{"id":2867,"date":"2020-08-30T13:21:05","date_gmt":"2020-08-30T13:21:05","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2867"},"modified":"2020-08-30T13:21:05","modified_gmt":"2020-08-30T13:21:05","slug":"thagufalli-ofaukid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/08\/30\/thagufalli-ofaukid\/","title":{"rendered":"\u00de\u00e1gufalli ofauki\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Undanfari\u00f0 hef \u00e9g oft teki\u00f0 eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota\u00f0 er \u00fe\u00e1gufall \u00fear sem \u00fea\u00f0 \u00e6tti ekki a\u00f0 vera samkv\u00e6mt m\u00e1lhef\u00f0 og minni m\u00e1lkennd. \u00dea\u00f0 sem \u00e9g \u00e1 vi\u00f0 er \u00feegar \u00fe\u00e1gufall er nota\u00f0 \u00ed fl\u00f3knum m\u00e1lsgreinum \u00ed sta\u00f0 annarra falla, einkum eignarfalls. \u00deetta er alls \u00f3skylt hinni al\u00feekktu \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c e\u00f0a \u201e\u00fe\u00e1gufallshneig\u00f0\u201c. \u00dea\u00f0 er ekki bundi\u00f0 vi\u00f0 \u00f3formlegt m\u00e1l heldur s\u00e9st i\u00f0ulega \u00ed textum sem \u00e6ttu a\u00f0 vera vanda\u00f0ir. Um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a setningar eins og \u00feessar:<\/p>\n<ul>\n<li>Sigr\u00fan er \u00ed Noregi auk f\u00f6\u00f0ur hennar <u>Gu\u00f0mundi J\u00f3nssyni<\/u><\/li>\n<li>\u00dea\u00f0 er svigr\u00fam til fleiri verkefna <u>tengdum al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1lum<\/u><\/li>\n<li>Krefjast l\u00f6gbanns <u>tengdu<\/u> sm\u00e1l\u00e1num<\/li>\n<li>Haldi\u00f0 upp \u00e1 afm\u00e6li Sigr\u00ed\u00f0ar, n\u00e1ins kollega og <u>besta kennaranum<\/u> \u00ed sk\u00f3lanum<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00deessi d\u00e6mi hef \u00e9g \u00f6ll s\u00e9\u00f0 \u00ed bl\u00f6\u00f0um e\u00f0a \u00e1 netinu n\u00fdlega (n\u00f6fnum breytt). \u00de\u00e1gufallsli\u00f0urinn sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a er h\u00e9r undirstrika\u00f0ur, og \u00e1 undan honum er alltaf nafnli\u00f0ur \u00ed eignarfalli. \u00cd fyrsta d\u00e6minu st\u00fdrir forsetningin <em>auk<\/em> eignarfalli \u00e1 <em>f\u00f6\u00f0ur hennar<\/em>, \u00ed \u00f6\u00f0ru d\u00e6minu st\u00fdrir forsetningin <em>til<\/em> eignarfalli \u00e1 <em>fleiri verkefna<\/em>, \u00ed \u00fev\u00ed \u00feri\u00f0ja st\u00fdrir s\u00f6gnin <em>krefjast<\/em> eignarfalli \u00e1 <em>l\u00f6gbanns<\/em>, og \u00ed \u00fev\u00ed s\u00ed\u00f0asta tekur nafnor\u00f0i\u00f0 <em>afm\u00e6li<\/em> me\u00f0 s\u00e9r eignarfall \u00e1 <em>Sigr\u00ed\u00f0ar, n\u00e1ins kollega<\/em>.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6llum d\u00e6munum er undirstrika\u00f0i li\u00f0urinn hli\u00f0skipa\u00f0ur eignarfallsli\u00f0num og \u00e6tti \u00fev\u00ed a\u00f0 sambeygjast honum og standa l\u00edka \u00ed eignarfalli \u2013 vera <em>Gu\u00f0mundar J\u00f3nssonar<\/em>, <em>tengdra al\u00fej\u00f3\u00f0am\u00e1lum<\/em>, <em>tengds sm\u00e1l\u00e1num <\/em>og <em>besta kennarans<\/em>. En \u00feess \u00ed sta\u00f0 stendur li\u00f0urinn \u00ed \u00fe\u00e1gufalli. Flest d\u00e6mi sem \u00e9g hef rekist \u00e1 um ofnotkun \u00fe\u00e1gufallsins eru af \u00feessu tagi \u2013 tveir nafnli\u00f0ir standa saman og \u00e6ttu b\u00e1\u00f0ir a\u00f0 vera \u00ed eignarfalli, en s\u00e1 seinni kemur \u00ed \u00fe\u00e1gufalli \u00ed sta\u00f0inn. Hvernig stendur \u00e1 \u00feessu?