{"id":2981,"date":"2020-09-27T14:23:02","date_gmt":"2020-09-27T14:23:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2981"},"modified":"2020-09-27T14:23:02","modified_gmt":"2020-09-27T14:23:02","slug":"kreppa-eda-krisa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/27\/kreppa-eda-krisa\/","title":{"rendered":"Kreppa e\u00f0a kr\u00edsa?"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g var n\u00fdlega spur\u00f0ur \u00fat \u00ed or\u00f0in <em>kreppa<\/em> og <em>kr\u00edsa <\/em>\u2013 hvort \u00feau merktu \u00fea\u00f0 sama, og hvort \u00feeirra \u00e6tti a\u00f0 nota. M\u00e9r fannst \u00feetta \u00e1hugavert og f\u00f3r a\u00f0 kanna m\u00e1li\u00f0 a\u00f0eins og komst a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>kr\u00edsa<\/em> er n\u00fdlegt t\u00f6kuor\u00f0 \u2013 fer fyrst a\u00f0 sj\u00e1st \u00e1 prenti um 1970 en ver\u00f0ur ekki algengt fyrr en eftir 1980 og kemur t.d. ekki fyrir \u00ed annarri \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar <\/em>fr\u00e1 1982. \u00dea\u00f0 hefur \u00fe\u00f3 \u00f6rugglega veri\u00f0 nota\u00f0 eitthva\u00f0 \u00ed t\u00f6lu\u00f0u m\u00e1li l\u00f6ngu fyrr \u2013 kemur t.d. fyrir \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/13775467\">pistli<\/a> \u00ed <em>F\u00e1lkanum<\/em> 1940 \u00fear sem veri\u00f0 er a\u00f0 gera gr\u00edn a\u00f0 slangri og slettum. Or\u00f0i\u00f0 g\u00e6ti hafa komi\u00f0 inn \u00ed \u00edslensku hvort heldur er \u00far d\u00f6nsku (<em>krise<\/em>) e\u00f0a ensku (<em>crisis<\/em>) \u00fe\u00f3tt danskan s\u00e9 kannski l\u00edklegri.<\/p>\n<p>B\u00e6\u00f0i \u00ed net\u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> \u00e1 <em>Sn\u00f6ru<\/em> og \u00ed <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er or\u00f0i\u00f0 <em>kr\u00edsa <\/em>merkt \u201e\u00f3formlegt\u201c. \u00cd s\u00ed\u00f0arnefndu b\u00f3kinni er \u00fea\u00f0 <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/61766\">sk\u00fdrt<\/a> sem '\u00f3tryggt \u00e1stand, erfi\u00f0leikar' e\u00f0a 's\u00e1lr\u00e6n vandam\u00e1l, t.d. eftir \u00e1fall'. <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/24636\">Sk\u00fdring<\/a> or\u00f0sins <em>kreppa<\/em> er aftur \u00e1 m\u00f3ti 'vandr\u00e6\u00f0i, kl\u00edpa' e\u00f0a 'verulegir \u00f6r\u00f0ugleikar \u00ed efnahagsm\u00e1lum, me\u00f0 atvinnuleysi og s\u00f6lutreg\u00f0u, efnahagskreppa'. Sk\u00fdringarnar \u00ed <em>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/em> eru mj\u00f6g svipa\u00f0ar en um <em>kreppu<\/em> segir \u00fe\u00f3 einnig 'samfelldir erfi\u00f0leikar sem \u00f3gna venjulegu starfi e\u00f0a framgangi h\u00f3ps, fyrirt\u00e6kis, stofnunar'.