{"id":3176,"date":"2019-01-14T13:08:58","date_gmt":"2019-01-14T13:08:58","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3176"},"modified":"2020-11-10T13:10:23","modified_gmt":"2020-11-10T13:10:23","slug":"um-framtid-islenskunnar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/01\/14\/um-framtid-islenskunnar\/","title":{"rendered":"Um framt\u00ed\u00f0 \u00edslenskunnar"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir r\u00famum m\u00e1nu\u00f0i minntumst vi\u00f0 \u00feess a\u00f0 \u00f6ld var li\u00f0in s\u00ed\u00f0an \u00cdslendingar \u00f6\u00f0lu\u00f0ust fullveldi. En til er annars konar og engu \u00f3merkara fullveldi en \u00fea\u00f0 stj\u00f3rnarfarslega fullveldi sem vi\u00f0 fengum 1918. \u00dea\u00f0 er\u00a0<strong>menningarlegt fullveldi<\/strong>\u00a0\u00fear sem tungum\u00e1li\u00f0 er grunn\u00fe\u00e1ttur og meginforsenda. Tungum\u00e1l sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ar skapar s\u00e9rstakan menningarheim sem b\u00e6gir fr\u00e1 \u00e1hrifum annarra menningar\u00adheima og torveldar jafnframt a\u00f0gang okkar a\u00f0 \u00feeim.<\/p>\n<p>\u00c1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum hafa \u00fe\u00f3 or\u00f0i\u00f0 g\u00edfurlegar samf\u00e9lags- og t\u00e6knibreytingar sem valda \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00cdslendingar komast n\u00fa \u00ed n\u00e1nari og v\u00ed\u00f0t\u00e6kari snertingu en \u00e1\u00f0ur vi\u00f0 a\u00f0ra menningu og menningarheima. \u00dea\u00f0 er gott, \u00fev\u00ed \u00fea\u00f0 eykur okkur v\u00ed\u00f0s\u00fdni og au\u00f0gar okkar eigin menningu. En st\u00e6rsta \u00e1skorunin sem vi\u00f0 st\u00f6ndum n\u00fa frammi fyrir \u00e1 svi\u00f0i \u00edslenskrar menningar er a\u00f0 tryggja a\u00f0 lei\u00f0ir milli \u00edslensks menningarheims og annarra menningarheima haldist grei\u00f0ar \u2013 \u00ed b\u00e1\u00f0ar \u00e1ttir \u2013 \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 ver\u00f0i \u00e1 kostna\u00f0 \u00edslenskunnar.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er ekki n\u00fdtt a\u00f0 r\u00e6tt s\u00e9 um a\u00f0 \u00edslenskan s\u00e9 \u00ed h\u00e6ttu. Margir kannast vi\u00f0 sp\u00e1d\u00f3m danska m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingsins Rasmusar Kristj\u00e1ns Rasks sem dvaldi um hr\u00ed\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi snemma \u00e1 19. \u00f6ld. \u00cd br\u00e9fi til vinar s\u00edns \u00e1ri\u00f0 1813 sag\u00f0i hann:<\/p>\n<p style=\"padding-left: 40px\">Annars \u00fejer einl\u00e6glega a\u00f0 segja held jeg,\u00a0a\u00f0 \u00edslenskan br\u00e1\u00f0um muni \u00fataf deyja; reikna jeg, a\u00f0 varla muni nokkur skilja hana \u00ed Reykjav\u00edk a\u00f0 100 \u00e1rum li\u00f0num, en varla nokk\u00adur \u00ed landinu a\u00f0 \u00f6\u00f0rum 200 \u00e1rum \u00fear upp fr\u00e1, ef allt fer eins og hinga\u00f0 til og ekki ver\u00f0a rammar skor\u00f0ur vi\u00f0 reistar.<\/p>\n<p>Eins og alkunna er voru einmitt \u201erammar skor\u00f0ur vi\u00f0 reistar\u201c upp \u00far \u00feessu. Me\u00f0 r\u00f3man\u00adt\u00edsku stefnunni kom aukin \u00fej\u00f3\u00f0erniskennd og henni fylgdi hreinsun m\u00e1lsins af d\u00f6nskum \u00e1hrifum. \u00cd \u00feeirri endurreisn \u00edslenskunnar var miki\u00f0 leita\u00f0 til fornm\u00e1lsins og leitast vi\u00f0 a\u00f0 \u00fatr\u00fdma \u00fdmsum breytingum sem h\u00f6f\u00f0u or\u00f0i\u00f0 \u00e1 m\u00e1linu fr\u00e1 ritunart\u00edma \u00cdslendingasagna. \u00dea\u00f0 m\u00e1 segja a\u00f0 \u00e1 seinni hluta 19. aldar og \u00ed upphafi \u00feeirrar 20. hafi m\u00f3tast s\u00e1 \u00f3opinberi m\u00e1lsta\u00f0all sem \u00ed st\u00f3rum dr\u00e1ttum er fylgt enn \u00ed dag \u2013 hugmyndir um hva\u00f0 s\u00e9 r\u00e9tt og rangt \u00ed m\u00e1li, hvernig or\u00f0 eigi a\u00f0 beygjast, hvernig or\u00f0ar\u00f6\u00f0 eigi a\u00f0 vera, o.s.frv. Og alla t\u00ed\u00f0 s\u00ed\u00f0an \u00e1 19. \u00f6ld hefur s\u00fa sko\u00f0un veri\u00f0 \u00e1berandi a\u00f0 m\u00e1linu fari hrakandi, a\u00f0 unga kynsl\u00f3\u00f0in s\u00e9 a\u00f0 fara me\u00f0 \u00fea\u00f0 nor\u00f0ur og ni\u00f0ur.