{"id":2740,"date":"2020-07-21T14:27:03","date_gmt":"2020-07-21T14:27:03","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2740"},"modified":"2025-06-25T22:02:32","modified_gmt":"2025-06-25T22:02:32","slug":"gongum-yfir-brunna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/07\/21\/gongum-yfir-brunna\/","title":{"rendered":"G\u00f6ngum yfir br\u00fanna"},"content":{"rendered":"<p>\u00ad<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/groups\/1395992847329077\/search?q=br%C3%BAnna\">I\u00f0ulega<\/a> eru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 breyttan frambur\u00f0 or\u00f0\u00admynda eins og <em>\u00e1na<\/em>, <em>br\u00fana<\/em>, <em>fr\u00fana<\/em>, <em>kl\u00f3na<\/em>, <em>k\u00fana<\/em>, <em>sl\u00e1na<\/em>, <em>sp\u00e1na<\/em>, <em>t\u00e1na<\/em>, <em>\u00fer\u00e1na<\/em> (\u00feolfall eint\u00f6lu me\u00f0 greini af <em>\u00e1<\/em>\/<em>\u00e6r<\/em>, <em>br\u00fa<\/em>, <em>fr\u00fa<\/em>, <em>kl\u00f3<\/em>, <em>k\u00fdr<\/em>, <em>sl\u00e1<\/em>, <em>sp\u00e1<\/em>, <em>t\u00e1<\/em>, <em>\u00fer\u00e1<\/em>), <em>sk\u00f3na<\/em> (\u00feolfall fleirt\u00f6lu me\u00f0 greini af <em>sk\u00f3r<\/em>) og fleiri or\u00f0mynda me\u00f0 <em>n<\/em> \u00e1 eftir <em>\u00e1<\/em>, <em>\u00f3<\/em> e\u00f0a <em>\u00fa<\/em>. \u00deessar or\u00f0myndir eru oft bornar fram me\u00f0 stuttu s\u00e9r\u00adhlj\u00f3\u00f0i \u00ed sta\u00f0 langs, eins og <em>n<\/em>-i\u00f0 v\u00e6ri tv\u00edrita\u00f0 \u2013 sagt <em>fara yfir \u00e1nna<\/em>, <em>hlusta \u00e1 sp\u00e1nna<\/em>, <em>missa tr\u00fanna<\/em>, <em>fara \u00ed sk\u00f3nna<\/em> o.s.frv. Stundum er \u00fev\u00ed haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00feetta s\u00e9 n\u00fdleg brey\u00ad\u00adting en svo er ekki.<\/p>\n<p>Elsta d\u00e6mi\u00f0 sem \u00e9g hef fundi\u00f0 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> og bendir til \u00feessa frambur\u00f0ar er \u00far <em>Vikunni<\/em> 1930: \u201eS\u00e9rstaklega eru \u00fea\u00f0 b\u00fa\u00f0arlokur og a\u00f0rir uppskafningar, sem m\u00f3tt\u00e6ki\u00adleg\u00adast\u00adir eru fyrir <strong>tr\u00fanna<\/strong> \u00e1 \u00edhaldi\u00f0\u201c og \u00ed <em>Verkamanninum<\/em> 1939 segir \u201eHeill h\u00f3pur kvenna t\u00f3k <strong>tr\u00fanna<\/strong> hj\u00e1 Jes\u00fas.\u201c Sl\u00e6\u00f0\u00ading\u00adur af d\u00e6mum er fr\u00e1 fimmta \u00e1ratugnum; \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1944 stendur \u201evar ekki h\u00e6gt a\u00f0 ferja mj\u00f3lk yfir <strong>\u00e1nna<\/strong> \u00ed g\u00e6r\u201c, <em>\u00ed \u00dej\u00f3\u00f0viljanum<\/em> 1947 segir \u201eEn \u00fe\u00f3tt menn hafi yfir\u00adleitt veri\u00f0 \u00e1n\u00e6g\u00f0ir me\u00f0 \u00fatvarpsdag<strong>skr\u00e1nna<\/strong> 1. ma\u00ed\u201c, og \u00ed <em>Morg<\/em>\u00ad<em>un<\/em>\u00ad<em>bla\u00f0inu<\/em> 1948 \u201eVi\u00f0 <strong>br\u00fanna<\/strong> t\u00f3k \u00e1 m\u00f3ti honum fyrsti st\u00fdrima\u00f0ur\u201c. Eftir \u00feetta fer d\u00e6mum sm\u00e1tt og sm\u00e1tt fj\u00f6lgandi og sam\u00adb\u00e6ri\u00adlegar myndir af fleiri or\u00f0um koma fram.