{"id":2964,"date":"2020-09-23T13:28:01","date_gmt":"2020-09-23T13:28:01","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2964"},"modified":"2020-09-23T13:47:38","modified_gmt":"2020-09-23T13:47:38","slug":"tilbrigdi-og-stettaskipting","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/23\/tilbrigdi-og-stettaskipting\/","title":{"rendered":"Tilbrig\u00f0i og st\u00e9ttaskipting"},"content":{"rendered":"<p>Tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li hafa veri\u00f0 heldur illa s\u00e9\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi s\u00ed\u00f0an \u00e1 19. \u00f6ld. \u00dear sem mismunandi m\u00e1lvenjur hafa veri\u00f0 uppi hefur veri\u00f0 l\u00f6g\u00f0 \u00e1hersla \u00e1 a\u00f0 hampa einni \u00feeirra sem r\u00e9ttri en segja hinar \u201erangt m\u00e1l\u201c. \u00deetta gildir \u00e1 flestum svi\u00f0um m\u00e1lsins \u2013 \u00ed beygingum, fallstj\u00f3rn, or\u00f0ar\u00f6\u00f0, setningager\u00f0 og merkingu or\u00f0a. D\u00e6min eru svo m\u00f6rg og svo vel \u00feekkt a\u00f0 \u00f3\u00fearfi er a\u00f0 tilgreina \u00feau h\u00e9r. Eina svi\u00f0 m\u00e1lsins sem hefur sloppi\u00f0 a\u00f0 mestu vi\u00f0 \u00feessa samr\u00e6mingar\u00e1r\u00e1ttu er frambur\u00f0ur. Vissulega lag\u00f0i Bj\u00f6rn Gu\u00f0finnsson fram <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/16380311\">till\u00f6gur<\/a> a\u00f0 samr\u00e6mingu frambur\u00f0ar um mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld en \u00feeim var ekki hrundi\u00f0 \u00ed framkv\u00e6md, \u00fe\u00f3tt \u00f3m\u00f6gulegt s\u00e9 a\u00f0 segja hva\u00f0 hef\u00f0i or\u00f0i\u00f0 ef Birni hef\u00f0i enst aldur til a\u00f0 fylgja \u00feeim eftir.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00f3neitanlega hafi t\u00ed\u00f0kast a\u00f0 gera gr\u00edn a\u00f0 \u00fdmsum frambur\u00f0artilbrig\u00f0um hafa \u00feau sjaldnast veri\u00f0 talin beinl\u00ednis r\u00f6ng. Sennilega stafar \u00feetta af \u00fev\u00ed a\u00f0 tilbrig\u00f0in tengdust flest tilteknum landsv\u00e6\u00f0um og f\u00f3lk greip til varna fyrir sitt h\u00e9ra\u00f0. \u00deau f\u00e1u tilbrig\u00f0i sem hafa leyfst \u00e1 \u00f6\u00f0rum svi\u00f0um, svo sem \u00ed beygingu og merkingu, hafa flest veri\u00f0 af \u00feessu tagi \u2013 tiltekin beyging e\u00f0a merking or\u00f0s tengist \u00e1kve\u00f0nu landsv\u00e6\u00f0i og er \u00feess vegna frekar umborin. Einu frambur\u00f0artilbrig\u00f0i, \u201efl\u00e1m\u00e6linu\u201c svokalla\u00f0a, var \u00fe\u00f3 reynt a\u00f0 \u00fatr\u00fdma skipulega \u2013 me\u00f0 \u00fdmsum a\u00f0fer\u00f0um sem sumar hverjar \u00fe\u00e6ttu ekki vi\u00f0 h\u00e6fi n\u00fa. En \u00fea\u00f0 var einmitt ekki bundi\u00f0 einu tilteknu landsv\u00e6\u00f0i heldur kom upp \u00e1 nokkrum st\u00f6\u00f0um \u00e1 landinu \u2013 og sum \u00feeirra landsv\u00e6\u00f0a voru ekki h\u00e1tt skrifu\u00f0 me\u00f0al \u00feeirra sem r\u00e9\u00f0u mestu \u00ed menntun og menningarl\u00edfi.