{"id":3054,"date":"2020-10-11T08:00:45","date_gmt":"2020-10-11T08:00:45","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3054"},"modified":"2020-10-10T08:16:21","modified_gmt":"2020-10-10T08:16:21","slug":"skyr-og-oskyr-framburdur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/11\/skyr-og-oskyr-framburdur\/","title":{"rendered":"Sk\u00fdr og \u00f3sk\u00fdr frambur\u00f0ur"},"content":{"rendered":"<p>Stundum er sagt a\u00f0 sk\u00fdr frambur\u00f0ur felist \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u201ebera fram alla stafina\u201c en \u00fea\u00f0 er villandi or\u00f0alag af tveimur \u00e1st\u00e6\u00f0um. \u00cd fyrsta lagi berum vi\u00f0 ekki fram stafi, heldur <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/04\/framburdur-og-stafsetning\/\">hlj\u00f3\u00f0<\/a> \u2013 b\u00f3kstafirnir eru hins vegar fulltr\u00faar hlj\u00f3\u00f0anna \u00ed riti, og \u00feessu tvennu m\u00e1 ekki rugla saman. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi er \u00fea\u00f0 rangt a\u00f0 hver einasti b\u00f3kstafur \u00ed or\u00f0inu ritu\u00f0u skuli alltaf eiga s\u00e9r fulltr\u00faa \u00ed frambur\u00f0armynd \u00feess. Mj\u00f6g algengt er a\u00f0 einhver hlj\u00f3\u00f0 sem koma fram \u00ed sumum beygingarmyndum or\u00f0s, t.d. lokahlj\u00f3\u00f0 stofns, komi ekki fram \u00ed \u00f6\u00f0rum myndum or\u00f0sins e\u00f0a skyldum or\u00f0um, \u00e1n \u00feess a\u00f0 nokkur \u00e1st\u00e6\u00f0a s\u00e9 til a\u00f0 tala um \u00f3sk\u00fdrm\u00e6li. \u00de\u00f3tt <em>g <\/em>s\u00e9 \u00ed stofni l\u00fdsingaror\u00f0sins <em>margur <\/em>og <em>f<\/em> (bori\u00f0 fram <em>v<\/em>) \u00ed nafnh\u00e6tti sagnarinnar <em>\u00feurfa<\/em> ber f\u00f3lk aldrei fram neitt <em>g<\/em>-hlj\u00f3\u00f0 \u00ed hvorugkyninu <em>margt<\/em>, e\u00f0a <em>f<\/em>\/<em>v<\/em> \u00ed \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0inni <em>\u00feurfti<\/em>. Vi\u00f0 segjum \u00f6ll <em>mart <\/em>og <em>\u00feurti<\/em> \u00fe\u00f3tt <em>g<\/em> og <em>f<\/em> s\u00e9u au\u00f0vita\u00f0 <strong>skrifu\u00f0<\/strong> \u00ed \u00feessum myndum.<\/p>\n<p>D\u00e6mi \u00e1 vi\u00f0 \u00feessi eru m\u00fdm\u00f6rg \u00ed m\u00e1linu, einkum \u00ed samhlj\u00f3\u00f0akl\u00f6sum sem myndast \u00feegar ending sem hefst \u00e1 samhlj\u00f3\u00f0i b\u00e6tist vi\u00f0 stofn sem endar \u00e1 tveimur (e\u00f0a fleiri) samhlj\u00f3\u00f0um, eins og \u00ed <em>marg+t<\/em>, <em>\u00feurf+ti<\/em>. \u00de\u00e1 er algengast a\u00f0 mi\u00f0hlj\u00f3\u00f0 klasans (eitt e\u00f0a fleiri) falli brott, en upphafs- og endahlj\u00f3\u00f0 hans standi eftir. Ekki er \u00feetta \u00fe\u00f3 algilt, og \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 gefa n\u00e1kv\u00e6ma l\u00fdsingu \u00e1 sl\u00edkum brottf\u00f6llum vegna \u00feess a\u00f0 or\u00f0 sem vir\u00f0ast samb\u00e6rileg haga s\u00e9r ekki alltaf eins. Sum brottf\u00f6ll eru algild, eins og \u00ed <em>margt<\/em> og <em>\u00feurfti<\/em>, en \u00f6nnur eru h\u00e1\u00f0 einstaklingum, talhra\u00f0a, m\u00e1lsni\u00f0i o.fl. \u00cd sl\u00edkum tilvikum er oft \u00e1litam\u00e1l hvort r\u00e9ttl\u00e6tanlegt er a\u00f0 tala um \u201e\u00f3sk\u00fdran\u201c frambur\u00f0 \u2013 og eins hven\u00e6r h\u00e6gt er a\u00f0 tala um <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/leit\/ofv%C3%B6ndun\">ofv\u00f6ndun<\/a>, \u00fe.e. a\u00f0 frambur\u00f0urinn s\u00e9 laga\u00f0ur um of a\u00f0 stafsetningunni.