{"id":2826,"date":"2020-08-15T08:00:42","date_gmt":"2020-08-15T08:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2826"},"modified":"2020-08-14T11:09:59","modified_gmt":"2020-08-14T11:09:59","slug":"heilsan-hrakar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/08\/15\/heilsan-hrakar\/","title":{"rendered":"Heilsan hrakar"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g s\u00e1 n\u00fdlega fyrirs\u00f6gnina \u201e<a href=\"https:\/\/www.frettabladid.is\/frettir\/heilsa-eldri-borgara-hrakadi-i-sidasta-heimsoknarbanni\/\">Heilsa eldri borgara hraka\u00f0i \u00ed s\u00ed\u00f0asta heims\u00f3knarbanni<\/a>\u201c. \u00c9g er vanur \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f6gnin <em>hraka <\/em>st\u00fdri \u00fe\u00e1gufalli \u00e1 frumlagi s\u00ednu og h\u00e9lt \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri flj\u00f3tf\u00e6rnisvilla (satt a\u00f0 segja var t\u00f6luvert um \u00fe\u00e6r \u00ed fr\u00e9ttinni) \u2013 \u00fearna \u00e6tti a\u00f0 standa <em>Heils<strong>u<\/strong> f\u00f3lks hraka\u00f0i <\/em>en ekki <em>Heils<strong>a<\/strong> f\u00f3lks hraka\u00f0i<\/em>. En \u00feegar \u00e9g las fr\u00e9ttina s\u00e1 \u00e9g a\u00f0 \u00fear st\u00f3\u00f0 l\u00edka \u201eHeilsa f\u00f3lks \u00e1 hj\u00fakrunarheimilunum hraka\u00f0i mj\u00f6g \u00ed s\u00ed\u00f0asta heims\u00f3knarbanni\u201c og \u201eheilsa f\u00f3lks hraka\u00f0i miki\u00f0\u201c \u00feannig a\u00f0 v\u00e6ntanlega hefur bla\u00f0ama\u00f0urinn \u00e6tla\u00f0 a\u00f0 hafa \u00feetta svona.<\/p>\n<p>S\u00f6gnin <em>hraka <\/em>er eing\u00f6ngu tilgreind me\u00f0 \u00fe\u00e1gufallsfrumlagi \u00ed or\u00f0ab\u00f3kum (reyndar rakst \u00e9g \u00e1 <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/9029621\">d\u00e6mi<\/a> fr\u00e1 1857 \u00fear sem h\u00fan tekur nefnifallsfrumlag og \u00fe\u00e1gufallsandlag: \u201ekomi eitthva\u00f0 upp \u00e1, sem hrakar skepnunni\u201c). \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k <\/em>eru tilgreindar <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/20684\">tv\u00e6r n\u00e1skyldar merkingar<\/a> sagnarinnar: 'ver\u00f0a verri til heilsunnar' og 'ver\u00f0a verra, versna'. \u00cd fyrri merkingunni er s\u00f6gnin notu\u00f0 um f\u00f3lk (og hugsanlega d\u00fdr) \u2013 <em>sj\u00faklingnum hrakar<\/em>, <em>henni hraka\u00f0i<\/em>. \u00cd seinni merkingunni er h\u00fan notu\u00f0 um heilsu, kunn\u00e1ttu, \u00e1stand, horfur o.s.frv. \u2013 <em>heilsunni hrakar<\/em>, <em>\u00e1standinu hrakar<\/em>.<\/p>\n<p>\u00d6nnur s\u00f6gn mj\u00f6g <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/45289\">svipa\u00f0rar merkingar<\/a> er <em>versna<\/em>. H\u00fan hefur l\u00edka hli\u00f0st\u00e6\u00f0 merkingarbl\u00e6brig\u00f0i: 'ver\u00f0a verri til heilsunnar, l\u00ed\u00f0a verr', og tekur \u00fe\u00e1 \u00fe\u00e1gufallsfrumlag, eins og <em>sj\u00faklingnum versna\u00f0i<\/em>; og svo 'ver\u00f0a verri'. En munurinn er s\u00e1 a\u00f0 \u00ed seinni merkingunni tekur <em>versna<\/em> frumlag \u00ed nefnifalli, ekki \u00fe\u00e1gufalli \u2013 <em>heilsan versna\u00f0i<\/em>. \u00c1 netinu fann \u00e9g f\u00e1ein d\u00e6mi um nefnifallsfrumlag me\u00f0 <em>hraka<\/em>, en \u00feau voru \u00f6ll um seinni merkinguna, <em>heilsan hraka\u00f0i <\/em>e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt, eins og \u00ed fr\u00e9ttinni. Engin d\u00e6mi voru um nefnifall \u00e1 pers\u00f3nunni, *<em>sj\u00faklingurinn hraka\u00f0i<\/em>.