{"id":2986,"date":"2020-09-28T22:20:27","date_gmt":"2020-09-28T22:20:27","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=2986"},"modified":"2021-05-07T15:57:59","modified_gmt":"2021-05-07T15:57:59","slug":"blanda-af-badu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/28\/blanda-af-badu\/","title":{"rendered":"Blanda af b\u00e1\u00f0u"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir nokkrum \u00e1rum f\u00f3r \u00e9g stundum \u00e1 \u00e1g\u00e6tan gr\u00e6nmetissta\u00f0 ni\u00f0ri \u00ed b\u00e6. \u00dear voru yfirleitt tveir a\u00f0alr\u00e9ttir \u00ed bo\u00f0i, en svo var \u00feri\u00f0ji m\u00f6guleikinn, \u201eBlanda af b\u00e1\u00f0u\u201c \u2013 \u00fe.e. blanda af b\u00e1\u00f0um a\u00f0alr\u00e9ttunum. \u00c9g get ekki neita\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9g t\u00f3k eftir \u00feessu or\u00f0alagi og fannst \u00fea\u00f0 d\u00e1l\u00edti\u00f0 skr\u00edti\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00e9g \u00e1tta\u00f0i mig au\u00f0vita\u00f0 \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>b\u00e1\u00f0u <\/em>hlyti a\u00f0 vera beygingarmynd af fornafninu <em>b\u00e1\u00f0ir<\/em>. Or\u00f0myndin <em>b\u00e1\u00f0u <\/em>l\u00edtur \u00fat eins og venjuleg mynd fornafns e\u00f0a l\u00fdsingaror\u00f0s \u00ed \u00fe\u00e1gufalli eint\u00f6lu hvorugkyni, hli\u00f0st\u00e6tt vi\u00f0 t.d. <em>blanda af tvennu<\/em>, <em>blanda af \u00f6llu<\/em>, <em>blanda af m\u00f6rgu<\/em> o.s.frv.\u00a0En vandinn er s\u00e1 a\u00f0 <em>b\u00e1\u00f0ir<\/em> er (venjulega) ekki til \u00ed eint\u00f6lu eins og s\u00e9st \u00ed <a href=\"https:\/\/bin.arnastofnun.is\/leit\/b%C3%A1%C3%B0ir\">beygingard\u00e6mi<\/a> or\u00f0sins \u00ed <em>Beygingarl\u00fdsingu \u00edslensks n\u00fat\u00edmam\u00e1ls.<\/em><\/p>\n<p><span data-offset-key=\"3brs7-0-0\">Myndin <\/span><em>b\u00e1\u00f0u<\/em><span data-offset-key=\"3brs7-0-2\"> er vissulega ekki algeng, a.m.k. ekki \u00e1 prenti, en \u00e1 s\u00e9r \u00fe\u00f3 langa s\u00f6gu \u00ed m\u00e1linu. Sambandi\u00f0 <\/span><em>j\u00f6fnu b\u00e1\u00f0u <\/em><span data-offset-key=\"3brs7-0-4\">(<\/span><em>n\u00f3ns og mi\u00f0aftans<\/em><span data-offset-key=\"3brs7-0-6\"> \/ <\/span><em>\u00f3ttu og mi\u00f0morguns<\/em><span data-offset-key=\"3brs7-0-8\"> o.fl.) \u00feekkist a.m.k. fr\u00e1 mi\u00f0ri 19. \u00f6ld \u2013 elsta d\u00e6mi\u00f0 um \u00fea\u00f0 \u00e1 <\/span><em>t\u00edmarit.is<\/em><span data-offset-key=\"3brs7-0-10\"> er \u00ed <\/span><em>Fj\u00f6lni<\/em><span data-offset-key=\"3brs7-0-12\"> 1847, \u00fear sem sagt er fr\u00e1 andl\u00e1ti J\u00f3nasar Hallgr\u00edmssonar: \u201e\u00fea\u00f0 var hjer um bil j\u00f6fnu b\u00e1\u00f0u mi\u00f0smorguns og dagm\u00e1la, h\u00e1lfri stundu \u00e1\u00f0ur, enn taka \u00e1tti af honum f\u00f3tinn\u201c. Sambandi\u00f0 hefur veri\u00f0 nokku\u00f0 nota\u00f0 s\u00ed\u00f0an og Halld\u00f3r Laxness vir\u00f0ist hafa haft s\u00e9rstakt d\u00e1l\u00e6ti \u00e1 \u00fev\u00ed. <\/span><\/p>\n<p>En elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um <em>b\u00e1\u00f0u<\/em> \u00ed \u00f6\u00f0ru samhengi er \u00ed <em>B\u00fana\u00f0arritinu<\/em> 1896: \u201ea\u00f0 eigi s\u00e9 sama veiklun, sj\u00fakd\u00f3mur e\u00f0a sj\u00fakd\u00f3mssp\u00edra hj\u00e1 b\u00e1\u00f0u foreldri.\u201c \u00cd <em>Bjarma<\/em> 1913 segir: \u201e\u00bbN\u00fdja gu\u00f0fr\u00e6\u00f0in\u00ab er hvorki tr\u00fa n\u00e9 sko\u00f0un, heldur undarlegur blendingur af b\u00e1\u00f0u, og \u00ed rauninni skr\u00edpamynd hvors tveggja.