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er fullkomlega e\u00f0lilegt a\u00f0 fella brott \u00e1herslulaus s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 \u00ed enda or\u00f0s ef n\u00e6sta or\u00f0 hefst \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i. <em>\u00c9g sag\u00f0i ekki neitt<\/em> berum vi\u00f0 fram <em>\u00c9g sag\u00f0' ekki neitt<\/em> og <em>\u00deeir f\u00f3ru \u00fat berum<\/em> vi\u00f0 fram <em>\u00deeir f\u00f3r' \u00fat<\/em>. <em>h<\/em> fellur einnig brott \u00ed upphafi \u00e1herslulausra or\u00f0a \u00ed e\u00f0lilegu, samfelldu tali; <em>F\u00f3r hann burt?<\/em> berum vi\u00f0 fram <em>F\u00f3r 'ann burt?<\/em> og <em>\u00c9g s\u00fdndi henni hann<\/em> berum vi\u00f0 fram <em>\u00c9g s\u00fdnd 'enn 'ann<\/em>. \u00deegar <em>h<\/em> fellur framan af forn\u00f6fnunum <em>henni<\/em> og <em>hann<\/em> \u00ed seinna d\u00e6minu byrja \u00feau \u00e1 s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0i (<em>enni<\/em> og <em>ann<\/em>). \u00de\u00e1 eru komin saman s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 \u00ed upphafi or\u00f0anna og s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0 \u00ed enda n\u00e6sta or\u00f0s \u00e1 undan og \u00feau s\u00ed\u00f0arnefndu falla \u00fe\u00e1 brott \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00e1\u00f0urnefnda reglu. Skemmtilegasta d\u00e6mi\u00f0 um \u00feetta er lj\u00f3\u00f0l\u00edna Stu\u00f0manna, <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=E4R-A1frqlM\"><em>Ann 'ann 'enn enn<\/em><\/a>, \u00fe.e. <em>Ann hann henni enn<\/em>.\u00a0<em>h<\/em> er hins vegar bori\u00f0 fram \u00ed sl\u00edkum tilvikum ef or\u00f0in bera \u00e1herslu.<\/p>\n<p>\u00ddmiss konar samlaganir eru algengar milli or\u00f0hluta \u00ed samsettum or\u00f0um, oftast \u00feannig a\u00f0 fyrsta hlj\u00f3\u00f0i\u00f0 \u00ed seinni or\u00f0hlutanum leitast vi\u00f0 a\u00f0 laga seinasta hlj\u00f3\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00feeim fyrri a\u00f0 s\u00e9r, t.d. hva\u00f0 var\u00f0ar r\u00f6ddun. \u00deannig berum vi\u00f0 fram <em>f<\/em> \u00ed <em>Hafsteinn<\/em> vegna \u00feess a\u00f0 n\u00e6sta hlj\u00f3\u00f0, <em>s<\/em>, er \u00f3radda\u00f0; en \u00ed <em>Hafr\u00fan<\/em> berum vi\u00f0 fram <em>v <\/em>vegna \u00feess a\u00f0 <em>r <\/em>er radda\u00f0. \u00cd upphafi \u00fdmissa fornafna og atviksor\u00f0a er bori\u00f0 fram <em>\u00f0<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u00fe<\/em>, \u00feegar \u00feessi or\u00f0 standa \u00ed \u00e1herslulausri st\u00f6\u00f0u \u00ed setningum. \u00deannig berum vi\u00f0 <em>\u00c9g s\u00fdndi \u00fe\u00e9r \u00fea\u00f0<\/em> venjulega fram <em>\u00c9g s\u00fdndi \u00f0\u00e9r \u00f0a\u00f0<\/em>, en \u00feurfi hins vegar a\u00f0 leggja \u00e1herslu \u00e1 or\u00f0in er bori\u00f0 fram <em>\u00fe<\/em>; <em>\u00c9g s\u00fdndi \u00f0\u00e9r \u00deETTA<\/em>. Nefhlj\u00f3\u00f0 f\u00e1 mj\u00f6g oft sama myndunarsta\u00f0 og eftirfarandi lokhlj\u00f3\u00f0. \u00deannig er e\u00f0lilegt a\u00f0 bera <em>komdu<\/em> fram <em>kondu<\/em> og <em>innb\u00e6r<\/em> fram <em>imb\u00e6r<\/em> \u2013 sbr. l\u00edka a\u00f0 algengt g\u00e6lunafn af <em>Ingibj\u00f6rg<\/em> er <em>Imba<\/em>, ekki <em>Inba<\/em>.