{"id":2933,"date":"2020-09-08T09:55:00","date_gmt":"2020-09-08T09:55:00","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2933"},"modified":"2021-04-30T16:38:00","modified_gmt":"2021-04-30T16:38:00","slug":"settust","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/08\/settust\/","title":{"rendered":"Settust!"},"content":{"rendered":"<div class=\"bi6gxh9e\"><span class=\"d2edcug0 hpfvmrgz qv66sw1b c1et5uql lr9zc1uh jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00deegar \u00e9g fluttist til Sau\u00f0\u00e1rkr\u00f3ks framan \u00far sveit hausti\u00f0 1967 t\u00f3k \u00e9g flj\u00f3tt eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 krakkar \u00fear s\u00f6g\u00f0u\u00a0<i>settust<\/i>\u00a0\u00ed sta\u00f0\u00a0<i>sestu<\/i> sem \u00e9g var vanur \u2013 veit ekki hva\u00f0 fullor\u00f0na f\u00f3lki\u00f0 ger\u00f0i. \u00deetta hlj\u00f3ma\u00f0i undarlega fyrst \u00ed sta\u00f0 en \u00e9g vandist \u00fev\u00ed flj\u00f3tt \u00fe\u00f3tt \u00e9g t\u00e6ki \u00fea\u00f0 ekki upp. <\/span><span class=\"d2edcug0 hpfvmrgz qv66sw1b c1et5uql lr9zc1uh jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">En \u00e9g var l\u00edti\u00f0 \u00e1 Kr\u00f3knum eftir 16 \u00e1ra aldur og heyr\u00f0i \u00feessa or\u00f0mynd e\u00f0a a\u00f0rar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ar ekki n\u00e6stu \u00e1ratugina. Svo li\u00f0u 45 \u00e1r. Sumari\u00f0 2013 s\u00e1 \u00e9g augl\u00fdsingu um t\u00f3nlistarh\u00e1t\u00ed\u00f0ina G\u00e6runa \u00e1 sjoppuvegg \u00e1 Kr\u00f3knum. \u00dear st\u00f3\u00f0 \u201eFylgdust me\u00f0 okkur \u00e1 Facebook\u201c. <\/span><span class=\"d2edcug0 hpfvmrgz qv66sw1b c1et5uql lr9zc1uh jq4qci2q a3bd9o3v knj5qynh oo9gr5id\">\u00dea\u00f0 var sem s\u00e9 greinilegt a\u00f0 \u00feessi bo\u00f0h\u00e1ttarmyndun var enn notu\u00f0 \u00e1 Kr\u00f3knum, og eftirgrennslan bendir til a\u00f0 myndir af \u00feessu tagi s\u00e9u helst nota\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0urlandi.<\/span><\/div>\n<p>Stofn bo\u00f0h\u00e1ttar er venjulega eins og nafnh\u00e1ttur sagna a\u00f0 fr\u00e1dreginni nafnh\u00e1ttarendingunni <em>-a<\/em> (e\u00f0a <em>-ja<\/em>, ef nafnh\u00e1tturinn endar \u00feannig); \u00ed s\u00f6gnum sem enda \u00e1 <em>-a\u00f0i<\/em> \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0 eins og <em>kalla <\/em>er <em>-a <\/em>hluti stofns en ekki nafnh\u00e1ttarending. Bo\u00f0h\u00e1ttur <em>setja<\/em> er \u00fev\u00ed <em>set<\/em>, bo\u00f0h\u00e1ttur <em>fylgja<\/em> er <em>fylg<\/em>, bo\u00f0h\u00e1ttur <em>gera<\/em> er <em>ger<\/em>, og bo\u00f0h\u00e1ttur <em>kalla<\/em> er <em>kalla<\/em>.\u00a0En stofninn er sjaldan e\u00f0a aldrei nota\u00f0ur einn s\u00e9r nema \u00ed formlegu m\u00e1li. \u00deess \u00ed sta\u00f0 er b\u00e6tt vi\u00f0 hann <em>-\u00f0u<\/em>, eins og \u00ed <em>ger\u00f0u<\/em>, <em>-du<\/em>, eins og \u00ed <em>fylgdu<\/em>, e\u00f0a <em>-tu<\/em>, eins og \u00ed <em>settu<\/em>. \u00deetta <em>-\u00f0u<\/em>\/<em>-du<\/em>\/<em>-tu<\/em> er komi\u00f0 \u00far annarrar pers\u00f3nu fornafninu <em>\u00fe\u00fa<\/em>, og \u00fea\u00f0 er ger\u00f0 (hlj\u00f3\u00f0afar) sagnstofnsins sem r\u00e6\u00f0ur \u00fev\u00ed hvert afbrig\u00f0i\u00f0 er nota\u00f0 en \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 fara \u00fat \u00ed \u00fea\u00f0 h\u00e9r enda reglurnar ekki alveg einfaldar.