{"id":2146,"date":"2020-02-19T07:00:02","date_gmt":"2020-02-19T07:00:02","guid":{"rendered":"http:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2146"},"modified":"2020-12-21T22:17:06","modified_gmt":"2020-12-21T22:17:06","slug":"islenska-a-ollum-svidum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/19\/islenska-a-ollum-svidum\/","title":{"rendered":"\u00cdslenska \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um"},"content":{"rendered":"<p><strong>24.<\/strong><strong> \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 krefjast \u00feess og stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed eftir m\u00e6tti a\u00f0 unnt s\u00e9 a\u00f0 nota \u00edslensku \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um, til allra \u00fearfa.<\/strong><\/p>\n<p>Umr\u00e6\u00f0a um ensk \u00e1hrif \u00e1 \u00edslensku h\u00f3fst me\u00f0 bresku og s\u00ed\u00f0ar bandar\u00edsku hern\u00e1mi \u00e1 \u00e1rum s\u00ed\u00f0ari heimsstyrjaldarinnar. H\u00fan hefur veri\u00f0 vi\u00f0varandi s\u00ed\u00f0an og stundum blossa\u00f0 upp af krafti, t.d. \u00e1 t\u00edmum <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/eirikur\/Tunga_fullveldi.pdf\">Kanasj\u00f3nvarpsins<\/a> upp \u00far 1960, og snerist lengst af um hugsanleg \u00e1hrif \u00e1 form m\u00e1lsins \u2013 einkum or\u00f0afor\u00f0a og setningager\u00f0. \u00de\u00f3tt s\u00fa umr\u00e6\u00f0a s\u00e9 vissulega <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/6516952#page\/n1\/mode\/2up\">enn \u00ed gangi<\/a> hafa \u00e1hyggjur f\u00f3lks \u00e1 seinustu \u00e1rum fremur beinst a\u00f0 \u00feeim m\u00f6guleika a\u00f0 enskan yfirtaki heil svi\u00f0 og \u00edslenskan h\u00f6rfi.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 svi\u00f0 sem helst hefur veri\u00f0 nefnt \u00ed \u00feeirri umr\u00e6\u00f0u er hinn s\u00edst\u00e6kkandi stafr\u00e6ni heimur. \u00c1ri\u00f0 1997 flutti \u00e9g erindi um uppl\u00fdsingat\u00e6kni og l\u00edtil m\u00e1lsamf\u00e9l\u00f6g, \u201e<a href=\"https:\/\/tidsskrift.dk\/sin\/article\/view\/17194\/14934\">Informationsteknologien og sm\u00e5 sprogsamfund<\/a>\u201c, \u00e1 norr\u00e6nu m\u00e1lnefnda\u00feingi \u00ed \u00de\u00f3rsh\u00f6fn \u00ed F\u00e6reyjum. \u00dear var \u00e9g a\u00f0 velta fyrir m\u00e9r hugsanlegum \u00e1hrifum \u00feess \u00e1 sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1l eins og \u00edslensku ef m\u00e1li\u00f0 yr\u00f0i ekki noth\u00e6ft innan t\u00f6lvu- og uppl\u00fdsingat\u00e6kninnar og <a href=\"https:\/\/notendur.hi.is\/eirikur\/mal_og_midlar.pdf\">sag\u00f0i<\/a> \u00ed \u00edslenskri frumger\u00f0 erindisins:<\/p>\n<p>\u201e\u00dearna er or\u00f0i\u00f0 mikilv\u00e6gur \u00fe\u00e1ttur \u00ed daglegu l\u00edfi venjulegs f\u00f3lks, \u00fear sem m\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0 er \u00f3noth\u00e6ft. Taki\u00f0 eftir a\u00f0 \u00fearna er \u00ferennt sem spilar saman, og \u00fea\u00f0 skapar h\u00e6ttuna. Um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a mikilv\u00e6gan \u00fe\u00e1tt, en ekki eitthvert aukaatri\u00f0i; \u00feessi \u00fe\u00e1ttur snertir daglegt l\u00edf, en kemur ekki bara fram einst\u00f6ku sinnum, vi\u00f0 einhverjar s\u00e9rstakar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur; og \u00feetta \u00e1 vi\u00f0 venjulegt f\u00f3lk, allan almenning, en ekki eing\u00f6ngu s\u00e9rfr\u00e6\u00f0inga \u00e1 einhverju \u00fer\u00f6ngu svi\u00f0i. \u00c9g held a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 g\u00e6ti varist samspili tveggja \u00feessara \u00fe\u00e1tta, en \u00feegar allir \u00fer\u00edr koma saman kann a\u00f0 vera h\u00e6tta \u00e1 fer\u00f0um. [...]