<\/p>\n<p>Allir \u00feekkja d\u00e6mi um m\u00e1lbreytingar sem hafa veri\u00f0 ford\u00e6mdar, margar \u00e1ratugum saman. \u00dear ber l\u00edklega h\u00e6st \u201e\u00fe\u00e1gufallss\u00fdkina\u201c svok\u00f6llu\u00f0u, \u00fear sem f\u00f3lk segir\u00a0<em>m\u00e9r langar<\/em>,\u00a0<em>m\u00e9r vantar<\/em>,\u00a0<em>m\u00e9r hlakkar<\/em>\u00a0og anna\u00f0 svipa\u00f0 \u00ed sta\u00f0\u00a0<em>mig langar<\/em>,\u00a0<em>mig vantar<\/em>,\u00a0<em>\u00e9g hlakka<\/em>\u00a0sem er tali\u00f0 r\u00e9tt. \u00deetta er m\u00e1lbreyting sem \u00e1 r\u00e6tur \u00e1 19. \u00f6ld en hefur veri\u00f0 \u00e1berandi a.m.k. s\u00ed\u00f0an \u00e1 fyrsta \u00feri\u00f0jungi 20. aldar og vir\u00f0ist sm\u00e1m saman s\u00e6kja \u00ed sig ve\u00f0ri\u00f0. \u00d6nnur breyting sem er n\u00fdrri og enn sem kom\u00adi\u00f0 er helst \u00e1berandi \u00ed m\u00e1li barna og unglinga er hin svokalla\u00f0a \u201en\u00fdja \u00feolmynd\u201c \u00fear sem sagt er\u00a0<em>\u00fea\u00f0 var bari\u00f0 mig<\/em>\u00a0\u00ed sta\u00f0\u00a0<em>\u00e9g var barin(n)<\/em>\u00a0og\u00a0<em>\u00fea\u00f0 var hrint m\u00e9r<\/em>\u00a0\u00ed sta\u00f0\u00a0<em>m\u00e9r var hrint<\/em>. \u00deessi breyt\u00ading vir\u00f0ist eiga r\u00e6tur um mi\u00f0ja s\u00ed\u00f0ustu \u00f6ld en hefur brei\u00f0st miki\u00f0 \u00fat undanfarinn aldarfj\u00f3r\u00f0\u00adung.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 v\u00e6ri au\u00f0vita\u00f0 h\u00e6gt a\u00f0 nefna miklu fleiri atri\u00f0i sem eru a\u00f0 breytast \u00ed m\u00e1linu en \u00e9g hef satt a\u00f0 segja engar \u00e1hyggjur af breyt\u00adingum af \u00feessu tagi. \u00cd allri m\u00e1ls\u00f6gunni hefur fallstj\u00f3rn sagna og beyging nafnor\u00f0a veri\u00f0 a\u00f0 breytast \u2013 sumt af \u00fev\u00ed sem n\u00fa er tali\u00f0 r\u00e9tt \u00ed m\u00e1linu hefur breyst fr\u00e1 fornu m\u00e1li, og oft vir\u00f0ist vera tilvilj\u00adana\u00adkennt hva\u00f0a breytingar hafa veri\u00f0 vi\u00f0urkenndar og hverjar ekki. \u00dea\u00f0 er samt ekki \u00fear me\u00f0 sagt a\u00f0 allar m\u00e1lbreytingar s\u00e9u \u00f3ska\u00f0legar m\u00e1linu, e\u00f0a allt s\u00e9 \u00ed lagi a\u00f0 \u00fea\u00f0 breytist hvernig sem er. En svo framarlega sem ekki er hr\u00f3fla\u00f0 vi\u00f0 kerf\u00adinu s\u00e9 \u00e9g enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til svarts\u00fdni.<\/p>\n<p>Me\u00f0an vi\u00f0 h\u00f6ldum \u00e1fram a\u00f0 beygja or\u00f0 skiptir ekki \u00f6llu m\u00e1li hva\u00f0a fall er nota\u00f0 e\u00f0a hva\u00f0a beygingarmynd. En ef vi\u00f0 h\u00e6ttum a\u00f0 beygja or\u00f0, og beygingakerfi\u00f0 l\u00e6tur verulega \u00e1 sj\u00e1 eins og \u00fea\u00f0 hefur gert \u00ed \u00f6\u00f0rum Nor\u00f0urlandam\u00e1lum, \u00fe\u00e1 er \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 breg\u00f0ast vi\u00f0. Sl\u00edk breyting hef\u00f0i mikil \u00e1hrif \u00e1 setningager\u00f0 og f\u00e6li \u00ed s\u00e9r grundvallarbreytingu \u00e1 \u00f6llu yfir\u00adbrag\u00f0i m\u00e1lsins. L\u00edklegt er a\u00f0 h\u00fan myndi lei\u00f0a til \u00feess a\u00f0 rof yr\u00f0i \u00ed m\u00e1linu, \u00feannig a\u00f0 allir textar fr\u00e1 \u00fev\u00ed fyrir sl\u00edka breytingu, allt fr\u00e1 12. til 21. aldar, yr\u00f0u \u00f3skiljanlegir \u00feeim sem \u00e1 eftir k\u00e6mu.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er ekkert sem bendir til \u00feess a\u00f0 sl\u00edkt hrun s\u00e9 yfirvofandi. F\u00f3lk sem segir\u00a0<em>m\u00e9r langar<\/em>,\u00a0<em>til drottningu<\/em>\u00a0e\u00f0a\u00a0<em>til f\u00f6\u00f0urs<\/em>\u00a0er ekkert h\u00e6tt a\u00f0 beygja or\u00f0in. Einu v\u00eds\u00adbend\u00adingarnar sem \u00e9g kann\u00adast vi\u00f0 um veiklun beygingakerfisins eru ensk l\u00fdsingaror\u00f0 eins og\u00a0<em>t\u00f6ff<\/em>,\u00a0<em>n\u00e6s<\/em>,\u00a0<em>k\u00fal<\/em>\u00a0og einhver fleiri, sem venjulega eru notu\u00f0 \u00f3beyg\u00f0 \u00ed \u00edslensku. Sama gerist oft me\u00f0 n\u00fdjar slettur \u00ed m\u00e1linu; en ef \u00fe\u00e6r f\u00e1 einhverja \u00fatbrei\u00f0slu falla \u00fe\u00e6r venju\u00adlega a\u00f0 meira e\u00f0a minna leyti inn \u00ed beyginga\u00adkerfi\u00f0. Nafnor\u00f0in f\u00e1 a.m.k. kyn og greini, og i\u00f0ulega fallendingar; sagnirnar f\u00e1 \u00fe\u00e1t\u00ed\u00f0arend\u00ading\u00adar og endingar pers\u00f3nu og t\u00f6lu.