{"id":2144,"date":"2020-02-18T07:00:39","date_gmt":"2020-02-18T07:00:39","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2144"},"modified":"2020-12-21T22:12:22","modified_gmt":"2020-12-21T22:12:22","slug":"islenskan-og-bornin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/18\/islenskan-og-bornin\/","title":{"rendered":"\u00cdslenskan og b\u00f6rnin"},"content":{"rendered":"<p><strong>22. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed<\/strong><strong>\u00a0a\u00f0 tala sem mest vi\u00f0 b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i, lesa fyrir \u00feau og me\u00f0 \u00feeim, og vera \u00feeim g\u00f3\u00f0 m\u00e1lfyrirmynd.<\/strong><\/p>\n<p>Fyrstu \u00e1rin \u00ed l\u00edfi okkar eru <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=29038\">m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0<\/a>. \u00de\u00e1 erum vi\u00f0 a\u00f0 soga \u00ed okkur m\u00e1li\u00f0 \u00ed umhverfi okkar, greina \u00fea\u00f0 \u2013 \u00f3sj\u00e1lfr\u00e1tt og \u00f3me\u00f0vita\u00f0 \u2013 finna kerfi og reglur \u00ed \u00fev\u00ed, beita \u00feessum reglum, og athuga \u2013 l\u00edka \u00f3sj\u00e1lfr\u00e1tt og \u00f3me\u00f0vita\u00f0 \u2013 vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 umhverfisins vi\u00f0 \u00fev\u00ed sem vi\u00f0 segjum. I\u00f0ulega reynast reglurnar sem vi\u00f0 \u00fe\u00f3ttumst finna \u00f3n\u00e1kv\u00e6mar \u2013 of \u00fer\u00f6ngar, of v\u00ed\u00f0ar e\u00f0a galla\u00f0ar \u00e1 annan h\u00e1tt \u2013 en vi\u00f0 endursko\u00f0um \u00fe\u00e6r \u00fe\u00e1 \u00fat fr\u00e1 vi\u00f0br\u00f6g\u00f0um umhverfisins.<\/p>\n<p>En til a\u00f0 vi\u00f0 n\u00e1um g\u00f3\u00f0u valdi \u00e1 \u00feessu mikilv\u00e6ga og st\u00f3rkostlega t\u00e6ki, tungum\u00e1linu, \u00feurfum vi\u00f0 a\u00f0 heyra \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/28\/mikilvaegi-islensku-i-umhverfi-barna\/\">sem mest<\/a> \u00ed umhverfinu (e\u00f0a sj\u00e1, ef um t\u00e1knm\u00e1l er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a). Mikilv\u00e6gasta m\u00e1l\u00e1reiti\u00f0 f\u00e1 b\u00f6rn \u00ed <a href=\"http:\/\/hugras.is\/2016\/08\/snjalltaekjavaedingin-og-maltaka-islenskra-barna\/\">samt\u00f6lum<\/a>. \u00dea\u00f0 er grundvallaratri\u00f0i a\u00f0 tala vi\u00f0 barni\u00f0, gefa \u00fev\u00ed f\u00e6ri \u00e1 a\u00f0 svara, breg\u00f0ast vi\u00f0 svarinu, og skapa \u00feannig gagnvirkni. \u00c1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0inu \u00feurfa b\u00f6rnin a\u00f0 hafa g\u00f3\u00f0ar <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/25194\/1\/holmfridur_helga_meistaraverkefni.pdf\">m\u00e1lfyrirmyndir<\/a> \u2013 foreldra, leiksk\u00f3lakennara og a\u00f0ra \u00ed umhverfinu \u2013 sem sinna \u00feeim, s\u00fdna \u00feeim \u00e1huga, og efla m\u00e1l\u00feroska \u00feeirra.<\/p>\n<p>Um <a href=\"https:\/\/www.visindavefur.is\/svar.php?id=29038\">sex \u00e1ra aldur<\/a> erum vi\u00f0 flest komin me\u00f0 vald \u00e1 megin\u00fe\u00e1ttum m\u00e1lkerfisins en \u00fea\u00f0 t\u00e1knar \u00fe\u00f3 ekki a\u00f0 m\u00e1lt\u00f6kunni s\u00e9 loki\u00f0. Vi\u00f0 eigum enn eftir a\u00f0 n\u00e1 valdi \u00e1 \u00fdmsum fl\u00f3knum atri\u00f0um og undantekningum, og vi\u00f0 h\u00f6ldum vitanlega \u00e1fram a\u00f0 auka or\u00f0afor\u00f0a okkar og tileinka okkur \u00fdmis f\u00ednger\u00f0 bl\u00e6brig\u00f0i \u00ed m\u00e1lnotkun langt fram eftir aldri \u2013 jafnvel \u00e6vina \u00e1 enda. Lestur fyrir b\u00f6rn og me\u00f0 \u00feeim er mj\u00f6g <a href=\"https:\/\/kjarninn.is\/skodun\/2018-06-28-mikilvaegi-lesturs\/\">mikilv\u00e6gur<\/a> til a\u00f0 auka or\u00f0afor\u00f0a barnanna og styrkja m\u00e1lkerfi \u00feeirra.<\/p>\n<p>\u00deegar b\u00f6rn ver\u00f0a eldri og eru farin a\u00f0 lesa sj\u00e1lf er mikilv\u00e6gt a\u00f0 halda a\u00f0 \u00feeim fj\u00f6lbreyttu lesefni til a\u00f0 \u00feau l\u00e6ri annars konar or\u00f0afor\u00f0a en f\u00e6st me\u00f0 venjulegum yndislestri, og n\u00e1i valdi \u00e1 fj\u00f6lskr\u00fa\u00f0ugri og fl\u00f3knari setningager\u00f0um en nota\u00f0ar eru \u00ed samt\u00f6lum og af\u00fereyingarefni. \u00deetta \u00fearf a\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.frettabladid.is\/skodun\/islenskur-namsordafordi-hvernig-eflum-vid-hann-og-metum\/\">kenna s\u00e9rstaklega<\/a>, me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 l\u00e1ta b\u00f6rn og unglinga lesa vi\u00f0eigandi texta. \u00dea\u00f0 \u00fearf l\u00edka a\u00f0 st\u00f3rauka frambo\u00f0 \u00e1 fj\u00f6lbreyttu fr\u00e6\u00f0slu- og af\u00fereyingarefni \u00e1 \u00edslensku.