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/5023\">Alveg sama<\/a> gildir um s\u00f6gnina <em>batna<\/em>, nema h\u00fan er \u00fever\u00f6fugrar merkingar \u2013 en h\u00fan tekur l\u00edka \u00fe\u00e1gufall \u00e1 pers\u00f3nu (<em>sj\u00faklingnum batnar<\/em>) en nefnifall \u00e1 heilsu, \u00e1stand o.\u00fe.h. (<em>heilsan batnar<\/em>). M\u00e9r finnst l\u00edklegt a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 \u00e1st\u00e6\u00f0una fyrir nefnifallinu me\u00f0 <em>hraka<\/em> a\u00f0 finna. \u00dear er fari\u00f0 me\u00f0 s\u00f6gnina \u00e1 sama h\u00e1tt og <em>versna<\/em> og <em>batna <\/em>\u2013 sem eru b\u00e1\u00f0ar miklu algengari en <em>hraka<\/em> og \u00fev\u00ed l\u00edklegri til a\u00f0 hafa \u00e1hrif \u00e1 hana en \u00f6fugt. \u00dearna finnst m\u00e1lnotendum (sumum a.m.k.) vera eitthvert kerfi og leitast vi\u00f0 a\u00f0 fella <em>hraka<\/em> inn \u00ed \u00fea\u00f0. \u00c9g s\u00e9 svo sem enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 amast s\u00e9rstaklega vi\u00f0 \u00fev\u00ed.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er almennt s\u00e9\u00f0 \u00e6skilegt a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/07\/hefdir-malsins\/\">fylgja m\u00e1lhef\u00f0<\/a>, og \u00ed \u00feessu tilviki, eins og svo m\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum, v\u00e6ri einfalt a\u00f0 \u00farskur\u00f0a <em>heilsan hrakar<\/em> rangt og segja a\u00f0 bla\u00f0ama\u00f0urinn \u00feurfi a\u00f0 l\u00e6ra \u00edslensku betur. En \u00fea\u00f0 er bara svo miklu skemmtilegra og gagnlegra a\u00f0 velta fyrir s\u00e9r og reyna a\u00f0 grafast fyrir um hvers vegna tilbrig\u00f0i af \u00feessu tagi komi upp. \u00dea\u00f0 eykur skilning okkar \u00e1 tungum\u00e1linu og e\u00f0li \u00feess, og s\u00fdnir okkur betur hva\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 er undursamlegt fyrirb\u00e6ri, kennir okkur a\u00f0 meta \u00fea\u00f0 betur, og gerir okkur umbur\u00f0arlyndari fyrir tilbrig\u00f0um. \u00dear me\u00f0 aukum vi\u00f0 l\u00edkurnar \u00e1 a\u00f0 b\u00f6rnin okkar vilji \u00e1fram tala \u00edslensku.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g s\u00e1 n\u00fdlega fyrirs\u00f6gnina \u201eHeilsa eldri borgara hraka\u00f0i \u00ed s\u00ed\u00f0asta heims\u00f3knarbanni\u201c. \u00c9g er vanur \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00f6gnin hraka st\u00fdri \u00fe\u00e1gufalli \u00e1 frumlagi s\u00ednu og h\u00e9lt \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri flj\u00f3tf\u00e6rnisvilla (satt a\u00f0 segja var t\u00f6luvert um \u00fe\u00e6r \u00ed fr\u00e9ttinni) \u2013 \u00fearna \u00e6tti a\u00f0 standa Heilsu f\u00f3lks hraka\u00f0i en ekki Heilsa f\u00f3lks hraka\u00f0i. En \u00feegar \u00e9g [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-2826","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2826","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2826"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2826\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2836,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2826\/revisions\/2836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2826"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2826"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}