<\/p>\n<p>Af heiti forrits\u00adins <em>Instagram<\/em>\u00a0er komin s\u00f6gnin\u00a0<em>(insta)gramma<\/em>. H\u00fan gengur fullkomlega inn \u00ed \u00edslenska sagn\u00adbeygingu \u2013 vi\u00f0 segjum\u00a0<em>\u00e9g (insta)gramma \u00feetta<\/em>,\u00a0<em>vi\u00f0 (insta)-gr\u00f6mmu\u00f0um \u00feetta<\/em>\u00a0o.s.frv. Af heiti forritsins\u00a0<em>Snapchat<\/em>\u00a0er komin s\u00f6gnin <em>snappa<\/em>, og einnig nafn\u00ador\u00f0\u00adi\u00f0\u00a0<em>snapp<\/em>. \u00dea\u00f0 f\u00e6r \u00edslenskan frambur\u00f0, r\u00edmar vi\u00f0\u00a0<em>happ<\/em>; \u00fea\u00f0 f\u00e6r hvorugkyn og greini, vi\u00f0 t\u00f6lum um\u00a0<em>snappi\u00f0<\/em>; og \u00fea\u00f0 breytir\u00a0<em>a<\/em>\u00a0\u00ed\u00a0<em>\u00f6<\/em>\u00a0\u00ed fleirt\u00f6lu eins og hvorugkynsor\u00f0 gera, vi\u00f0 t\u00f6lum um\u00a0<em>m\u00f6rg sn\u00f6pp<\/em>. S\u00f6gnin\u00a0<em>g\u00fagla<\/em> er einnig al\u00feekkt og miki\u00f0 notu\u00f0.<\/p>\n<p>Vissulega eru erlendar slettur af \u00feessu tagi oft haf\u00f0ar til marks um \u00fea\u00f0 a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 s\u00e9 a\u00f0 fara \u00ed hundana. En \u00e9g held a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust. \u00dea\u00f0 eru alltaf a\u00f0 koma n\u00fdjar og n\u00fdjar enskuslettur, en a\u00f0rar hverfa \u00ed sta\u00f0inn. \u00deegar \u00e9g var a\u00f0 alast upp var talsvert af d\u00f6nskuslettum \u00ed daglegu m\u00e1li en \u00fe\u00e6r eru n\u00fa flestar horfnar. Slettur koma helst inn \u00ed m\u00e1li unglinga og margar \u00feeirra \u00fareldast mj\u00f6g flj\u00f3tt, \u00fe\u00f3tt vissulega lifi sumar \u00e1fram. Ef \u00fe\u00e6r sem lifa laga sig a\u00f0 beygingakerf\u00adinu, eins og\u00a0<em>snapp<\/em>,\u00a0<em>(insta)gramma<\/em>,\u00a0<em>g\u00fagla<\/em>\u00a0og \u00f3tal\u00admargar a\u00f0rar, \u00fe\u00e1 s\u00e9 \u00e9g ekki a\u00f0 \u00fe\u00e6r valdi miklum ska\u00f0a.<\/p>\n<p>\u00c9g vil samt leggja \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 me\u00f0 \u00feessu er \u00e9g ekki endilega a\u00f0 leggja blessun m\u00edna yfir \u00fdmsar m\u00e1lbreytingar. \u00c9g er ekki a\u00f0 segja m\u00f6nnum a\u00f0 h\u00e6tta a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00fe\u00e1gufallss\u00fdki e\u00f0a enskuslettum \u2013 \u00fea\u00f0 ver\u00f0ur hver a\u00f0 gera upp vi\u00f0 sig. \u00c9g er bara a\u00f0 segja a\u00f0 \u00feessar breyt\u00ading\u00adar skapa enga st\u00f3rh\u00e6ttu fyrir \u00edslenskuna. En reyndar held \u00e9g a\u00f0 \u00e1k\u00f6f bar\u00e1tta gegn \u00feeim geti veri\u00f0 ska\u00f0leg \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan dregur athyglina fr\u00e1 alvarlegri \u00f3gnunum.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 erum nefnilega sm\u00e1tt og sm\u00e1tt a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 annars konar h\u00e6tta ste\u00f0jar a\u00f0 m\u00e1linu. H\u00fan var\u00f0ar \u00fea\u00f0 sem stundum er kalla\u00f0 umd\u00e6mi m\u00e1lsins. \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 h\u00e6ttan \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00eds\u00adlenska missi beinl\u00ednis \u00e1kve\u00f0in notkunarsvi\u00f0 til enskunnar \u2013 anna\u00f0\u00adhvort vegna \u00feess a\u00f0 m\u00e1l\u00adnot\u00adendur kj\u00f3si fremur a\u00f0 nota ensku \u00e1 \u00e1kve\u00f0num svi\u00f0um, e\u00f0a \u00fe\u00e1 vegna \u00feess a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u beinl\u00ednis neydd\u00adir til \u00feess vegna \u00feess a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 ekki \u00ed bo\u00f0i. \u00cd flj\u00f3tu brag\u00f0i s\u00e9r ma\u00f0ur kannski ekki \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 hafa \u00e1hyggjur af \u00feessu, og \u00fev\u00ed er oft haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00edslenskan standi vel um \u00feess\u00adar mundir, og hafi jafnvel aldrei sta\u00f0i\u00f0 sterkar. \u00dea\u00f0 m\u00e1 t.d. nefna a\u00f0 UNESCO hefur \u00fatb\u00fai\u00f0 m\u00e6likvar\u00f0a um l\u00edfv\u00e6nleik tungum\u00e1la, og samkv\u00e6mt honum stendur \u00edslenska mj\u00f6g sterkt \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er notu\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00fej\u00f3\u00f0\u00adl\u00edfins; \u00ed stj\u00f3rnkerfinu, \u00ed menntakerfinu, \u00ed verslun og vi\u00f0\u00adskiptum, \u00ed fj\u00f6lmi\u00f0lum, \u00ed menn\u00adingarl\u00edfinu, og \u00ed \u00f6llum daglegum samskiptum f\u00f3lks.