{"id":2136,"date":"2020-02-14T07:00:54","date_gmt":"2020-02-14T07:00:54","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2136"},"modified":"2021-01-04T22:07:38","modified_gmt":"2021-01-04T22:07:38","slug":"mismunun-a-grundvelli-malstadals","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/14\/mismunun-a-grundvelli-malstadals\/","title":{"rendered":"Mismunun \u00e1 grundvelli m\u00e1lsta\u00f0als"},"content":{"rendered":"<p><strong>18. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 for\u00f0ast a\u00f0 ford\u00e6ma tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li sem f\u00f3lk hefur tileinka\u00f0 s\u00e9r \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i og eru hluti af m\u00e1lkerfi \u00feess.<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/\">Tilbrig\u00f0i<\/a> \u00ed m\u00e1li sem samr\u00e6mast ekki hinum \u00f3opinbera <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/26\/islenskur-malstadall\/\">\u00edslenska m\u00e1lsta\u00f0li<\/a> eru i\u00f0ulega ford\u00e6md og k\u00f6llu\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=3776\">m\u00e1lvillur<\/a>, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 talsver\u00f0ur hluti \u00feeirra sem eiga \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li \u2013 \u00ed sumum tilvikum\u00a0<a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/12\/hvor-annan\/\">meirihluti<\/a> \u2013 noti \u00feau. En hugum a\u00f0eins a\u00f0 \u00fev\u00ed hva\u00f0 vi\u00f0 erum a\u00f0 segja me\u00f0 \u00feessu. Erum vi\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 f\u00f3lk sem elst upp \u00ed \u00edslensku m\u00e1lumhverfi og tileinkar s\u00e9r \u00edslensku \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i kunni ekki \u00edslensku? Getur m\u00e1lbreyting sem \u00e1 s\u00e9r \u00e1ratuga s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu og hefur n\u00e1\u00f0 til umtalsver\u00f0s hluta m\u00e1lnotenda veri\u00f0 villa? Au\u00f0vita\u00f0 er ekki gl\u00f3ra \u00ed \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>Tungum\u00e1l sem vi\u00f0 tileinkum okkur \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=29038\">m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i<\/a> \u2013 <a href=\"https:\/\/reykjavik.is\/allir-med\/fjolbreytt-modurmal\">m\u00f3\u00f0urm\u00e1l<\/a> okkar \u2013 hefur algera s\u00e9rst\u00f6\u00f0u. \u00dea\u00f0 er hluti af okkur sj\u00e1lfum, mikilv\u00e6gur \u00fe\u00e1ttur \u00ed <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/1077195\/\">sj\u00e1lfsmynd<\/a> okkar. \u00deess vegna er \u00f3t\u00e6kt a\u00f0 innr\u00e6ta f\u00f3lki, \u00ed sk\u00f3lum e\u00f0a \u00e1 \u00f6\u00f0rum vettvangi, a\u00f0 \u00fea\u00f0 m\u00e1l sem \u00fea\u00f0 hefur alist upp vi\u00f0 s\u00e9 \u201erangt\u201c \u00ed einhverjum skilningi. \u00dea\u00f0 er \u00ed raun og veru \u00e1r\u00e1s \u00e1 okkur sj\u00e1lf og fj\u00f6lskyldu okkar ef okkur er <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/16533095\">sagt<\/a> a\u00f0 mikilv\u00e6gt s\u00e9 \u201ea\u00f0 lyfta \u00feeim, sem ekki hafa \u00e1tt n\u00f3gu g\u00f3\u00f0an \u201epabba og m\u00f6mmu\u201c yfir m\u00e1lstig foreldranna\u201c. Flokkun f\u00f3lks eftir sl\u00edkum m\u00e1lfarsatri\u00f0um, t.d. \u00e1 <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/eirikurr\/posts\/10156065387083871\">pr\u00f3fum<\/a>, er engu betri en mismunun eftir kynfer\u00f0i, sko\u00f0unum, tr\u00fa, kynhneig\u00f0 o.s.frv. sem er b\u00f6nnu\u00f0 \u00ed 65. grein <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/lagas\/nuna\/1944033.html\">Stj\u00f3rnarskr\u00e1r<\/a>.