<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er al\u00feekkt a\u00f0 dau\u00f0astr\u00ed\u00f0 tungum\u00e1la hefst einmitt \u00feegar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur af \u00feessu tagi koma upp; \u00feegar m\u00e1l er ekki lengur noth\u00e6ft vi\u00f0 allar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed hversdagslegu l\u00edfi almennings. M\u00f3\u00f0urm\u00e1li\u00f0 ver\u00f0ur \u00fe\u00e1 v\u00edkjandi, \u00fea\u00f0 er a\u00f0eins h\u00e6ft til heimabr\u00faks en ekki til neinna alvarlegra hluta. Vi\u00f0 sl\u00edkar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur hrekkur jafnvel r\u00edkulegur b\u00f3kmenntaarfur og \u00f6flugt n\u00fdyr\u00f0astarf skammt; m\u00e1li\u00f0 \u00e1 s\u00e9r ekki vi\u00f0reisnar von, og hl\u00fdtur a\u00f0 hverfa \u00e1 tilt\u00f6lulega stuttum t\u00edma. Unga kynsl\u00f3\u00f0in s\u00e9r ekki lengur tilgang \u00ed a\u00f0 l\u00e6ra m\u00e1li\u00f0, heldur leggur alla \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 tileinka s\u00e9r erlent m\u00e1l, enskuna v\u00e6ntanlega, sem best.\u201c<\/p>\n<p>Allt s\u00ed\u00f0an \u00feetta var hef \u00e9g veri\u00f0 \u00feess fullviss a\u00f0 uppbygging \u00edslenskrar m\u00e1lt\u00e6kni v\u00e6ri ein helsta forsendan fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslenskan g\u00e6ti lifa\u00f0 til langframa. N\u00fa er loks hafi\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.hi.is\/frettir\/maltaekniaaetlun_stjornvalda_ytt_ur_vor_i_verold\">st\u00f3r\u00e1tak<\/a> \u00e1 \u00fev\u00ed svi\u00f0i me\u00f0 framkv\u00e6md <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/lisalib\/getfile.aspx?itemid=56f6368e-54f0-11e7-941a-005056bc530c\">m\u00e1lt\u00e6kni\u00e1\u00e6tlunar<\/a>, en \u00ed millit\u00ed\u00f0inni hafa <a href=\"http:\/\/notendur.hi.is\/eirikur\/skirnir.pdf\">\u00fdmsar a\u00f0rar \u00f3gnanir<\/a> komi\u00f0 til. Fyrir hrun var enska <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/1061992\/\">vinnum\u00e1l<\/a> hj\u00e1 \u00fdmsum \u00edslenskum \u00fatr\u00e1sarfyrirt\u00e6kjum. Me\u00f0 sprengingu \u00ed komu erlendra fer\u00f0amanna hefur <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/enskan-mikilvaegust-thurfa-ad-skilja-fulla-ira\">enskunotkun \u00ed fer\u00f0a\u00fej\u00f3nustu<\/a> aukist g\u00edfurlega og hvers kyns <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/innlent\/2018\/12\/01\/metnadarleysi_fyrir_tungumalinu\/\">augl\u00fdsingum og merkingum \u00e1 ensku<\/a> fj\u00f6lga\u00f0, auk \u00feess sem <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/2017170529450\">fyrirt\u00e6kjan\u00f6fn \u00e1 ensku<\/a> bl\u00f3mstra sem aldrei fyrr. <a href=\"https:\/\/www.academia.edu\/7075954\/English_language_use_at_the_internationalized_universities_of_Northern_Europe_Is_there_a_correlation_between_Englishization_and_world_rank\">H\u00e1sk\u00f3lakennsla \u00e1 ensku<\/a> fer einnig sm\u00e1tt og sm\u00e1tt vaxandi.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er forgangsm\u00e1l a\u00f0 vinna a\u00f0 \u00fev\u00ed meginmarkmi\u00f0i \u00edslenskrar m\u00e1lstefnu\u00a0a\u00f0 \u00edslenska ver\u00f0i \u00e1fram <a href=\"https:\/\/islenskan.is\/stefnuskra\/stefnuskra-islenskrar-malnefndar-2015-2019\">noth\u00e6f \u2013 og notu\u00f0 \u2013 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um<\/a> samf\u00e9lagsins, eins og kemur fram \u00ed <a href=\"https:\/\/www.althingi.is\/altext\/149\/s\/1750.html\">\u00feings\u00e1lyktun<\/a> um a\u00f0 efla \u00edslensku sem opinbert m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi sem sam\u00feykkt var vori\u00f0 2019. Vi\u00f0 berum \u00f6ll \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 framfylgja \u00feessari stefnu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>24. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 krefjast \u00feess og stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed eftir m\u00e6tti a\u00f0 unnt s\u00e9 a\u00f0 nota \u00edslensku \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um, til allra \u00fearfa. Umr\u00e6\u00f0a um ensk \u00e1hrif \u00e1 \u00edslensku h\u00f3fst me\u00f0 bresku og s\u00ed\u00f0ar bandar\u00edsku hern\u00e1mi \u00e1 \u00e1rum s\u00ed\u00f0ari heimsstyrjaldarinnar. H\u00fan hefur veri\u00f0 vi\u00f0varandi s\u00ed\u00f0an og stundum blossa\u00f0 upp af krafti, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-2146","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2146"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3455,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2146\/revisions\/3455"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2146"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}