<\/p>\n<p>En \u00fe\u00f3tt sta\u00f0an vir\u00f0ist \u00feannig g\u00f3\u00f0 \u00e1 yfirbor\u00f0inu er h\u00fan broth\u00e6tt \u2013 \u00fea\u00f0 \u00fearf ekki miki\u00f0 til a\u00f0 fari a\u00f0 molna \u00far undirst\u00f6\u00f0unum. \u00c1lag \u00e1 \u00edslenskuna hefur nefnilega vaxi\u00f0 mj\u00f6g miki\u00f0 \u00e1 undan\u00adf\u00f6rn\u00adum 10 \u00e1rum e\u00f0a svo og mun fyrirsj\u00e1anlega aukast enn \u00e1 n\u00e6st\u00adunni. \u00dev\u00ed valda v\u00ed\u00f0t\u00e6kar breytingar sem or\u00f0i\u00f0 hafa \u00e1 \u00edslensku \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi \u2013 sumar samf\u00e9lagslegs e\u00f0lis en a\u00f0rar t\u00e6knilegs. \u00de\u00e6r helstu eru:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Fer\u00f0amannastraumurinn.<\/strong> Fj\u00f6lgun fer\u00f0amanna hefur haft mikil \u00e1hrif b\u00e6\u00f0i \u00ed vi\u00f0\u00adskipta\u00adl\u00edfinu og menningarl\u00edfinu. Verslanir leggja s\u00edfellt meiri \u00e1herslu \u00e1 a\u00f0 h\u00f6f\u00f0a til \u00fat\u00adlend\u00adinga me\u00f0 augl\u00fdsingum og v\u00f6rumerkingum \u00e1 ensku, og sleppa jafn\u00advel \u00edslenskunni. Menn\u00adingarvi\u00f0bur\u00f0ir af \u00fdmsu tagi, s.s. t\u00f3nleikar og leik\u00ads\u00fdningar, fara einnig \u00ed auknum m\u00e6li fram \u00e1 ensku til a\u00f0 n\u00e1 til fer\u00f0a\u00admanna.<\/li>\n<li><strong>Fj\u00f6lgun innflytjenda.<\/strong> B\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 a\u00f0 f\u00f3lki me\u00f0 anna\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1l en \u00edslensku fj\u00f6lgi verulega \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum. \u00dear er a\u00f0allega um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a erlent vinnuafl, en einn\u00adig h\u00e6lisleitendur og fl\u00f3ttamenn. N\u00fdlega kom fram \u00ed fr\u00e9ttum a\u00f0 \u00fe\u00f6rf v\u00e6ri \u00e1 st\u00f3r\u00adfelldum innflutningi vinnuafls \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum, \u00feannig a\u00f0 b\u00faast m\u00e6tti vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 15% \u00edb\u00faa lands\u00adins yr\u00f0i af erlendum uppruna \u00e1ri\u00f0 2030.<\/li>\n<li><strong>H\u00e1sk\u00f3lastarf \u00e1 ensku.<\/strong> Skiptinemum og \u00f6\u00f0r\u00adum erlendum st\u00fadentum vi\u00f0 \u00eds\u00adlenska h\u00e1sk\u00f3la fer fj\u00f6lg\u00adandi og einnig erlendum kennurum. Vaxandi hluti h\u00e1\u00adsk\u00f3la\u00adkennslu fer \u00fev\u00ed fram \u00e1 ensku. Jafnframt er s\u00edfellt meiri \u00e1hersla l\u00f6g\u00f0 \u00e1 virka \u00fe\u00e1tt\u00adt\u00f6ku \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0legu h\u00e1sk\u00f3la\u00adstarfi \u00fear sem enska er a\u00f0altungum\u00e1li\u00f0. \u00dej\u00e1lfun st\u00fadenta \u00ed a\u00f0 fjalla um vi\u00f0\u00adfangs\u00adefni s\u00edn \u00e1 \u00edslensku fer \u00fev\u00ed minnkandi.<\/li>\n<li><strong>Al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingin.<\/strong> Breytt heimsmynd hefur leitt til \u00feess a\u00f0 f\u00f3lk er hreyfanlegra en \u00e1\u00f0ur og \u00edslenskir unglingar sj\u00e1 ekki framt\u00ed\u00f0 s\u00edna endilega \u00e1 \u00cdslandi. \u00cd n\u00fdlegri k\u00f6nn\u00adun kom fram a\u00f0 helmingur 15-16 \u00e1ra unglinga \u00e1 \u00cdslandi vill b\u00faa erlendis \u00ed fram\u00adt\u00ed\u00f0inni \u2013 var \u00feri\u00f0jungur fyrir hrun. Ekki er \u00f3tr\u00falegt a\u00f0 \u00feetta hafi \u00e1hrif \u00e1 vi\u00f0\u00adhorf unglinga til \u00edslenskunnar sem \u00feeir vita a\u00f0 gagnast \u00feeim l\u00edti\u00f0 erlendis.<\/li>\n<li><strong>Snjallt\u00e6kjabyltingin.