<\/p>\n<p>Sagnirnar <em>gera<\/em>, <em>fylgja<\/em> og <em>setja<\/em> eru \u00ed mi\u00f0mynd <em>gerast<\/em>, <em>fylgjast<\/em> og <em>setjast<\/em>. Mi\u00f0myndarendingin <em>\u2013st<\/em> sem b\u00e6tist vi\u00f0 nafnh\u00e1ttinn var \u00e1\u00f0ur -<em>sk<\/em> og er or\u00f0in til \u00far afturbeyg\u00f0a fornafninu <em>sig<\/em> sem \u00e1\u00f0ur var <em>sik<\/em>. \u00dea\u00f0 er \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust a\u00f0 rekja \u00fe\u00e1 \u00fer\u00f3un h\u00e9r. En \u00feetta \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 \u00ed bo\u00f0h\u00e1ttarmyndum eins og <em>gerstu<\/em>, <em>fylgstu<\/em> og <em>sestu<\/em> b\u00e6tast vi\u00f0 stofninn tv\u00e6r endingar sem b\u00e1\u00f0ar eru \u00ed raun eins konar leifar sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0ra or\u00f0a. Samsetning or\u00f0anna er \u00fev\u00ed <em>ger+st+tu<\/em>, <em>fylg+st+tu<\/em>, <em>set+st+tu<\/em>. \u00dearna \u201e\u00e6ttu a\u00f0\u201c koma saman tv\u00f6 <em>t<\/em> en sl\u00edk samb\u00f6nd eru \u00f3hugsandi \u00ed \u00edslensku hlj\u00f3\u00f0kerfi og styttast \u00e6vinlega. \u00datkoman er \u00fev\u00ed <em>gerstu<\/em>, <em>fylgstu<\/em>, <em>sestu<\/em> (ekki *<em>gersttu<\/em>, *<em>fylgsttu<\/em>, *<em>sesttu<\/em>).<\/p>\n<p>\u00cd myndum eins og <em>ger\u00f0ust<\/em>, <em>fylgdust<\/em>, <em>settust<\/em> er endingunum tveimur, mi\u00f0myndarendingunni og annarrar pers\u00f3nufornafninu, er b\u00e6tt vi\u00f0 stofninn \u00ed \u00f6fugri r\u00f6\u00f0 vi\u00f0 \u00fea\u00f0 sem venja er. \u00cd sta\u00f0 <em>ger+st+tu<\/em>, <em>fylg+st+tu<\/em>, <em>set+st+tu<\/em> er r\u00f6\u00f0in<em> ger+\u00f0u+st<\/em>, <em>fylg+du+st<\/em>, <em>set+tu+st<\/em> \u2013 <em>ger\u00f0ust<\/em>, <em>fylgdust<\/em>, <em>settust<\/em>. Hvers vegna \u00feessi v\u00edxl ver\u00f0a er svo anna\u00f0 m\u00e1l. Ein \u00e1st\u00e6\u00f0a g\u00e6ti veri\u00f0 s\u00fa a\u00f0 mi\u00f0myndarendingin er venjulega aftast \u00ed or\u00f0um, \u00e1 eftir \u00f6\u00f0rum endingum \u2013 vi\u00f0 segjum <em>\u00feetta ger\u00f0ist<\/em> (<em>ger+\u00f0i+st<\/em>, ekki *<em>gerst\u00f0i<\/em>, <em>ger+st+\u00f0i<\/em>), <em>\u00feau f\u00f3rust<\/em> (<em>f\u00f3r+u+st<\/em>, ekki *<em>f\u00f3r+st+u<\/em>). E.t.v. finnst m\u00e1lnotendum a\u00f0 mi\u00f0myndarendingin s\u00e9 ekki \u00e1 r\u00e9ttum sta\u00f0 \u00ed <em>gerstu<\/em>, <em>fylgstu<\/em> og <em>sestu<\/em>.<\/p>\n<p>Vissulega er bo\u00f0h\u00e1ttarendingin, leifar annarrar pers\u00f3nufornafnsins, venjulega l\u00edka aftast. En ekki geta tv\u00e6r endingar veri\u00f0 aftast \u2013 \u00f6nnur ver\u00f0ur a\u00f0 v\u00edkja. \u00dea\u00f0 g\u00e6ti haft h\u00e9r \u00e1hrif a\u00f0 \u00ed venjulegu bo\u00f0h\u00e1ttarmyndunum <em>gerstu<\/em>, <em>fylgstu<\/em> og <em>sestu<\/em> er ekkert eftir af annarrar pers\u00f3nu fornafninu nema -<em>u<\/em> \u2013 <em>t<\/em>-i\u00f0 fellur