\u201c H\u00e9r er athyglisvert a\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1gufallinu er notu\u00f0 myndin <em>b\u00e1\u00f0u<\/em>, en \u00ed eignarfallinu er svo nota\u00f0 fornafni\u00f0 <em>hvor tveggja<\/em>, eins og \u00feykir \u201er\u00e9tt\u201c \u2013 ekki eignarfallsmyndin *<em>b\u00e6\u00f0is <\/em>(e\u00f0a *<em>b\u00e1\u00f0s<\/em>).<\/p>\n<p>\u00d6nnur d\u00e6mi sem \u00e9g hef rekist \u00e1 eru m.a. \u00far <em>I\u00f0unni<\/em> 1921: \u201efalli\u00f0 \u00e1 steininum m\u00e1 sk\u00fdra jafn-vel me\u00f0 b\u00e1\u00f0u m\u00f3ti.\u201c \u00cd <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1960 segir: \u201eVi\u00f0 h\u00f6fum reynt a\u00f0 draga reynslu og l\u00e6rd\u00f3m af b\u00e1\u00f0u.\u201c \u00cd <em>B\u00e6jarins besta<\/em> segir \u00e1ri\u00f0 2007: \u201e\u00deegar ma\u00f0ur vinnur hj\u00e1 b\u00e1\u00f0u \u00fe\u00e1 er ma\u00f0ur \u00ed teng[s]lum vi\u00f0 vel flesta \u00fearna innanh\u00fass.\u201c Og fyrirs\u00f6gn \u00ed <em>V\u00edsi <\/em>1972 gekk alveg fram af Helga H\u00e1lfdanarsyni sem <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/16589943\">skrifa\u00f0i<\/a> \u00ed greininni \u201eMeira magn af b\u00e1\u00f0u\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1973: \u201eL\u00edklega keyrir \u00fe\u00f3 um \u00feverbak, \u00feegar bla\u00f0 birtir forustugrein, sem ber fyrirs\u00f6gnina <strong>\u00dea\u00f0 bezta af b\u00e1\u00f0u<\/strong>. Fr\u00f3\u00f0legt v\u00e6ri a\u00f0 sj\u00e1 \u00f6nnur f\u00f6ll \u00feess \u201eor\u00f0s\u201c, sem \u00fear stendur \u00ed \u00fe\u00e1gufalli.\u201c<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/files\/2020\/09\/andvigur.jpg\" \/><\/p>\n<p>\u00c9g held reyndar a\u00f0 \u00f6nnur f\u00f6ll \u00ed eint\u00f6lu af <em>b\u00e1\u00f0ir <\/em>s\u00e9u einmitt ekki til. \u00cd <em>M\u00e1lfarsbankanum <\/em><a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73844\">telur<\/a>\u00a0J\u00f3n G. Fri\u00f0j\u00f3nsson a\u00f0 \u00feolfalli\u00f0 <em>b\u00e6\u00f0i <\/em>komi t.d. fyrir \u00feegar spurningum eins og <em>Viltu mj\u00f3lk e\u00f0a sykur \u00fat \u00ed kaffi\u00f0?<\/em> er svara\u00f0 me\u00f0 <em>B\u00e6\u00f0i<\/em>. M\u00e9r finnst hins vegar e\u00f0lilegast a\u00f0 l\u00edta svo \u00e1 a\u00f0 \u00fearna s\u00e9 um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a samtenginguna <em>b\u00e6\u00f0i \u2013 og<\/em> \u00feannig a\u00f0 <em>b\u00e6\u00f0i <\/em>s\u00e9 stytting fyrir <em>b\u00e6\u00f0i mj\u00f3lk og sykur<\/em>. J\u00f3n nefnir reyndar a\u00f0 m\u00f6rg svipu\u00f0 d\u00e6mi megi hugsanlega sk\u00fdra \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt. Eignarfallsmyndina *<em>b\u00e6\u00f0is <\/em>kannast \u00e9g ekki vi\u00f0 og hef aldrei s\u00e9\u00f0 d\u00e6mi um hana og held a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 ekki til, sbr. l\u00edka d\u00e6mi\u00f0 h\u00e9r a\u00f0 framan \u00fear sem <em>b\u00e1\u00f0u <\/em>er nota\u00f0 \u00ed \u00fe\u00e1gufalli en <em>hvors tveggja<\/em> \u00ed eignarfalli.<\/p>\n<p>Ef <em>b\u00e1\u00f0ir <\/em>fengi eint\u00f6lubeygingu \u00ed \u00f6llum f\u00f6llum hvorugkyns m\u00e6tti b\u00faast vi\u00f0 nefnifallinu *<em>b\u00e1\u00f0<\/em>. Forn\u00f6fn og l\u00fdsingaror\u00f0 b\u00e6ta a\u00f0 v\u00edsu yfirleitt vi\u00f0 sig <em>-t<\/em> \u00ed hvorugkyni, en flest l\u00fdsingaor\u00f0 me\u00f0 -<em>\u00e1\u00f0<\/em> \u00ed stofni eru undantekning \u2013 \u00fear er hvorugkyni\u00f0 endingarlaust (<em>fj\u00e1\u00f0<\/em>, <em>h\u00e1\u00f0<\/em>, <em>sm\u00e1\u00f0<\/em>, <em>\u00fej\u00e1\u00f0<\/em>). \u00de\u00f3 b\u00e6tir <em>br\u00e1\u00f0ur<\/em> vi\u00f0 sig <em>-t<\/em> \u00ed hvorugkyni sem ver\u00f0ur <em>br\u00e1tt <\/em>me\u00f0 tilheyrandi saml\u00f6gun (og a\u00f0bl\u00e6stri) \u00feannig a\u00f0 nefnifall eint\u00f6lu *<em>b\u00e1tt<\/em> af <em>b\u00e1\u00f0ir<\/em> v\u00e6ri l\u00edka hugsanlegt. En \u00e9g hef hvorki heyrt *<em>b\u00e1\u00f0<\/em> n\u00e9 *<em>b\u00e1tt<\/em> og hef enga tr\u00fa \u00e1 a\u00f0 \u00feessar myndir s\u00e9u til \u2013 e.t.v. vegna \u00feess a\u00f0 h\u00e6gt er a\u00f0 nota <em>b\u00e6\u00f0i<\/em> sem e.k. sta\u00f0gengil. Eignarfalli\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 vera *<em>b\u00e1\u00f0s<\/em> en \u00fea\u00f0 er varla til heldur.<\/p>\n<p>\u00c9g var\u00f0 vissulega svol\u00edti\u00f0 hissa a\u00f0 sj\u00e1 <em>Blanda af b\u00e1\u00f0u <\/em>\u00e1 matse\u00f0li gr\u00e6nmetissta\u00f0arins, en \u00e9g hef\u00f0i samt or\u00f0i\u00f0 mun meira hissa ef \u00fear hef\u00f0i sta\u00f0i\u00f0 <em>Blanda af hvoru tveggja<\/em>. \u00c9g held nefnilega a\u00f0 \u201er\u00e9tt\u201c notkun fornafnsins <em>hvor tveggja<\/em> (a\u00f0 ekki s\u00e9 tala\u00f0 um <em>hvortveggi<\/em>) s\u00e9 \u00fea\u00f0 atri\u00f0i \u00edslensks m\u00e1lsta\u00f0als sem er fj\u00e6rst m\u00e1ltilfinningu venjulegra m\u00e1lnotenda. Reyndar er <em>M\u00e1lfarsbankinn<\/em> ekki alveg afdr\u00e1ttarlaus me\u00f0 \u00feetta en <a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/69931\">segir<\/a> \u201eBetra er a\u00f0 segja hvorar tveggja buxurnar en \u201eb\u00e1\u00f0ar buxurnar\u201c\u201c \u2013 kve\u00f0ur sem sagt ekki upp \u00far me\u00f0 a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda s\u00e9 \u201erangt\u201c.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/files\/2020\/09\/malstadur.jpg\" \/><br \/>\n\u00c9g st\u00f3refa a\u00f0 nokkur almennur m\u00e1lnotandi kaupi <em>hvorar tveggja buxurnar<\/em>, t\u00fdni <em>hvorum tveggja sk\u00e6runum <\/em>e\u00f0a telji<em> hvorn tveggja m\u00e1lsta\u00f0inn <\/em>g\u00f3\u00f0an. \u00dea\u00f0 er ekki nokkurt vit \u00ed a\u00f0 halda \u00ed svona forngrip sem f\u00e6stir hafa \u00e1 valdi s\u00ednu og m\u00e9r finnst sj\u00e1lfsagt a\u00f0 tala um <em>b\u00e1\u00f0ar buxurnar<\/em>, <em>b\u00e6\u00f0i sk\u00e6rin<\/em> og <em>b\u00e1\u00f0a m\u00e1lsta\u00f0ina<\/em> \u2013 og <em>bl\u00f6ndu af b\u00e1\u00f0u<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir nokkrum \u00e1rum f\u00f3r \u00e9g stundum \u00e1 \u00e1g\u00e6tan gr\u00e6nmetissta\u00f0 ni\u00f0ri \u00ed b\u00e6. \u00dear voru yfirleitt tveir a\u00f0alr\u00e9ttir \u00ed bo\u00f0i, en svo var \u00feri\u00f0ji m\u00f6guleikinn, \u201eBlanda af b\u00e1\u00f0u\u201c \u2013 \u00fe.e. blanda af b\u00e1\u00f0um a\u00f0alr\u00e9ttunum. \u00c9g get ekki neita\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00e9g t\u00f3k eftir \u00feessu or\u00f0alagi og fannst \u00fea\u00f0 d\u00e1l\u00edti\u00f0 skr\u00edti\u00f0 \u00fe\u00f3tt \u00e9g \u00e1tta\u00f0i mig au\u00f0vita\u00f0 \u00e1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-2986","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2986","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2986"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2986\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3810,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2986\/revisions\/3810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2986"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2986"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2986"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}