<\/strong> Flestir \u00cdslendingar, a.m.k. yngra f\u00f3lk, eiga snjalls\u00edma e\u00f0a spjald\u00adt\u00f6lvur nema hvorttveggja s\u00e9. \u00cd gegnum \u00feau t\u00e6ki er f\u00f3lk s\u00edtengt vi\u00f0 al\u00fej\u00f3\u00f0\u00adlegan menn\u00adingarheim sem er a\u00f0 verulegu leyti \u00e1 ensku, \u00fear er f\u00f3lk a\u00f0 spila leiki \u00e1 ensku, horfa \u00e1 myndefni \u00e1 ensku o.s.frv. Notendur \u00feessara t\u00e6kja eru s\u00edfellt me\u00f0 \u00feau \u00e1 lofti og \u00feannig hefur dregi\u00f0 \u00far venjulegum samskiptum \u00e1 \u00edslensku.<\/li>\n<li><strong>Gagnvirkir t\u00f6lvuleikir.<\/strong> Margir, einkum yngra f\u00f3lk, spila miki\u00f0 af t\u00f6lvuleikjum sem eru undantekningarlaust \u00e1 ensku. Margir \u00feessara leikja eru spila\u00f0ir \u00e1 netinu \u00feannig a\u00f0 \u00fe\u00e1tttakendur geta veri\u00f0 v\u00ed\u00f0a um heim. Leikirnir eru i\u00f0ulega gagn\u00advirkir \u2013 krefjast m\u00e1llegra samskipta \u00e1 ensku. S\u00fa m\u00e1lkunn\u00e1tta sem \u00feannig byggist upp er \u00fev\u00ed virk og gerir meiri kr\u00f6fur til notenda en \u00f3virk kunn\u00e1tta.<\/li>\n<li><strong>YouTube- og Netflix-v\u00e6\u00f0ingin.<\/strong> N\u00e6r allir \u00cdslendingar eru nettengdir og hafa \u00feannig a\u00f0gang a\u00f0 \u00f3takm\u00f6rku\u00f0u myndefni \u00e1 YouTube, Netflix og \u00f6\u00f0rum efnis\u00adveitum. Notendum Netflix hefur fj\u00f6lga\u00f0 verulega eftir a\u00f0 \u00fea\u00f0 var\u00f0 opin\u00adberlega \u00ed bo\u00f0i \u00e1 \u00cds\u00adlandi. L\u00edklegt er a\u00f0 b\u00f6rn og unglingar s\u00e9u st\u00f3r hluti neytenda \u00feessa efnis sem vita\u00adskuld er mestallt \u00e1 ensku og \u00f3texta\u00f0.<\/li>\n<li><strong>Talst\u00fdring t\u00e6kja.<\/strong> Flest t\u00e6ki eru n\u00fa t\u00f6lvust\u00fdr\u00f0 a\u00f0 mestu leyti og \u00feessum t\u00e6kj\u00adum ver\u00f0ur \u00e1 n\u00e6stunni stj\u00f3rna\u00f0 me\u00f0 tungum\u00e1linu a\u00f0 miklu leyti \u2013 vi\u00f0 munum tala vi\u00f0 t\u00e6k\u00adin. Margir \u00feekkja n\u00fa \u00feegar lei\u00f0s\u00f6gut\u00e6ki \u00ed b\u00edlum, e\u00f0a Siri \u00ed iPhone, e\u00f0a stafr\u00e6na a\u00f0sto\u00f0armenn sem tala\u00f0 er vi\u00f0. Framfarir \u00ed talgreiningu eru st\u00f3rst\u00edgar og b\u00faast m\u00e1 vi\u00f0 a\u00f0 \u00fdmsum algengum heim\u00adilist\u00e6kjum ver\u00f0i stj\u00f3rna\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala vi\u00f0 \u00feau.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Allt er \u00feetta mj\u00f6g j\u00e1kv\u00e6tt, \u00fat af fyrir sig. \u00dea\u00f0 er gott a\u00f0 f\u00f3lk eigi kost \u00e1 fj\u00f6lbreyttri af\u00ad\u00ferey\u00adingu og samskiptum, fer\u00f0amannastraumurinn er k\u00e6rkomin innsp\u00fdting \u00ed efna\u00adhags\u00adl\u00edfi\u00f0, fj\u00f6lgun inn\u00adflytj\u00adenda vinnur gegn l\u00e6kkandi f\u00e6\u00f0ingart\u00ed\u00f0ni og eykur fj\u00f6lbreytni \u00fej\u00f3\u00f0\u00adl\u00edfins, \u00fea\u00f0 er \u00fe\u00e6gilegt a\u00f0 geta stj\u00f3rna\u00f0 t\u00e6kjum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala vi\u00f0 \u00feau, og vitan\u00adlega er fr\u00e1\u00adb\u00e6rt a\u00f0 \u00e6ska landsins skuli eiga kost \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka \u00fe\u00e1tt \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0legu rann\u00ads\u00f3knar- og \u00fer\u00f3unarstarfi, s\u00e6kja s\u00e9r menntun og atvinnu hvert sem hana lystir og b\u00faa erlendis um skemmri t\u00edma e\u00f0a til lang\u00adframa. \u00dea\u00f0 er heldur ekki nema gott um \u00fea\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 \u00cdslendingar l\u00e6ri ensku sem yngstir og sem best \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan er vitanlega lykill a\u00f0 svo m\u00f6rgu.<\/p>\n<p>En \u00feetta skapar miki\u00f0 \u00e1lag og \u00fer\u00fdsting \u00e1 \u00edslenskuna. Til a\u00f0 ver\u00f0a \u00f6r\u00adugg\u00adir m\u00e1lnotendur \u00feurfa b\u00f6rn og ung\u00adlingar a\u00f0 hafa mikla \u00edslensku \u00ed \u00f6llu m\u00e1lumhverfi s\u00ednu. S\u00e1 t\u00edmi sem vari\u00f0 er \u00ed af\u00ad\u00ferey\u00adingu, sam\u00adskipti og st\u00f6rf \u00e1 ensku er a\u00f0 mestu leyti tekinn fr\u00e1 \u00edslensk\u00adunni. Vi\u00f0 \u00fea\u00f0 b\u00e6tist a\u00f0 b\u00f3klestur \u00e1 \u00edslensku, sem er ein mikilv\u00e6gasta a\u00f0fer\u00f0in til a\u00f0 efla kunn\u00e1ttu \u00ed m\u00e1linu og til\u00adfinningu fyrir \u00fev\u00ed, hefur minnka\u00f0 verulega \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum, a.m.k. me\u00f0al ungs f\u00f3lks.