brott vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 fer \u00e1 eftir \u00f6\u00f0ru <em>t<\/em>. Hugsanlega veldur \u00feessi sker\u00f0ing \u00fev\u00ed a\u00f0 m\u00e1lnotendum finnst bo\u00f0h\u00e1ttarendingin ekki n\u00f3gu \u00e1berandi og finna lei\u00f0 til a\u00f0 leyfa henni a\u00f0 nj\u00f3ta s\u00edn \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00e6ra hana fram fyrir mi\u00f0myndarendinguna og segja <em>ger\u00f0ust<\/em>, <em>fylgdust<\/em> og <em>settust<\/em>.<\/p>\n<p>En ekki eru \u00f6ll kurl komin til grafar. \u00c9g hef heyrt af \u00fev\u00ed a\u00f0 einnig s\u00e9u til bo\u00f0h\u00e1ttarmyndir eins og <em>settustu<\/em>. \u00dear l\u00edtur \u00fat fyrir a\u00f0 annarrar pers\u00f3nufornafninu s\u00e9 b\u00e6tt tvisvar vi\u00f0 stofninn \u2013 <em>set+tu+st+tu<\/em>. \u00c9g kann ekki a\u00f0 sk\u00fdra \u00feetta. Anna\u00f0 sem er vert a\u00f0 nefna eru myndir eins og <em>vi\u00f0 hittustum<\/em>\/<em>s\u00e1ustum<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>hittumst<\/em>\/<em>s\u00e1umst <\/em>o.s.frv. sem \u00e1\u00f0ur voru algengar og heyrast oft enn. \u00deetta eru vissulega ekki bo\u00f0h\u00e1ttarmyndir, en \u00ed \u00feeim ver\u00f0a l\u00edka v\u00edxl \u00e1 endingum \u2013 \u00ed sta\u00f0 <em>hitt+um+st<\/em> kemur <em>hitt+u+st+um<\/em> (l\u00e1tum liggja \u00e1 milli hluta af hverju <em>u<\/em> kemur \u00fearna tvisvar fram).<\/p>\n<p>Tilgangurinn me\u00f0 \u00feessum pistli er ekki a\u00f0 gera \u00edtarlega \u00fattekt \u00e1 \u00feessum s\u00e9rst\u00f6ku bo\u00f0h\u00e1ttarmyndum e\u00f0a sk\u00fdra \u00fe\u00e6r til fulls, enda er \u00feetta ekki fr\u00e6\u00f0ilegur vettvangur. Mig langa\u00f0i bara til a\u00f0 vekja athygli \u00e1 \u00feessu og benda enn einu sinni \u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 eru ekki endilega r\u00e9tt vi\u00f0br\u00f6g\u00f0 a\u00f0 afgrei\u00f0a fr\u00e1vik fr\u00e1 \u201er\u00e9ttu\u201c m\u00e1li einfaldlega sem \u201evillur\u201c \u2013 skynsamlegra og skemmtilegra er a\u00f0 velta \u00feessum fr\u00e1vikum fyrir s\u00e9r og sko\u00f0a hva\u00f0 \u00feau geta sagt okkur um tungum\u00e1li\u00f0 og notendur \u00feess.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00deegar \u00e9g fluttist til Sau\u00f0\u00e1rkr\u00f3ks framan \u00far sveit hausti\u00f0 1967 t\u00f3k \u00e9g flj\u00f3tt eftir \u00fev\u00ed a\u00f0 krakkar \u00fear s\u00f6g\u00f0u\u00a0settust\u00a0\u00ed sta\u00f0\u00a0sestu sem \u00e9g var vanur \u2013 veit ekki hva\u00f0 fullor\u00f0na f\u00f3lki\u00f0 ger\u00f0i. \u00deetta hlj\u00f3ma\u00f0i undarlega fyrst \u00ed sta\u00f0 en \u00e9g vandist \u00fev\u00ed flj\u00f3tt \u00fe\u00f3tt \u00e9g t\u00e6ki \u00fea\u00f0 ekki upp. En \u00e9g var l\u00edti\u00f0 \u00e1 Kr\u00f3knum eftir [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-2933","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2933"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2933\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3776,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2933\/revisions\/3776"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}