<\/p>\n<p>Einfaldast v\u00e6ri a\u00f0 afgrei\u00f0a \u00feetta sem flj\u00f3tf\u00e6rnisvillu \u2013 segja a\u00f0 f\u00f3lk hafi bara ekki lesi\u00f0 textann n\u00e6gilega vel yfir. Og a\u00f0 einhverju leyti er \u00fea\u00f0 tr\u00falega r\u00e9tt \u2013 ef f\u00f3lk l\u00e6si textann vandlega m\u00e1 \u00e6tla a\u00f0 \u00fea\u00f0 t\u00e6ki oft eftir \u00feessu og lagf\u00e6r\u00f0i \u00fea\u00f0. En \u00fea\u00f0 er samt ekki n\u00e6g sk\u00fdring. \u00dea\u00f0 getur ekki veri\u00f0 tilviljun a\u00f0 fallbreytingin kemur langoftast fyrir vi\u00f0 \u00feessar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur, \u00fear sem tveir eignarfallsli\u00f0ir \u00e6ttu a\u00f0 koma saman. Og \u00fea\u00f0 getur ekki heldur veri\u00f0 tilviljun a\u00f0 eignarfallinu er skipt \u00fat fyrir \u00fe\u00e1gufall.<\/p>\n<p>\u00c9g hef enga sk\u00fdringu \u00e1 \u00feessu, a\u00f0ra en \u00fe\u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 vir\u00f0ist \u00e1 einhvern h\u00e1tt trufla m\u00e1lnotendur \u00feegar tveir (e\u00f0a fleiri) eignarfallsli\u00f0ir eiga a\u00f0 koma hver \u00e1 eftir \u00f6\u00f0rum. \u00de\u00f3tt ekki s\u00e9 langt s\u00ed\u00f0an \u00e9g f\u00f3r a\u00f0 taka eftir \u00feessu veit \u00e9g ekki hvort \u00fea\u00f0 er n\u00fdlega til komi\u00f0, og \u00e9g veit ekki heldur hvort h\u00e6gt er a\u00f0 l\u00edta svo \u00e1 \u00fea\u00f0 \u00fearna s\u00e9 einhvers konar m\u00e1lbreyting \u00ed gangi. \u00dea\u00f0 er reyndar \u00feekkt a\u00f0 eignarfall stendur veikast fallanna og e.t.v. er \u00feetta einhver angi af veikingu \u00feess \u2013 sem stundum er k\u00f6llu\u00f0 \u201eeignarfallsfl\u00f3tti\u201c.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt \u00e9g hafi oft s\u00e9\u00f0 \u00feetta \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li minnist \u00e9g \u00feess ekki a\u00f0 hafa heyrt samb\u00e6rileg d\u00e6mi \u00ed talm\u00e1li \u2013 nema \u00ed \u00fatvarps- og sj\u00f3nvarpsfr\u00e9ttum, en \u00fear liggur vitanlega rita\u00f0ur texti a\u00f0 baki. \u00dea\u00f0 getur veri\u00f0 tilviljun, en \u00fea\u00f0 getur l\u00edka veri\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 setningar \u00ed talm\u00e1li eru venjulega einfaldari en \u00ed ritu\u00f0u m\u00e1li og samtengdir eignarfallsli\u00f0ir sennilega sjaldg\u00e6fir \u00ed talm\u00e1li \u2013 \u00fe\u00f3tt engar ranns\u00f3knir liggi fyrir sem sta\u00f0festi \u00fea\u00f0.<\/p>\n<p>M\u00e9r finnst full \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 vinna gegn \u00feessari tilhneigingu, ekki s\u00edst vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g s\u00e9 ekki betur en h\u00fan g\u00e6ti veikt eignarfalli\u00f0 og \u00fear me\u00f0 fallakerfi m\u00e1lsins sem m\u00e9r finnst skipta miklu m\u00e1li a\u00f0 var\u00f0veita. \u00de\u00f3tt flj\u00f3tf\u00e6rni s\u00e9 varla bein \u00e1st\u00e6\u00f0a \u00feessarar tilhneigingar eins og \u00e1\u00f0ur er nefnt er h\u00e6gt a\u00f0 f\u00e6kka tilvikum af \u00feessu tagi me\u00f0 v\u00f6ndu\u00f0um yfirlestri. \u00dea\u00f0 er reyndar alltaf g\u00f3\u00f0 regla a\u00f0 lesa yfir \u00fea\u00f0 sem ma\u00f0ur skrifar. Hugi\u00f0 vel a\u00f0 \u00feessu \u00ed \u00fev\u00ed sem \u00fei\u00f0 skrifi\u00f0!