<\/p>\n<p>Nau\u00f0synlegt er a\u00f0 huga s\u00e9rstaklega a\u00f0 b\u00f6rnum sem hafa anna\u00f0 heimilism\u00e1l en \u00edslensku. Til a\u00f0 eiga m\u00f6gu\u00adleika \u00e1 a\u00f0 \u00f6\u00f0last m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsf\u00e6rni \u00ed \u00eds\u00adlensku \u00feurfa tv\u00ed\u00adtyngd b\u00f6rn a\u00f0 verja <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/burdargrein\/2019\/09\/21\/haetta_a_einangrun_tvityngdra_barna\/\">50% af v\u00f6ku\u00adt\u00edma s\u00ednum<\/a> \u00ed \u00edslensku m\u00e1l\u00adum\u00adhverfi. \u00cdslenski sk\u00f3ladagurinn n\u00e6r ekki \u00feessu hlutfalli og t\u00edminn sem b\u00f6rnin hafa me\u00f0 foreldrum s\u00ednum \u00feegar \u00feau koma heim er varla n\u00f3gu langur til a\u00f0 byggja upp m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsf\u00e6rni \u00ed heimilism\u00e1linu heldur, auk \u00feess sem tr\u00falegt er a\u00f0 \u00feau ey\u00f0i talsver\u00f0um hluta hans \u00ed <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/24759\/1\/M.Sc.-ritger%c3%b0.IrisNowenstein.pdf\">enskum m\u00e1lheimi<\/a> \u2013 sj\u00f3nvarpi, t\u00f6lvuleikjum o.s.frv. \u00dea\u00f0 er hugsanlegt a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um a\u00f0 ala upp b\u00f6rn sem ekki n\u00e1 m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsf\u00e6rni \u00ed <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/58-byrja-ad-nota-netid-fyrir-2ja-ara-aldur\">neinu m\u00e1li<\/a>. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/media\/menntamalaraduneyti-media\/media\/ritogskyrslur\/namsskipan_isl_annad_grsk.pdf\">alvarlegt<\/a>.<\/p>\n<p>Grundv\u00f6llur a\u00f0 framt\u00ed\u00f0 \u00edslenskunnar er lag\u00f0ur \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i. \u00dea\u00f0 er ekkert jafnmikilv\u00e6gt og samtal vi\u00f0 fullor\u00f0i\u00f0 f\u00f3lk til a\u00f0 byggja upp au\u00f0ugt m\u00e1lkerfi og styrka m\u00e1lkennd barna. \u00deess vegna er <a href=\"https:\/\/hv.is\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/Kjarasamningar-2019-vinnut%C3%ADmastytting-RagnarArnason2.pdf\">stytting vinnut\u00edmans<\/a> eitt af \u00fev\u00ed mikilv\u00e6gasta sem vi\u00f0 getum gert til a\u00f0 styrkja \u00edslenskuna \u2013 a\u00f0 \u00fev\u00ed tilskildu a\u00f0 foreldrar verji auknum fr\u00edt\u00edma ekki \u00ed <a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/29677\/6\/Gunnar%20og%20J%C3%B3i%20%C3%AD%20heimi%20t%C3%B6lvuleikjanna-Greinager%C3%B0.pdf\">eigin snjallt\u00e6kjum<\/a> heldur til samveru og samtals me\u00f0 b\u00f6rnum s\u00ednum. \u00deannig stu\u00f0lum vi\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00f6rnin okkar geti \u00e1fram nota\u00f0 \u00edslensku \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u2013 og vilji gera \u00fea\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>22. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed\u00a0a\u00f0 tala sem mest vi\u00f0 b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i, lesa fyrir \u00feau og me\u00f0 \u00feeim, og vera \u00feeim g\u00f3\u00f0 m\u00e1lfyrirmynd. Fyrstu \u00e1rin \u00ed l\u00edfi okkar eru m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0. \u00de\u00e1 erum vi\u00f0 a\u00f0 soga \u00ed okkur m\u00e1li\u00f0 \u00ed umhverfi okkar, greina \u00fea\u00f0 \u2013 \u00f3sj\u00e1lfr\u00e1tt og \u00f3me\u00f0vita\u00f0 \u2013 finna kerfi og reglur \u00ed \u00fev\u00ed, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2144","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2144"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3453,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2144\/revisions\/3453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}