<\/p>\n<p>Eins og sagt var \u00ed upphafi sp\u00e1\u00f0i Rasmus Rask \u00fev\u00ed \u00e1ri\u00f0 1813 a\u00f0 \u00edslenskan yr\u00f0i li\u00f0in undir lok \u00ed Reykjav\u00edk a\u00f0 100 \u00e1rum li\u00f0num, og \u00e1 \u00f6llu landinu eftir 200 \u00e1r \u00fear fr\u00e1 \u2013 \u201eef ekki ver\u00f0a rammar skor\u00f0\u00adur vi\u00f0 reistar\u201c, sag\u00f0i hann. \u00dea\u00f0 var einmitt \u00fea\u00f0 sem hann og a\u00f0rir ger\u00f0u n\u00e6stu \u00e1rin, reistu rammar skor\u00f0ur, \u00feannig a\u00f0 \u00edslenskan er enn notu\u00f0 \u00ed Reykja\u00adv\u00edk eins og annars sta\u00f0ar \u00e1 land\u00adinu. Enn er \u00fe\u00f3 ekki \u00fats\u00e9\u00f0 um a\u00f0 seinni hluti sp\u00e1\u00add\u00f3msins r\u00e6tist, \u00fe.e. a\u00f0 \u00eds\u00adlenska ver\u00f0i horfin af landinu \u00f6llu \u00e1ri\u00f0 2113.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er nefnilega hreint ekki sj\u00e1lfgefi\u00f0 a\u00f0 350 \u00fe\u00fasund manna \u00fej\u00f3\u00f0 eigi s\u00e9r sj\u00e1lfst\u00e6tt tungum\u00e1l sem s\u00e9 nota\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00fej\u00f3\u00f0l\u00edfsins, og \u00fdmislegt bendir til \u00feess a\u00f0 framangreindar \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lags\u00adbreytingar s\u00ed\u00f0ustu 10 \u00e1ra e\u00f0a svo valdi \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00edslenskan g\u00e6ti \u00e1tt undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja \u00e1 n\u00e6stu \u00e1rum og \u00e1ratugum. Vi\u00f0 \u00fev\u00ed \u00fearf a\u00f0 breg\u00f0ast, \u00fev\u00ed \u00fer\u00e1tt fyrir al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingu og t\u00e6kniframfarir er \u00edslenskan enn \u00f3endanlega mikilv\u00e6g fyrir \u00edslenskt samf\u00e9lag, og fyrir okkur sem eigum hana a\u00f0 m\u00f3\u00f0ur\u00adm\u00e1li. Fyrir \u00fev\u00ed eru fleiri \u00e1st\u00e6\u00f0ur en vi\u00f0 lei\u00f0um kannski hugann a\u00f0 \u00ed flj\u00f3tu brag\u00f0i.<\/p>\n<p>\u00cd hverju tungum\u00e1li felast menningarver\u00f0m\u00e6ti. S\u00e9rhvert tungum\u00e1l er einstakt \u00e1 einhvern h\u00e1tt \u2013 or\u00f0afor\u00f0i \u00feess, setningager\u00f0 og hlj\u00f3\u00f0kerfi eru fr\u00e1brug\u00f0in \u00f6llum \u00f6\u00f0rum tungum\u00e1lum, merk\u00adingar\u00adbl\u00e6brig\u00f0in sem \u00fea\u00f0 getur tj\u00e1\u00f0 geyma reynslu kynsl\u00f3\u00f0anna og eru \u00f6nnur en \u00ed \u00f6\u00f0rum m\u00e1lum. Tungum\u00e1l sem deyr er a\u00f0 eil\u00edfu glata\u00f0 \u2013 \u00fe\u00f3tt vi\u00f0 h\u00f6fum um \u00fea\u00f0 miklar ritheimildir og uppt\u00f6kur, sem sjaldnast er, ver\u00f0ur \u00fea\u00f0 aldrei endurvaki\u00f0 \u00ed s\u00f6mu mynd \u00fev\u00ed a\u00f0 tungum\u00e1l l\u00e6rist ekki til hl\u00edtar nema berast fr\u00e1 manni til manns \u2013 fr\u00e1 foreldrum til barna.<\/p>\n<p>S\u00e9rhvert tungum\u00e1l er l\u00edka merkilegt og einstakt fr\u00e1 fr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narmi\u00f0i vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 getur hj\u00e1lpa\u00f0 okkur a\u00f0 komast a\u00f0 einhverju um e\u00f0li mannlegs m\u00e1ls. \u00cdslenska er t.d. vi\u00f0fangsefni fr\u00e6\u00f0imanna v\u00ed\u00f0a um heim og d\u00e6mi \u00far \u00edslensku eru notu\u00f0 \u00ed kennslu \u00ed miklum fj\u00f6lda erlendra h\u00e1sk\u00f3la. \u00c1st\u00e6\u00f0an er ekki s\u00edst s\u00fa a\u00f0 \u00edslenskan er n\u00e1skyld ensku og l\u00edk henni \u00e1 margan h\u00e1tt, \u00feannig a\u00f0 au\u00f0velt er a\u00f0 bera m\u00e1lin saman og l\u00e1ta s\u00e9rkenni \u00edslenskunnar \u00ed beygingum og setn\u00adinga\u00ad\u00adger\u00f0 varpa lj\u00f3si \u00e1 e\u00f0li mismunar m\u00e1lanna og \u00fdmissa fyrirb\u00e6ra \u00ed \u00feeim.