{"id":2920,"date":"2020-09-12T08:00:20","date_gmt":"2020-09-12T08:00:20","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2920"},"modified":"2020-09-10T14:20:23","modified_gmt":"2020-09-10T14:20:23","slug":"gaman-ad-thvi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/12\/gaman-ad-thvi\/","title":{"rendered":"Gaman a\u00f0 \u00fev\u00ed"},"content":{"rendered":"<p>Um daginn <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/05\/thannig-monnum-er-ekki-treystandi\/\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00e9g um or\u00f0in <em>svolei\u00f0is<\/em>, <em>svona<\/em> og <em>\u00feannig<\/em> og benti \u00e1 a\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00feau hafi til skamms t\u00edma veri\u00f0 flokku\u00f0 sem atviksor\u00f0 standa \u00feau mj\u00f6g oft \u00ed setningafr\u00e6\u00f0ilegri st\u00f6\u00f0u l\u00fdsingaror\u00f0s (e\u00f0a fornafns). En \u00feetta er ekkert einsd\u00e6mi. Or\u00f0i\u00f0 <em>gaman<\/em> er flokka\u00f0 sem nafnor\u00f0 \u00ed \u00f6llum or\u00f0ab\u00f3kum, og hagar s\u00e9r au\u00f0vita\u00f0 oftast eins og venjuleg nafnor\u00f0 gera. Vi\u00f0 segjum <em>\u00e9g haf\u00f0i gaman af \u00feessu <\/em>eins og <em>\u00e9g haf\u00f0i skemmtun af \u00feessu<\/em>; <em>lesa s\u00e9r til gamans<\/em> eins og <em>lesa s\u00e9r til skemmtunar<\/em>; <em>gamani\u00f0 f\u00f3r a\u00f0 gr\u00e1na<\/em> eins og <em>skemmtunin f\u00f3r a\u00f0 s\u00farna<\/em>; <em>\u00e9g sag\u00f0i \u00feetta \u00ed gamni<\/em> eins og <em>\u00e9g sag\u00f0i \u00feetta \u00ed gr\u00edni<\/em>; o.s.frv. En stundum hagar <em>gaman<\/em> s\u00e9r \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en b\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 af nafnor\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00c1 eftir <em>\u00fea\u00f0 er <\/em>\u2026 getur komi\u00f0 hvort heldur er nafnor\u00f0 e\u00f0a l\u00fdsingaror\u00f0 \u2013 vi\u00f0 getum sagt <em>\u00fea\u00f0 er leikur a\u00f0 lesa<\/em> og <em>\u00fea\u00f0 er gaman a\u00f0 lesa<\/em>, en l\u00edka <em>\u00fea\u00f0 er skemmtilegt a\u00f0 lesa<\/em>. H\u00e9r er <em>leikur <\/em>\u00f3tv\u00edr\u00e6tt nafnor\u00f0 en <em>skemmtilegt<\/em> \u00f3tv\u00edr\u00e6tt l\u00fdsingaror\u00f0. En ef vi\u00f0 l\u00e1tum \u00e1hersluor\u00f0 fylgja kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 \u00fea\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 l\u00e1ta atviksor\u00f0 standa me\u00f0 <em>gaman<\/em>, r\u00e9tt eins og me\u00f0 <em>skemmtilegt<\/em> \u2013 en alls ekki me\u00f0 <em>leikur<\/em>. Vi\u00f0 getum sagt <em>\u00fea\u00f0 er mj\u00f6g gaman a\u00f0 lesa<\/em> og <em>\u00fea\u00f0 er mj\u00f6g skemmtilegt a\u00f0 lesa<\/em>, en alls ekki *<em>\u00fea\u00f0 er mj\u00f6g leikur a\u00f0 lesa <\/em>\u2013 \u00fea\u00f0 er alveg \u00fat \u00ed h\u00f6tt. Og sama gildir um \u00f6nnur atviksor\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 segja <em>\u00e1kaflega gaman<\/em>, <em>rosalega gaman<\/em>, <em>\u00f3ge\u00f0slega gaman<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>Atviksor\u00f0 standa sem \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0 me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0um en yfirleitt