<\/p>\n<p>Ekkert af \u00fev\u00ed sem h\u00e9r hefur veri\u00f0 nefnt er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 kalla <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/398239\">\u00f3sk\u00fdrm\u00e6li<\/a> \u2013 \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti er flest af \u00fev\u00ed e\u00f0lilegur vanda\u00f0ur frambur\u00f0ur. \u00c1 hinn b\u00f3ginn er venja a\u00f0 kenna \u00fea\u00f0 vi\u00f0 \u00f3sk\u00fdrm\u00e6li \u00feegar r\u00f6ddu\u00f0 \u00f6nghlj\u00f3\u00f0, <em>\u00f0<\/em>, <em>g<\/em> og <em>v<\/em>, falla brott milli s\u00e9rhlj\u00f3\u00f0a og \u00ed enda or\u00f0s. \u00deannig er algengt a\u00f0 f\u00f3lk beri <em>dagbla\u00f0<\/em> fram <em>dabla<\/em>, og felli \u00fev\u00ed brott b\u00e6\u00f0i <em>g<\/em> og <em>\u00f0<\/em>. Sm\u00e1or\u00f0 eins og\u00a0<em>og<\/em> og <em>\u00fea\u00f0<\/em> eru l\u00edka oft borin fram <em>o<\/em> og <em>\u00fea<\/em> (e\u00f0a <em>\u00f0a <\/em>inni \u00ed setningu). Brottfall af \u00feessu tagi lei\u00f0ir til \u00feess a\u00f0 forsetningarnar <em>a\u00f0<\/em> og <em>af<\/em> falla i\u00f0ulega saman \u00ed frambur\u00f0i, ver\u00f0a b\u00e1\u00f0ar a\u00f0 <em>a<\/em>, og \u00fea\u00f0 lei\u00f0ir aftur til <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/10\/13\/ad-og-af\/\">sambl\u00f6ndunar<\/a> or\u00f0asambanda me\u00f0 \u00feessum forsetningum. Til \u00f3sk\u00fdrm\u00e6lis m\u00e1 l\u00edka telja \u00fea\u00f0 \u00feegar tv\u00edhlj\u00f3\u00f0 einhlj\u00f3\u00f0ast, eins og oft gerist; einkum me\u00f0 stutt tv\u00edhlj\u00f3\u00f0, og frekar \u00ed \u00e1herslulausum atkv\u00e6\u00f0um. Sem d\u00e6mi m\u00e1 nefna <em>n\u00e1msb<strong>a<\/strong>kur<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>n\u00e1msb<strong>\u00e6<\/strong>kur<\/em>, <em>vitl<strong>u<\/strong>st<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>vitl<strong>au<\/strong>st<\/em>, og <em>s<strong>o<\/strong>lskin<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>s<strong>\u00f3<\/strong>lskin<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stundum er sagt a\u00f0 sk\u00fdr frambur\u00f0ur felist \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 \u201ebera fram alla stafina\u201c en \u00fea\u00f0 er villandi or\u00f0alag af tveimur \u00e1st\u00e6\u00f0um. \u00cd fyrsta lagi berum vi\u00f0 ekki fram stafi, heldur hlj\u00f3\u00f0 \u2013 b\u00f3kstafirnir eru hins vegar fulltr\u00faar hlj\u00f3\u00f0anna \u00ed riti, og \u00feessu tvennu m\u00e1 ekki rugla saman. \u00cd \u00f6\u00f0ru lagi er \u00fea\u00f0 rangt a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3054","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3054","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3054"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3054\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3063,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3054\/revisions\/3063"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3054"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3054"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}