<\/p>\n<p>F\u00f3lk sem r\u00e6\u00f0ur yfir tungum\u00e1linu r\u00e6\u00f0ur yfir \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu og andsta\u00f0an vi\u00f0 tilbrig\u00f0i er \u00ed grunninn p\u00f3lit\u00edk. H\u00fan beinist gegn m\u00e1li \u00feeirra sem eiga undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja, \u00feeirra sem eru ekki \u00ed valdast\u00f6\u00f0um \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. \u00deess vegna eru landshlutabundin tilbrig\u00f0i vi\u00f0urkennd og jafnvel hampa\u00f0 \u2013 \u00feau eiga s\u00e9r \u00feingmenn. En m\u00e1lbrig\u00f0i sem einkum eru bundin vi\u00f0 ungt f\u00f3lk og f\u00f3lk sem er l\u00edti\u00f0 mennta\u00f0, af erlendum uppruna, e\u00f0a stendur af einhverjum s\u00f6kum h\u00f6llum f\u00e6ti \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu eiga s\u00e9r enga \u00feingmenn. \u00deess vegna eru \u00feau ford\u00e6md og voru i\u00f0ulega \u2013 \u00fe\u00f3tt \u00fea\u00f0 sj\u00e1ist sem betur fer sjaldan \u00ed seinni t\u00ed\u00f0 \u2013 tengd vi\u00f0 leti, seinf\u00e6rni \u00ed n\u00e1mi, greindarskort, og h\u00f6fu\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0i\u00f0.<\/p>\n<p>Me\u00f0 \u00feessu er \u00e9g hvorki a\u00f0 segja a\u00f0 \u00f6ll m\u00e1lv\u00f6ndun s\u00e9 af hinu illa n\u00e9 a\u00f0 f\u00f3lk sem amast vi\u00f0 tilbrig\u00f0um \u00ed m\u00e1li s\u00e9 me\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 reyna a\u00f0 halda \u00f6\u00f0rum ni\u00f0ri. \u00dev\u00ed fer fjarri. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti er \u00e9g sannf\u00e6r\u00f0ur um a\u00f0 flestum sem gera athugasemdir vi\u00f0 m\u00e1lfar og beita s\u00e9r gegn m\u00e1lbreytingum gengur gott eitt til og vilja fyrst og fremst vernda og var\u00f0veita \u00edslenskuna. En andsta\u00f0a vi\u00f0 tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li er ekki r\u00e9tta a\u00f0fer\u00f0in til \u00feess. S\u00fa andsta\u00f0a fletur og geldir m\u00e1li\u00f0, auk \u00feess sem h\u00fan \u00fdtir undir m\u00e1lfarslega mismunun og st\u00e9ttaskiptingu. \u00cd ranns\u00f3knum undanfarinna \u00e1ratuga hafa komi\u00f0 fram sk\u00fdrar v\u00edsbendingar um tengsl \u00e1kve\u00f0inna ford\u00e6mdra m\u00e1lbrig\u00f0a hj\u00e1 b\u00f6rnum vi\u00f0 menntun og \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsst\u00f6\u00f0u foreldra. Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 vinna gegn \u00fev\u00ed \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 \u00fdta undir \u00fea\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tilbrig\u00f0i \u00ed m\u00e1li hafa veri\u00f0 heldur illa s\u00e9\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi s\u00ed\u00f0an \u00e1 19. \u00f6ld. \u00dear sem mismunandi m\u00e1lvenjur hafa veri\u00f0 uppi hefur veri\u00f0 l\u00f6g\u00f0 \u00e1hersla \u00e1 a\u00f0 hampa einni \u00feeirra sem r\u00e9ttri en segja hinar \u201erangt m\u00e1l\u201c. \u00deetta gildir \u00e1 flestum svi\u00f0um m\u00e1lsins \u2013 \u00ed beygingum, fallstj\u00f3rn, or\u00f0ar\u00f6\u00f0, setningager\u00f0 og merkingu or\u00f0a. D\u00e6min eru svo [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-2964","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2964"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2966,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2964\/revisions\/2966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}