<\/p>\n<p>\u00cdslenskan er l\u00edka beintenging okkar vi\u00f0 s\u00f6gu og menningu \u00fej\u00f3\u00f0arinnar fyrr \u00e1 t\u00edmum. Eins og \u00e1\u00f0ur er nefnt nj\u00f3tum vi\u00f0 \u00feeirra forr\u00e9ttinda umfram flestar a\u00f0rar \u00fej\u00f3\u00f0ir a\u00f0 geta tilt\u00f6lulega au\u00f0\u00adveld\u00adlega lesi\u00f0 texta allar g\u00f6tur fr\u00e1 upphafi ritaldar fyrir 900 \u00e1rum, \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u \u00fe\u00fdddir \u00e1 n\u00fat\u00edmam\u00e1l. Ef \u00edslenskan tekur r\u00f3tt\u00e6kum breytingum, e\u00f0a h\u00e6ttir a\u00f0 vera lifandi tungum\u00e1l, missum vi\u00f0 ekki bara bein tengsl vi\u00f0\u00a0<em>H\u00e1vam\u00e1l<\/em>\u00a0og\u00a0<em>Nj\u00e1lu<\/em>, heldur l\u00edka vi\u00f0\u00a0<em>\u00cdslenskan a\u00f0al<\/em>\u00a0og\u00a0<em>\u00cdslandsklukkuna<\/em>,\u00a0<em>Engla alheimsins<\/em>\u00a0og\u00a0<em>Kalda\u00adlj\u00f3s<\/em>, og meira a\u00f0 segja\u00a0<em>Ungfr\u00fa \u00cdsland<\/em>\u00a0og\u00a0<em>Sext\u00edu k\u00edl\u00f3 af s\u00f3lskini<\/em>. \u00dear me\u00f0 v\u00e6ri hi\u00f0 margr\u00f3ma\u00f0a samhengi \u00ed \u00eds\u00adlensk\u00adum b\u00f3kmenntum og menningu foki\u00f0 \u00fat \u00ed ve\u00f0ur og vind.<\/p>\n<p>Vitanlega er \u00edslenskan ekki s\u00ed\u00f0ur f\u00e9lagslegt fyrirb\u00e6ri \u2013 langsamlega mikil\u00adv\u00e6gasta sam\u00adskipta\u00adt\u00e6ki okkar vi\u00f0 anna\u00f0 f\u00f3lk. \u00deess vegna m\u00e1 h\u00fan ekki sta\u00f0na, heldur \u00fearf a\u00f0 vera lifandi og laga sig a\u00f0 \u00fe\u00f6rfum samf\u00e9lagsins \u00e1 hverjum t\u00edma. H\u00fan ver\u00f0ur a\u00f0 \u00feola tilbrig\u00f0i \u00ed fram\u00adbur\u00f0i, beyg\u00adingum og setningager\u00f0, og a\u00f0 n\u00fd or\u00f0 komi inn \u00ed m\u00e1li\u00f0 og g\u00f6mul or\u00f0 f\u00e1i n\u00fdja merkingu. H\u00fan m\u00e1 ekki ver\u00f0a einkaeign \u00e1kve\u00f0inna h\u00f3pa, og \u00fea\u00f0 m\u00e1 ekki nota hana og tilbrig\u00f0i \u00ed beitingu hennar til a\u00f0 mismuna f\u00f3lki e\u00f0a skipa \u00fev\u00ed \u00ed andst\u00e6\u00f0ar fylkingar.<\/p>\n<p>En s\u00ed\u00f0ast en ekki s\u00edst er \u00edslenskan \u00fatr\u00e1s fyrir tilfinningar okkar \u2013 \u00e1st og gle\u00f0i, hatur og rei\u00f0i, sorg og hrygg\u00f0, vonir og \u00fer\u00e1r \u2013 en l\u00edka t\u00e6ki okkar til sk\u00f6punar, mi\u00f0lunar og frj\u00f3rrar hugsunar. Tungum\u00e1l sem vi\u00f0 tileinkum okkur \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i, m\u00f3\u00f0ur\u00adm\u00e1l okkar, er hluti af okkur sj\u00e1lfum, einkaeign okkar jafnframt \u00fev\u00ed a\u00f0 vera sam\u00adeign alls m\u00e1lsamf\u00e9lagsins og \u00ed vissum skilningi alls mannkyns. \u00deetta hlj\u00f3mar eins og \u00fevers\u00f6gn \u2013 og er \u00fevers\u00f6gn. \u00dea\u00f0 er ekki einfalt a\u00f0 umgangast m\u00e1li\u00f0 \u00feannig a\u00f0 \u00f6ll hlutverk \u00feess s\u00e9u h\u00f6f\u00f0 \u00ed hei\u00f0ri.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er samt \u00fea\u00f0 sem vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 reyna a\u00f0 gera \u2013 me\u00f0 umbur\u00f0ar\u00adlyndi, vir\u00f0ingu og tillitssemi a\u00f0 lei\u00f0arlj\u00f3si. \u00dea\u00f0 m\u00e1 ekki vera \u00feannig a\u00f0 einhverjum h\u00f3pum e\u00f0a einstaklingum \u00ed samf\u00e9laginu finnist \u00eds\u00adlensk\u00adan ekki gera r\u00e1\u00f0 fyrir s\u00e9r, og \u00fea\u00f0 m\u00e1 ekki heldur vera \u00feannig a\u00f0 einhverjum finnist gert l\u00edti\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed m\u00e1li og \u00feeirri m\u00e1lnotkun sem \u00feau eru alin upp vi\u00f0 e\u00f0a hafa vanist. \u00cdslenskan er nefnilega alls konar. \u00cdslenska me\u00f0 hreim er l\u00edka \u00edslenska.\u00a0<em>App<\/em>\u00a0er l\u00edka \u00edslenska.\u00a0<em>M\u00e9r langar<\/em>\u00a0er l\u00edka \u00edslenska.\u00a0<em>H\u00e1n<\/em>\u00a0er l\u00edka \u00edslenska. Vissulega ekki n\u00e1kv\u00e6mlega s\u00fa \u00edslenska sem \u00e9g \u00f3lst upp vi\u00f0 \u00ed nor\u00f0lenskri sveit fyrir 50-60 \u00e1rum, en \u00fea\u00f0 gefur m\u00e9r engan r\u00e9tt til a\u00f0 ford\u00e6ma \u00edslensku annarra e\u00f0a l\u00edta ni\u00f0ur \u00e1 hana.