ekki me\u00f0 nafnor\u00f0um, og \u00fev\u00ed er a\u00f0 sj\u00e1 sem <em>gaman<\/em> hagi s\u00e9r eins og l\u00fdsingaror\u00f0 \u00ed setningum \u00e1 vi\u00f0 <em>\u00fea\u00f0 er gaman a\u00f0 lesa<\/em>. \u00de\u00e1 er spurningin: Eigum vi\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 <em>gaman <\/em>s\u00e9 alltaf nafnor\u00f0 en hagi s\u00e9r stundum eins og l\u00fdsingaror\u00f0 \u2013 e\u00f0a eigum vi\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 <em>gaman<\/em> s\u00e9 a\u00f0 upplagi nafnor\u00f0 en geti l\u00edka veri\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0 vi\u00f0 \u00e1kve\u00f0nar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur? \u00dea\u00f0 er ekkert einsd\u00e6mi a\u00f0 sama or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 tali\u00f0 til mismunandi or\u00f0flokka eftir setningafr\u00e6\u00f0ilegri st\u00f6\u00f0u. Forsetningar eru greindar sem atviksor\u00f0 ef \u00fe\u00e6r missa fallor\u00f0 sitt, l\u00fdsingarh\u00e1ttur \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0ar er sagnmynd en ver\u00f0ur oft a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i, og fleiri d\u00e6mi m\u00e6tti nefna.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 lj\u00f3st a\u00f0 <em>gaman<\/em> v\u00e6ri mj\u00f6g \u00f3d\u00e6migert l\u00fdsingaror\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 hvorki stigbreytist n\u00e9 beygist \u00ed kynjum. Vi\u00f0 segjum ekki *<em>gam\u00f6n<\/em> (e\u00f0a *<em>g\u00f6mun<\/em>) \u00ed kvenkyni og *<em>gamant <\/em>\u00ed hvorugkyni, og ekki heldur *<em>gamnari <\/em>\u00ed mi\u00f0stigi og <em>*gamnastur <\/em>\u00ed efsta stigi. En \u00feetta v\u00e6ri samt ekki einsd\u00e6mi um l\u00fdsingaror\u00f0. Sama gildir um <em>svolei\u00f0is<\/em>, <em>svona<\/em> og <em>\u00feannig <\/em>ef \u00feau eru greind sem l\u00fdsingaror\u00f0 vi\u00f0 vissar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u2013 en l\u00edka um \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0 eins og \u00feau sem enda \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i, oftast <em>-a <\/em>(<em>andvaka<\/em>, <em>samfer\u00f0a<\/em> o.s.frv.) en l\u00edka <em>-i <\/em>(<em>hugsi<\/em>, <em>\u00feurfi<\/em>, og l\u00fdsingarh\u00e6tti n\u00fat\u00ed\u00f0ar eins og <em>\u00e6pandi<\/em>).<\/p>\n<p>Vi\u00f0 g\u00e6tum e.t.v. reynt a\u00f0 segja a\u00f0 vegna \u00feess a\u00f0 <em>mj\u00f6g<\/em> getur sta\u00f0i\u00f0 me\u00f0 <em>gaman<\/em> \u00ed <em>\u00fea\u00f0 er gaman a\u00f0 lesa<\/em> s\u00e9 e\u00f0lilegt a\u00f0 greina <em>gaman <\/em>sem l\u00fdsingaror\u00f0 \u00fear, sem og \u00ed \u00f6\u00f0rum setningum \u00fear sem h\u00e6gt er a\u00f0 setja <em>skemmtilegt <\/em>(e\u00f0a eitthvert anna\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0) \u00ed sta\u00f0inn. En vandinn er s\u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 dugir ekki. \u00dea\u00f0 er nefnilega l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 hafa <em>mj\u00f6g<\/em> me\u00f0 <em>gaman <\/em>\u00ed setningum \u00fear sem alls ekki er h\u00e6gt a\u00f0 setja l\u00fdsingaror\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn, eins og <em>\u00e9g hef mj\u00f6g gaman af lestri<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 segja *<em>\u00e9g hef mj\u00f6g skemmtilegt af lestri<\/em> \u2013 hins vegar er h\u00e6gt a\u00f0 setja nafnor\u00f0 \u00ed sta\u00f0inn og segja <em>\u00e9g hef skemmtun af lestri<\/em> \u2013 en ekki *<em>mj\u00f6g skemmtun<\/em>, heldur <em>mikla skemmtun<\/em>.