{"id":2789,"date":"2020-08-12T08:00:02","date_gmt":"2020-08-12T08:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2789"},"modified":"2021-05-06T14:23:57","modified_gmt":"2021-05-06T14:23:57","slug":"2789","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/08\/12\/2789\/","title":{"rendered":"A\u00f0 sigra leikinn"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em> <a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/71189\">segir<\/a>: \u201eTala\u00f0 er um a\u00f0 <strong>sigra andst\u00e6\u00f0ing<\/strong> og <strong>sigra \u00ed leik<\/strong> en ekki \u201esigra leik\u201c. Hins vegar er tala\u00f0 um a\u00f0 <strong>vinna leik<\/strong>.\u201c \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er teki\u00f0 s\u00e9rstaklega fram a\u00f0 ekki eigi a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>sigra leik<\/em> er au\u00f0vita\u00f0 s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 t\u00ed\u00f0kast \u00ed m\u00e1linu \u2013 annars v\u00e6ri \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 vara vi\u00f0 \u00fev\u00ed. Okkur hefur samt veri\u00f0 kennt hvernig \u00feetta eigi a\u00f0 vera \u2013 e\u00f0a reynt a\u00f0 kenna, \u00fe\u00f3tt deila megi um \u00e1rangurinn. En \u00fe\u00f3tt \u00fearna s\u00e9 m\u00e6lt me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja <em>sigra \u00ed leik<\/em> vir\u00f0ist sambandi\u00f0 <em>sigra \u00ed einhverju<\/em> \u2013 <em>leik \/ keppni \/ bar\u00e1ttu \/ orustu \/ kosningum<\/em> o.s.frv. \u2013 ekki vera \u00fdkja gamalt.<\/p>\n<p>\u00c9g finn engin d\u00e6mi um \u00feessi samb\u00f6nd \u00ed fornu m\u00e1li, og raunar er elsta d\u00e6mi\u00f0 sem \u00e9g hef rekist \u00e1 \u00ed <em>N\u00fdjum f\u00e9lagsritum<\/em> 1872, \u00fear sem segir: \u201een \u00fea\u00f0 er einnig \u00e1n\u00e6gjulegt a\u00f0 vita, a\u00f0 \u00cdslend\u00edngar eru farnir a\u00f0 vinna sigur \u00e1 stundum, og a\u00f0 heyra, hversu heppilega t\u00f3kst a\u00f0 sigra \u00ed \u00feessari orustu.\u201c Elsta d\u00e6mi um <em>sigra \u00ed kosningum <\/em>er fr\u00e1 1901, \u00fea\u00f0 elsta um <em>sigra \u00ed leik<\/em> fr\u00e1 1927, og um <em>sigra \u00ed keppni <\/em>fr\u00e1 1934. Elstu d\u00e6mi um a\u00f0 <em>sigra <\/em>taki andlag \u00ed \u00feessari merkingu eru ekki miki\u00f0 yngri. \u00dea\u00f0 elsta um <em>sigra kosningar<\/em> er fr\u00e1 1919, um <em>sigra keppni <\/em>fr\u00e1 1945, og <em>sigra leik<\/em> fr\u00e1 1946.<\/p>\n<p>\u00deegar leita\u00f0 er a\u00f0 \u00feessum samb\u00f6ndum \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> kemur \u00ed lj\u00f3st a\u00f0 talsvert er um <em>sigra X<\/em> \u00fe\u00f3tt d\u00e6min um <em>sigra \u00ed X<\/em> s\u00e9u vissulega margfalt fleiri. \u00deannig er hlutfalli\u00f0 milli <em>sigra leikinn<\/em> og <em>sigra \u00ed leiknum<\/em> u.\u00fe.b. 1:8, milli <em>sigra keppnina<\/em> og <em>sigra \u00ed keppninni<\/em> r\u00famlega 1:7, og milli <em>sigra kosningarnar<\/em> og <em>sigra \u00ed kosningunum<\/em> 1:16. Alls eru um 600 d\u00e6mi um <em>sigra <\/em>me\u00f0 \u00feessum \u00feremur andl\u00f6gum. \u00dea\u00f0 er athyglisvert vegna \u00feess a\u00f0 textar \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru yfirleitt pr\u00f3farkalesnir, og \u00fear e\u00f0 \u00feessi samb\u00f6nd hafa veri\u00f0 talin rangt m\u00e1l hef\u00f0i m\u00e1tt b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 \u00feeim hef\u00f0i veri\u00f0 breytt.<\/p>\n<p>Allt \u00f6nnur mynd blasir vi\u00f0 \u00feegar \u00feessi samb\u00f6nd eru sko\u00f0u\u00f0 \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em>, sem hefur a\u00f0 geyma 1,64 milljar\u00f0a or\u00f0a \u00far fj\u00f6lbreyttum textum, flestum fr\u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ratugum. \u00dear eru 786 d\u00e6mi um <em>sigra leikinn<\/em> en 247 um <em>sigra \u00ed leiknum<\/em>, 500 um <em>sigra keppnina<\/em> en 697 um <em>sigra \u00ed keppninni<\/em>, og 119 um <em>sigra kosningarnar<\/em> en 467 um <em>sigra \u00ed kosningunum<\/em>. Samtals eru \u00fev\u00ed n\u00e1nast n\u00e1kv\u00e6mlega jafnm\u00f6rg d\u00e6mi um \u00feessi samb\u00f6nd me\u00f0 andlagi (1405) og me\u00f0 forsetningarli\u00f0 (1411). Munurinn \u00e1 <em>kosningum <\/em>og hinum tveimur andl\u00f6gunum er athyglisver\u00f0ur og s\u00fdnir a\u00f0 notkun <em>sigra <\/em>me\u00f0 andlagi er langalgengust \u00ed \u00ed\u00fer\u00f3ttam\u00e1li.