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er mj\u00f6g br\u00fdnt a\u00f0 <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/04\/endurskodun-malstadals\/\">breyta m\u00e1lsta\u00f0linum<\/a> sem hefur gilt undanfarna \u00f6ld, vi\u00f0urkenna sta\u00f0reyndir og gera <a href=\"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/\">\u00fdmsar breytingar<\/a> sem hafa veri\u00f0 \u00ed gangi, og ver\u00f0a ekki st\u00f6\u00f0va\u00f0ar, valkv\u00e6\u00f0ar \u00ed sta\u00f0linum. \u00dea\u00f0 gengur ekki endalaust a\u00f0 halda dau\u00f0ahaldi \u00ed m\u00e1lfar sem er framandi fyrir st\u00f3ra h\u00f3pa f\u00f3lks sem \u00e1 \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li, og kalla m\u00e1lfar \u00feess rangt. Jafnvel h\u00f6r\u00f0ustu m\u00e1lv\u00f6ndunarmenn vi\u00f0urkenna \u00feetta: \u201eBreytingin er or\u00f0in svo algeng, a\u00f0 vi\u00f0urkenna ver\u00f0ur hana sem r\u00e9tt m\u00e1l, hva\u00f0 sem allri r\u00f6khyggju l\u00ed\u00f0ur\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/10976722\">sag\u00f0i<\/a> Halld\u00f3r Halld\u00f3rsson pr\u00f3fessor um tiltekna m\u00e1lbreytingu.<\/p>\n<p>En er \u00fe\u00e1 ekkert <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=2148\">r\u00e9tt og rangt<\/a> \u00ed m\u00e1li? J\u00fa \u2013 \u201er\u00e9tt m\u00e1l er \u00fea\u00f0 sem er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lvenju, rangt er \u00fea\u00f0 sem br\u00fdtur \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 m\u00e1lvenju\u201c segir \u00ed \u00e1liti <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6516870#page\/n15\/mode\/2up\">nefndar<\/a> um m\u00e1lv\u00f6ndun og frambur\u00f0arkennslu \u00ed grunnsk\u00f3lum fr\u00e1 1986. \u00cd samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00feetta er alveg e\u00f0lilegt a\u00f0 gera athugasemdir vi\u00f0 tilviljanakennd og einstaklingsbundin fr\u00e1vik fr\u00e1 sta\u00f0linum og kalla \u00feau <strong>m\u00e1lvillur<\/strong>, en ef fr\u00e1vikin eru farin a\u00f0 n\u00e1 til h\u00f3ps af f\u00f3lki og b\u00f6rn farin a\u00f0 tileinka s\u00e9r \u00feau \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i er e\u00f0lilegt a\u00f0 tala um m\u00e1l<strong>breytingu<\/strong> e\u00f0a <strong>tilbrig\u00f0i<\/strong> \u00ed m\u00e1li en ekki villu.<\/p>\n<p>\u00c1 hinn b\u00f3ginn er e\u00f0lilegt og gagnlegt a\u00f0 nemendur s\u00e9u fr\u00e6ddir um \u00fea\u00f0 \u00ed sk\u00f3la hva\u00f0 <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/\">hefur veri\u00f0 tali\u00f0<\/a> r\u00e9tt og hva\u00f0 rangt, og ger\u00f0 sk\u00fdr grein fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed sumum tilvikum geti \u00fea\u00f0 komi\u00f0 s\u00e9r illa fyrir f\u00f3lk a\u00f0 hafa ekki vald \u00e1 \u00feeim tilbrig\u00f0um sem hafa veri\u00f0 talin \u201er\u00e9tt\u201c og samr\u00e6mast m\u00e1lsta\u00f0linum. Nemendur hafa \u00fe\u00e1 val um hvort \u00feeir leggja \u00fea\u00f0 \u00e1 sig a\u00f0 tileinka s\u00e9r tilbrig\u00f0i sem kunna a\u00f0 vera \u00ed \u00f3samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00feeirra eigi\u00f0 m\u00e1l. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er, eins og Gu\u00f0mundur Andri Thorsson hefur <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/40921444\">sagt<\/a>, a\u00f0 \u201e\u00edslenska er handa okkur [\u2026]. H\u00fan er ekki \u00fatlenska. H\u00fan er innlenska\u201c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>18. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 for\u00f0ast a\u00f0 ford\u00e6ma tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li sem f\u00f3lk hefur tileinka\u00f0 s\u00e9r \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i og eru hluti af m\u00e1lkerfi \u00feess. Tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li sem samr\u00e6mast ekki hinum \u00f3opinbera \u00edslenska m\u00e1lsta\u00f0li eru i\u00f0ulega ford\u00e6md og k\u00f6llu\u00f0 m\u00e1lvillur, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 talsver\u00f0ur hluti \u00feeirra sem eiga \u00edslensku a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1li \u2013 \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2136","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2136"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3497,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2136\/revisions\/3497"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}