<\/p>\n<p>Ekki n\u00f3g me\u00f0 \u00fea\u00f0. \u00de\u00f3tt vissulega s\u00e9 stundum h\u00e6gt a\u00f0 setja <em>gaman <\/em>\u00ed sta\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0s eins og s\u00fdnt er h\u00e9r a\u00f0 framan er \u00fea\u00f0 einungis vi\u00f0 s\u00e9rstakar kringumst\u00e6\u00f0ur. Vi\u00f0 getum sagt <em>\u00feetta er mj\u00f6g skemmtilegt<\/em> og <em>\u00feetta er mj\u00f6g gaman<\/em>, en bara <em>barni\u00f0<\/em> \/ <em>bla\u00f0i\u00f0<\/em> <em>er mj\u00f6g skemmtilegt<\/em>, alls ekki *<em>barni\u00f0<\/em>\/ <em>bla\u00f0i\u00f0 er mj\u00f6g gaman<\/em>. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist eing\u00f6ngu vera h\u00e6gt a\u00f0 nota <em>gaman <\/em>\u00ed sl\u00edkum setningum \u00feegar frumlagi\u00f0 er \u00feess e\u00f0lis a\u00f0 sagnfyllingin \u00fearf ekki a\u00f0 samr\u00e6mast \u00fev\u00ed \u2013 en h\u00e9r er fyrir l\u00f6ngu komi\u00f0 \u00fat \u00ed alltof fl\u00f3kin og t\u00e6knileg atri\u00f0i fyrir \u00feennan vettvang. \u00c9g hallast samt a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 e\u00f0lilegt s\u00e9 a\u00f0 segja a\u00f0 <em>gaman <\/em>s\u00e9 alltaf nafnor\u00f0 en afbrig\u00f0ilegt a\u00f0 \u00fev\u00ed leyti a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti teki\u00f0 me\u00f0 s\u00e9r atviksor\u00f0 sem \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0 \u2013 \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 geri \u00fea\u00f0 a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00c9g \u00e1 ekki von \u00e1 a\u00f0 m\u00f6rgum endist \u00feolinm\u00e6\u00f0i til a\u00f0 lesa \u00feessa langloku, og \u00fea\u00f0 er \u00ed g\u00f3\u00f0u lagi. En tilgangurinn er ekki a\u00f0 leysa neitt vandam\u00e1l e\u00f0a svara spurningum, heldur vekja athygli \u00e1 s\u00e9rviskulegri heg\u00f0un \u00feessa algenga og hversdagslega or\u00f0s, <em>gaman<\/em>. \u00dea\u00f0 leynir \u00e1 s\u00e9r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Um daginn skrifa\u00f0i \u00e9g um or\u00f0in svolei\u00f0is, svona og \u00feannig og benti \u00e1 a\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00feau hafi til skamms t\u00edma veri\u00f0 flokku\u00f0 sem atviksor\u00f0 standa \u00feau mj\u00f6g oft \u00ed setningafr\u00e6\u00f0ilegri st\u00f6\u00f0u l\u00fdsingaror\u00f0s (e\u00f0a fornafns). En \u00feetta er ekkert einsd\u00e6mi. Or\u00f0i\u00f0 gaman er flokka\u00f0 sem nafnor\u00f0 \u00ed \u00f6llum or\u00f0ab\u00f3kum, og hagar s\u00e9r au\u00f0vita\u00f0 oftast eins og [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-2920","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2920","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2920"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2921,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2920\/revisions\/2921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}