<\/p>\n<p>Myndirnar \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> ver\u00f0a samt aldrei mj\u00f6g margar, enda eru flest\u00adir textar \u00fear v\u00e6ntanlega pr\u00f3farkalesnir. \u00cd lj\u00f3si \u00feess hversu m\u00f6rg d\u00e6mi hafa \u00fe\u00f3 sloppi\u00f0 gegnum s\u00ed\u00aduna m\u00e1 \u00e6tla a\u00f0 s\u00e1 fram\u00adbur\u00f0ur sem \u00feessi rith\u00e1ttur ber vott um s\u00e9 a.m.k. h\u00e1tt \u00ed hundra\u00f0 \u00e1ra gamall og hafi lengi veri\u00f0 nokku\u00f0 \u00fatbreiddur. Fj\u00f6ldi d\u00e6ma \u00e1 netinu um flestar \u00e1\u00f0urnefndra ritmynda bendir l\u00edka til verulegrar \u00fatbrei\u00f0slu fram\u00adbur\u00f0arins. \u00deessi frambur\u00f0ur hefur l\u00edka lengi veri\u00f0 til um\u00adr\u00e6\u00f0u \u00ed m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum, t.d. nokkrum sinnum hj\u00e1 G\u00edsla J\u00f3ns\u00adsyni \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em><em>, og \u00fea\u00f0 <\/em>er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 hann hef\u00adur veri\u00f0 vel \u00feekktur um \u00e1ratuga skei\u00f0.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00e9g geti ekki fullyrt neitt um hva\u00f0 valdi \u00feessari breyt\u00adingu m\u00e1 nefna tvennt sem g\u00e6ti skipt m\u00e1li. Annars veg\u00adar eru \u00e1hrif fr\u00e1 \u00fe\u00e1gufallinu \u2013 \u00ed kvenkynsor\u00f0unum er \u00fear allt\u00adaf stutt s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 (<em>\u00e1nni<\/em>, <em>br\u00fanni<\/em>, <em>fr\u00fanni<\/em>, <em>kl\u00f3nni<\/em>, <em>k\u00fanni<\/em>, <em>sl\u00e1nni<\/em>, <em>sp\u00e1nni<\/em>, <em>t\u00e1nni<\/em>, <em>\u00fer\u00e1nni<\/em>). \u00de\u00f3tt \u00f3l\u00edklegra s\u00e9 m\u00e6tti einn\u00adig hugsa s\u00e9r \u00e1hrif fr\u00e1 eignarfalli fleirt\u00f6lu, en \u00feolfallsmynd\u00adirnar falla saman vi\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed frambur\u00f0i ef s\u00e9r\u00adhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 stytt\u00adist. \u00cd \u00feolfallsmyndinni <em>sk\u00f3nna<\/em> er ekki um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00e1hrif fr\u00e1 \u00fe\u00e1gufallinu <em>sk\u00f3num<\/em>, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fear er langt s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0, en hugsanlega fr\u00e1 eignarfalli fleirt\u00f6lu <em>sk\u00f3nna<\/em>.<\/p>\n<p>Hitt atri\u00f0i\u00f0 er hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegs e\u00f0lis. \u00dea\u00f0 er \u00feekkt \u00ed m\u00e1l\u00ads\u00f6g\u00adunni a\u00f0 samhlj\u00f3\u00f0 \u00ed endingu lengdist \u00e1 eftir s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0unum <em>\u00e1<\/em>, <em>\u00f3<\/em> og <em>\u00fa<\/em>. Venjuleg hvorugkynsending l\u00fdsingaror\u00f0a er <em>-t<\/em>, eins og \u00ed <em>st\u00f3r-t<\/em>, <em>v\u00e6n-t<\/em>, <em>gul-t<\/em>, <em>t\u00f3m-t<\/em>; en <em>t<\/em>-i\u00f0 tv\u00f6faldast (og ver\u00f0\u00adur a\u00f0bl\u00e1si\u00f0) \u00ed <em>h\u00e1-tt<\/em>, <em>mj\u00f3-tt<\/em>, <em>tr\u00fa-tt<\/em>. Einnig hefur -<em>r<\/em> lengst vi\u00f0 svipa\u00f0ar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed beygingu l\u00fdsingaror\u00f0a; vi\u00f0 f\u00e1um <em>h\u00e1-rri<\/em> en ekki <em>h\u00e1ri<\/em>, <em>mj\u00f3-rri<\/em> en ekki <em>mj\u00f3ri<\/em>, <em>tr\u00fa-rri<\/em> en ekki <em>tr\u00fari<\/em>. \u00deetta eru a\u00f0 v\u00edsu \u00e6vafornar breytingar en \u00fe\u00f3 er freistandi a\u00f0 spyrja hvort frambur\u00f0arbreytingu \u00feeirra or\u00f0a sem h\u00e9r um r\u00e6\u00f0ir megi hugsanlega