<\/p>\n<p>Tilfinning m\u00edn fyrir merkingu \u00feessara or\u00f0a fellur a\u00f0 mestu a\u00f0 \u00feessum sk\u00fdringum \u00fe\u00f3tt \u00fdmsu m\u00e6tti b\u00e6ta vi\u00f0 til a\u00f0 or\u00f0a merkinguna n\u00e1kv\u00e6mar. M\u00e9r finnst <em>kr\u00edsa<\/em> geta \u00e1tt vi\u00f0 hvers kyns erfi\u00f0leika og vandr\u00e6\u00f0a\u00e1stand sem i\u00f0ulega kemur sn\u00f6ggt og \u00f3v\u00e6nt upp \u00e1. Jafnframt finnst m\u00e9r a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 oft hugsanleg lausn \u00e1 kr\u00edsunni \u2013 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00e1 valdi \u00feeirra sem lenda \u00ed kr\u00edsunni a\u00f0 leysa hana e\u00f0a komast \u00far henni, af eigin rammleik e\u00f0a me\u00f0 hj\u00e1lp annarra. M\u00e9r finnst l\u00edka a\u00f0 <em>kr\u00edsa<\/em> s\u00e9 yfirleitt ekki langvarandi \u2013 anna\u00f0hvort leysist h\u00fan og vi\u00f0 sleppum \u00far kr\u00edsunni e\u00f0a allt hrynur \u00ed einhverjum skilningi.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>kreppa<\/em> eitt og s\u00e9r finnst m\u00e9r eing\u00f6ngu merkja 'efnahagskreppa'. Vissulega eru til \u00fdmsar a\u00f0rar kreppur \u2013 <em>tilfinningaleg kreppa<\/em>, <em>s\u00e1larkreppa<\/em>, <em>stj\u00f3rnarkreppa<\/em> o.s.frv., en \u00fe\u00e1 er or\u00f0i\u00f0 anna\u00f0hvort hluti samsetts or\u00f0s e\u00f0a me\u00f0 \u00e1kv\u00e6\u00f0isor\u00f0i sem skilgreinir merkinguna n\u00e1nar. M\u00e9r finnst l\u00edka a\u00f0 <em>kreppa <\/em>s\u00e9 i\u00f0ulega langvarandi, og h\u00fan er \u00e1stand sem ekki ver\u00f0ur leyst e\u00f0a komist \u00far \u00e1 sk\u00f6mmum t\u00edma e\u00f0a me\u00f0 tilteknum a\u00f0ger\u00f0um, \u00fe\u00f3tt h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 gr\u00edpa til \u00fdmissa a\u00f0ger\u00f0a sem stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed sm\u00e1tt og sm\u00e1tt a\u00f0 kreppan leysist.<\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt <em>kr\u00edsa<\/em> s\u00e9 vissulega t\u00f6kuor\u00f0 sem hefur veri\u00f0 tali\u00f0 \u00f3formlegt er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til annars en nota \u00fea\u00f0, jafvel \u00ed formlegu m\u00e1lsni\u00f0i, ef \u00fea\u00f0 gerir gagn \u00ed m\u00e1linu \u2013 \u00fea\u00f0 fellur \u00e1g\u00e6tlega a\u00f0 hlj\u00f3\u00f0kerfi og beygingarkerfi m\u00e1lsins. Eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram er talsver\u00f0ur munur \u00e1 merkingu og notkun or\u00f0anna <em>kreppa<\/em> og <em>kr\u00edsa<\/em>. \u00dev\u00ed er lj\u00f3st a\u00f0 <em>kr\u00edsa<\/em> er gagnlegt or\u00f0 og \u00e9g m\u00e6li me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0i vi\u00f0urkennt sem fullgild \u00edslenska.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g var n\u00fdlega spur\u00f0ur \u00fat \u00ed or\u00f0in kreppa og kr\u00edsa \u2013 hvort \u00feau merktu \u00fea\u00f0 sama, og hvort \u00feeirra \u00e6tti a\u00f0 nota. M\u00e9r fannst \u00feetta \u00e1hugavert og f\u00f3r a\u00f0 kanna m\u00e1li\u00f0 a\u00f0eins og komst a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 kr\u00edsa er n\u00fdlegt t\u00f6kuor\u00f0 \u2013 fer fyrst a\u00f0 sj\u00e1st \u00e1 prenti um 1970 en ver\u00f0ur ekki algengt fyrr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-2981","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2982,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2981\/revisions\/2982"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}