<\/p>\n<p>H\u00e9r \u00fearf \u00fe\u00f3 a\u00f0 hafa fyrirvara. \u00dea\u00f0 hefur hvarfla\u00f0 a\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 \u00feessar villur s\u00e9u stundum einmitt komnar til vi\u00f0 yfirlestur. \u00dea\u00f0 er ekki \u00f3hugsandi a\u00f0 f\u00f3lk skrifi \u00feetta r\u00e9tt \u00ed upphafi, lesi textann svo yfir og finnist runa af eignarfallsli\u00f0um fara illa og vera knosu\u00f0 \u2013 sem vissulega er oft tilfelli\u00f0 \u2013 og breyti \u00fev\u00ed seinna eignarfallinu og finnist textinn renna betur \u00feannig. En \u00feetta er bara hugdetta sem \u00e9g hef engar sannanir fyrir og er kannski alveg \u00fat \u00ed bl\u00e1inn.<\/p>\n<p>En reyndar er \u00feetta ekki bundi\u00f0 vi\u00f0 eignarfallsli\u00f0i \u00fe\u00f3tt m\u00e9r s\u00fdnist \u00fea\u00f0 vera algengast \u00ed \u00feeim. \u00deegar \u00e9g var a\u00f0 skrifa \u00feennan pistil rakst \u00e9g \u00e1 setninguna \u201eSt\u00e6rsti li\u00f0urinn eru kjarasamningar og afturvirkar launah\u00e6kkanir \u00feeim tengdum\u201c \u00ed <em>Fr\u00e9ttabla\u00f0inu<\/em>. \u00dearna \u00e6tti a\u00f0 vera nefnifall, <em>\u00feeim tengdar<\/em>, \u00ed sta\u00f0 <em>\u00feeim tengdum<\/em>. \u00dea\u00f0 sem er sameiginlegt me\u00f0 \u00feessu d\u00e6mi og hinum er a\u00f0 \u00fea\u00f0 er seinni li\u00f0urinn \u00ed hli\u00f0skipun sem f\u00e6r rangt fall.<\/p>\n<p>\u00dear a\u00f0 auki er athyglisvert a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 <em>tengdur <\/em>kemur fyrir \u00ed \u00feessu d\u00e6mi og tveim af hinum og \u00e1 sl\u00edk d\u00e6mi hefur l\u00edka veri\u00f0 <a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72095\">bent<\/a> \u00ed <em>M\u00e1lfarsbankanum<\/em>. \u00dea\u00f0 er varla tilviljun \u2013 en hver er sk\u00fdringin?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Undanfari\u00f0 hef \u00e9g oft teki\u00f0 eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 nota\u00f0 er \u00fe\u00e1gufall \u00fear sem \u00fea\u00f0 \u00e6tti ekki a\u00f0 vera samkv\u00e6mt m\u00e1lhef\u00f0 og minni m\u00e1lkennd. \u00dea\u00f0 sem \u00e9g \u00e1 vi\u00f0 er \u00feegar \u00fe\u00e1gufall er nota\u00f0 \u00ed fl\u00f3knum m\u00e1lsgreinum \u00ed sta\u00f0 annarra falla, einkum eignarfalls. \u00deetta er alls \u00f3skylt hinni al\u00feekktu \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdki\u201c e\u00f0a \u201e\u00fe\u00e1gufallshneig\u00f0\u201c. \u00dea\u00f0 er ekki bundi\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-2867","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2867","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2867"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2867\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2868,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2867\/revisions\/2868"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2867"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2867"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2867"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}