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt ekki s\u00e9 vi\u00f0urkennt a\u00f0 tala um a\u00f0 <em>sigra leik<\/em> tekur s\u00f6gnin <em>sigra <\/em>andlag \u00feegar r\u00e6tt er um a\u00f0 sigra andst\u00e6\u00f0ing og er n\u00e1nast samheiti vi\u00f0 s\u00f6gnina <em>vinna<\/em>, sem tekur andlag hvort sem r\u00e6tt er um a\u00f0 <em>vinna andst\u00e6\u00f0ing<\/em> e\u00f0a <em>vinna leik<\/em> eins og fram kemur \u00ed tilvitnuninni \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankann <\/em>h\u00e9r a\u00f0 framan. Vegna \u00feessara l\u00edkinda sagnanna er au\u00f0vita\u00f0 ekkert undarlegt a\u00f0 f\u00f3lk hafi tilhneigingu til a\u00f0 yfirf\u00e6ra heg\u00f0un <em>vinna <\/em>\u00e1 <em>sigra <\/em>og nota andlag me\u00f0 <em>sigra <\/em>\u00ed \u00feessum samb\u00f6ndum. En er einhver \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed?<\/p>\n<p>Eins og \u00e1\u00f0ur segir koma samb\u00f6nd eins og <em>sigra \u00ed X<\/em> ekki fyrir \u00ed fornu m\u00e1li og eru \u00ed raun litlu eldri en <em>sigra X <\/em>og s\u00e1 aldursmunur dugir varla til a\u00f0 \u00fatsk\u00fafa \u00feeim s\u00ed\u00f0arnefndu \u2013 \u00fea\u00f0 var ekki komin l\u00f6ng hef\u00f0 \u00e1 <em>sigra \u00ed X<\/em> \u00feegar <em>sigra X<\/em> kom upp. \u00dea\u00f0 er l\u00edka lj\u00f3st af d\u00e6mafj\u00f6ldanum af <em>t\u00edmarit.is<\/em> og s\u00e9rstaklega \u00far <em>Risam\u00e1lheildinni <\/em>a\u00f0 notkun sambandanna <em>sigra X <\/em>er mj\u00f6g \u00fatbreidd. R\u00e9tt er a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 hlutfall d\u00e6ma um afbrig\u00f0i sem talin eru r\u00f6ng er n\u00e1nast \u00f6rugglega mun l\u00e6gra \u00ed prentu\u00f0um textum en \u00ed daglegu m\u00e1li.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>sigra leikinn<\/em> er m\u00e1lvenja verulegs hluta m\u00e1lnotenda. Mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 hina vi\u00f0urkenndu skilgreiningu \u00e1 r\u00e9ttu m\u00e1li og r\u00f6ngu, \u201er\u00e9tt m\u00e1l er \u00fea\u00f0 sem er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 m\u00e1lvenju, rangt er \u00fea\u00f0 sem br\u00fdtur \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 m\u00e1lvenju\u201c, er \u00feetta \u00e1n nokkurs vafa r\u00e9tt m\u00e1l. M\u00e9r er \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 sj\u00e1 r\u00f6kin fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6\u00f0i <em>vinna andst\u00e6\u00f0inginn<\/em> og <em>vinna leikinn<\/em> s\u00e9 gott og gilt, en a\u00f0eins s<em>igra andst\u00e6\u00f0inginn<\/em>, ekki <em>sigra leikinn<\/em>.<\/p>\n<p>Einu r\u00f6kin sem h\u00e6gt v\u00e6ri a\u00f0 f\u00e6ra fram gegn <em>sigra leikinn<\/em> eru \u00feau sem \u00e9g hef stundum v\u00edsa\u00f0 til: \u201e\u00deetta er rangt af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 kennt svo lengi a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 rangt.\u201c \u00c9g s\u00e9 samt ekki a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00ed \u00fe\u00e1gu m\u00e1lr\u00e6ktar a\u00f0 berja hausnum vi\u00f0 steininn me\u00f0 \u00feetta og held \u00fev\u00ed fram a\u00f0 <em>sigra leikinn<\/em> s\u00e9 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt r\u00e9tt \u00edslenska.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd M\u00e1lfarsbankanum segir: \u201eTala\u00f0 er um a\u00f0 sigra andst\u00e6\u00f0ing og sigra \u00ed leik en ekki \u201esigra leik\u201c. Hins vegar er tala\u00f0 um a\u00f0 vinna leik.\u201c \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er teki\u00f0 s\u00e9rstaklega fram a\u00f0 ekki eigi a\u00f0 tala um a\u00f0 sigra leik er au\u00f0vita\u00f0 s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 t\u00ed\u00f0kast \u00ed m\u00e1linu \u2013 annars v\u00e6ri \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-2789","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2789"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2789\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3793,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2789\/revisions\/3793"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2789"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}