0 til s\u00edn s\u00e9 v\u00edsa\u00f0 me\u00f0 fornafninu <em>\u00fea\u00f0<\/em> \u2013 finnst \u00fea\u00f0 l\u00edtilsvir\u00f0andi og ni\u00f0url\u00e6gjandi. \u00deess \u00ed sta\u00f0 hefur veri\u00f0 <a href=\"https:\/\/knuz.wordpress.com\/2013\/09\/09\/han-nytt-personufornafn\/\">teki\u00f0 upp<\/a>\u00a0n\u00fdtt hvorugkyns \u00feri\u00f0ju pers\u00f3nu fornafn, <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/11\/fornafnid-han\/\"><em>h\u00e1n<\/em><\/a>, til a\u00f0 nota \u00feegar v\u00edsa\u00f0 er til f\u00f3lks \u00ed \u00feessum h\u00f3pi.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 koma vissulega upp \u00fdmis <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/10\/18\/kynusli\/\">\u00e1litam\u00e1l<\/a> vi\u00f0 breytingar af \u00feessu tagi. Notkun karlkyns sem \u00f3marka\u00f0s kyns er svo inngr\u00f3in \u00ed m\u00e1li\u00f0 a\u00f0 henni ver\u00f0ur ekki au\u00f0veldlega breytt. Forn\u00f6fn eru l\u00edka einn grunn\u00fe\u00e1ttur m\u00e1lkerfisins og \u00fea\u00f0 er meira en a\u00f0 segja \u00fea\u00f0 a\u00f0 taka upp n\u00fdtt fornafn. \u00dea\u00f0 er l\u00edka \u00f3lj\u00f3st <a href=\"http:\/\/hugras.is\/2015\/11\/ad-breyta-fjalli-stadli\/\">hvernig sl\u00edkar breytingar geti or\u00f0i\u00f0<\/a>. Eiga \u00fe\u00e6r a\u00f0 vera sj\u00e1lfsprottnar me\u00f0al m\u00e1lnotenda, \u00feannig a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 l\u00e1ti\u00f0 r\u00e1\u00f0ast hvort \u00fe\u00e6r brei\u00f0ast \u00fat og n\u00e1 a\u00f0 lokum yfirh\u00f6ndinni \u2013 e\u00f0a \u00e1 a\u00f0 reyna a\u00f0 koma \u00feeim \u00e1 me\u00f0 einhvers konar st\u00fdringu, og \u00fe\u00e1 hva\u00f0an og hvernig?<\/p>\n<p>Hva\u00f0 sem \u00feessu l\u00ed\u00f0ur er br\u00e1\u00f0nau\u00f0synlegt a\u00f0 \u00edslenskan komi til m\u00f3ts vi\u00f0 breytt vi\u00f0horf. Annars vegar er \u00fea\u00f0 nau\u00f0synlegt vegna m\u00e1lnotendanna. Tungum\u00e1li\u00f0 er ekki undan\u00feegi\u00f0 jafnr\u00e9ttis- og mannr\u00e9ttindasj\u00f3narmi\u00f0um \u2013 \u00fea\u00f0 \u00e1 ekki a\u00f0 mismuna f\u00f3lki e\u00f0a \u00fath\u00fdsa \u00fev\u00ed. Hins vegar er \u00feetta nau\u00f0synlegt vegna tungum\u00e1lsins sj\u00e1lfs. L\u00edf \u00edslenskunnar veltur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lnotendur tengi sig vi\u00f0 hana, finnist h\u00fan vera sitt m\u00e1l. \u00deess vegna \u00fearf h\u00fan a\u00f0 breytast og endurn\u00fdja sig til a\u00f0 \u00fej\u00f3na \u00fe\u00f6rfum samf\u00e9lagsins \u00e1 hverjum t\u00edma, eins og h\u00fan hefur alltaf gert. H\u00fan \u00feolir \u00fea\u00f0 alveg \u2013 og vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 leyfa henni \u00fea\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>8. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 henta m\u00e1lsamf\u00e9laginu \u00e1 hverjum t\u00edma og st\u00f6\u00f0nun \u00ed m\u00e1li er \u00e1v\u00edsun \u00e1 hnignun. \u00de\u00f3tt mikilv\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 halda \u00ed hef\u00f0ir m\u00e1lsins er ekki s\u00ed\u00f0ur mikilv\u00e6gt a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 \u00fer\u00f3ist me\u00f0 samf\u00e9laginu til a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti gegnt hlutverki s\u00ednu sem samskiptat\u00e6ki. Vi\u00f0 \u00feurfum [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2094","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2094"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3496,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions\/3496"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}