rekja til hli\u00f0st\u00e6\u00f0ra \u00e1hrifa \u00feessara s\u00f6mu hlj\u00f3\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 m\u00e1 vissulega hafa \u00fea\u00f0 \u00e1 m\u00f3ti \u00feessari breytingu a\u00f0 h\u00fan rj\u00fafi tengslin milli lauss og vi\u00f0\u00adskeytts greinis. \u00cd \u00feeim lausa er langt s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 og eitt <em>n<\/em> \u00ed \u00feol\u00adfalli eint\u00f6lu kvenkyns og \u00feolfalli fleirt\u00f6lu karlkyns \u2013 mynd\u00adin er <em>hina<\/em> \u00ed b\u00e1\u00f0um tilvikum. En \u00fe\u00f3tt vi\u00f0skeyttur greinir s\u00e9 vissulega kominn af lausum greini s\u00f6gulega s\u00e9\u00f0 eru beygingar\u00adleg\u00adir og setn\u00adinga\u00adfr\u00e6\u00f0ilegir eiginleikar \u00feessara tveggja teg\u00adunda greinis \u00f3l\u00edkir \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt, og ekkert sem kallar \u00e1 a\u00f0 frambur\u00f0urinn s\u00e9 s\u00e1 sami. \u00deessi frambur\u00f0arbreyting kallar ekki \u00e1 breyt\u00adingu \u00e1 stafsetningu, og eftir sem \u00e1\u00f0ur er h\u00e6gt a\u00f0 v\u00edsa til lausa greinisins um fj\u00f6lda <em>n<\/em>-a sem skuli skrifa \u00ed \u00feeim vi\u00f0skeytta.<\/p>\n<p>M\u00f6rgum finnst umr\u00e6ddar myndir lj\u00f3tar \u2013 sem er nokku\u00f0 s\u00e9rkennilegt \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 allt eru \u00feetta frambur\u00f0armynd\u00adir sem eru vi\u00f0urkenndar \u00ed m\u00e1linu, bara sem a\u00f0rar beyg\u00ading\u00ad\u00adar\u00ad\u00admyndir en h\u00e9r er um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. En flest kunnum vi\u00f0 best vi\u00f0 m\u00e1li\u00f0 eins og vi\u00f0 l\u00e6r\u00f0um \u00fea\u00f0 \u2013 e\u00f0a eins og vi\u00f0 l\u00e6r\u00f0um a\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera \u2013 og \u00f6mumst \u00feess vegna vi\u00f0 breytingum sem okkur finnst \u00f3\u00fearfar. \u00dea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lileg tilfinning, en \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00feessi frambur\u00f0ur \u00e1 s\u00e9r aldarlanga s\u00f6gu, er mj\u00f6g \u00fat\u00adbreidd\u00adur, er hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur breyt\u00ading\u00adum sem \u00e1\u00f0ur hafa or\u00f0i\u00f0 \u00ed m\u00e1linu og eru fullkomlega vi\u00f0ur\u00adkenndar, og veldur eng\u00adum ruglingi, \u00fe\u00e1 tel \u00e9g hann engin m\u00e1lspj\u00f6ll.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00adI\u00f0ulega eru ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 breyttan frambur\u00f0 or\u00f0\u00admynda eins og \u00e1na, br\u00fana, fr\u00fana, kl\u00f3na, k\u00fana, sl\u00e1na, sp\u00e1na, t\u00e1na, \u00fer\u00e1na (\u00feolfall eint\u00f6lu me\u00f0 greini af \u00e1\/\u00e6r, br\u00fa, fr\u00fa, kl\u00f3, k\u00fdr, sl\u00e1, sp\u00e1, t\u00e1, \u00fer\u00e1), sk\u00f3na (\u00feolfall fleirt\u00f6lu me\u00f0 greini af sk\u00f3r) og fleiri or\u00f0mynda me\u00f0 n \u00e1 eftir \u00e1, \u00f3 e\u00f0a \u00fa. \u00deessar or\u00f0myndir eru oft [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-2740","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2740"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7424,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2740\/revisions\/7424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}