<\/p>\n<p>Vi\u00f0horf m\u00e1lnotenda til m\u00f3\u00f0urm\u00e1ls s\u00edns, ekki s\u00edst vi\u00f0\u00adhorf ungu kynsl\u00f3\u00f0arinnar, r\u00e6\u00f0ur miklu um framt\u00ed\u00f0arhorfur m\u00e1lsins. \u00dea\u00f0 eru \u00fdmsar v\u00edsbendingar um a\u00f0 ungir \u00cdslendingar l\u00edti ekki \u00e1 tungum\u00e1li\u00f0 sem jafnmikilv\u00e6gan \u00fe\u00e1tt \u00ed sj\u00e1lfs\u00admynd sinni og \u00feau sem eldri eru og hafi ekki jafnj\u00e1kv\u00e6tt vi\u00f0horf til m\u00e1lsins. Ungt f\u00f3lk n\u00fa \u00e1 d\u00f6gum s\u00e9r allan heiminn sem leiksvi\u00f0 sitt \u2013 \u00fea\u00f0 vill geta l\u00e6rt, starfa\u00f0 og b\u00fai\u00f0 erlendis og veit a\u00f0 \u00edslenskan gagnast \u00fev\u00ed l\u00edti\u00f0 utan \u00cdslands. Ef ekki ver\u00f0ur heldur h\u00e6gt a\u00f0 nota m\u00e1li\u00f0 alls sta\u00f0ar \u00e1 \u00cdslandi, og jafnvel ekki inni \u00e1 heimilinu \u00ed samskiptum vi\u00f0 stafr\u00e6na a\u00f0sto\u00f0armenn og \u00f6nnur t\u00f6lvust\u00fdr\u00f0 t\u00e6ki, er h\u00e6tt vi\u00f0 a\u00f0 unga kyn\u00adsl\u00f3\u00f0in missi tr\u00fa \u00e1 \u00edslenskuna og gagnsemi hennar.<\/p>\n<p>Fyrir r\u00famri viku birtist \u00e1 mbl.is vi\u00f0tal vi\u00f0 uppl\u00fdsingafulltr\u00faa S\u00edmans sem kynntur var sem \u201e\u00e1hugama\u00f0ur um t\u00e6kni og n\u00fdjungar\u201c. Hann telur a\u00f0 2019 ver\u00f0i \u201e\u00e1ri\u00f0 sem fjarst\u00fdringin deyr og a\u00f0 raddst\u00fdringin taki alveg yfir\u201c, \u00e1ri\u00f0 \u201e\u00fear sem venjuleg heimili byrja a\u00f0 horfa til t\u00e6kninnar\u201c. Hann heldur \u00e1fram: \u201e\u00dea\u00f0 sem stendur uppbyggingunni helst fyrir \u00ferifum byrjar og endar \u00e1 raddst\u00fdringu og vi\u00f0 \u00feurfum alltaf a\u00f0 tala ensku. \u00c9g er me\u00f0 l\u00e1sa, perur og fjarst\u00fdringar hj\u00e1 m\u00e9r og \u00fearf alltaf a\u00f0 tala ensku\u201c segir Gu\u00f0mundur sem \u201ej\u00e1tar a\u00f0 \u00fea\u00f0 geti veri\u00f0 \u00fereytandi\u201c.<\/p>\n<p>Eitt \u00fea\u00f0 mikilv\u00e6gasta og gagn\u00adlegasta sem vi\u00f0 getum gert til a\u00f0 styrkja st\u00f6\u00f0u \u00edslenskunnar er \u00fev\u00ed a\u00f0 gera \u00e1tak \u00e1 svi\u00f0i \u00edslenskrar m\u00e1lt\u00e6kni.\u00a0\u00a0Me\u00f0 m\u00e1lt\u00e6kni er \u00e1tt vi\u00f0 margs konar tengsl tungum\u00e1ls og t\u00f6lvut\u00e6kni \u2013 m\u00e1lt\u00e6kni gerir okkur kleift a\u00f0 hafa sam\u00adskipti vi\u00f0 t\u00f6lvurnar, og n\u00fdta \u00fe\u00e6r \u00e1 \u00fdmsan h\u00e1tt til a\u00f0 li\u00f0sinna okkur vi\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0. Me\u00f0 n\u00fdsam\u00feykktri a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed m\u00e1lt\u00e6kni er stigi\u00f0 st\u00f3rt skref til a\u00f0 tryggja a\u00f0 vi\u00f0 getum nota\u00f0 \u00edslenskuna \u00e1fram \u2013 ekki bara \u00ed \u00feeim mikilv\u00e6gu hlut\u00adverkum sem \u00e9g nefndi \u00e1\u00f0an, heldur einnig \u00ed n\u00fdju hlutverki \u00ed sam\u00adskipt\u00adum okkar vi\u00f0 t\u00f6lvur og hvers kyns t\u00f6lvust\u00fdr\u00f0 t\u00e6ki \u00ed \u00feeim stafr\u00e6na heimi gervigreindar sem vi\u00f0 erum \u00e1 hra\u00f0ri lei\u00f0 inn \u00ed.<\/p>\n<p>En vi\u00f0 \u00feurfum l\u00edka a\u00f0 sj\u00e1 til \u00feess a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in eigi grei\u00f0an a\u00f0gang a\u00f0 margs kyns af\u00fereyingu, fr\u00e6\u00f0slu og list \u00e1 \u00edslensku, b\u00e6\u00f0i \u00e1 b\u00f3k og \u00ed stafr\u00e6nu formi. N\u00fa hefur mennta- og menningarm\u00e1lar\u00e1\u00f0herra lagt fram \u00feings\u00e1lyktunartill\u00f6gu um a\u00f0 efla \u00edslensku sem opinbert m\u00e1l \u00e1 \u00cdslandi. \u00dear er l\u00f6g\u00f0 \u00e1hersla \u00e1 \u201enau\u00f0syn \u00feess a\u00f0 tryggja a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 ver\u00f0i \u00e1fram nota\u00f0 \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u00edslensks samf\u00e9lags\u201c, \u201evitundarvakningu um mikilv\u00e6gi \u00edslenskrar tungu, gildi hennar og s\u00e9rst\u00f6\u00f0u\u201c, og \u201emikilv\u00e6gi \u00feess a\u00f0 \u00edslenska s\u00e9 lifandi tungum\u00e1l \u00ed st\u00f6\u00f0ugri \u00fer\u00f3un og helsta samskiptam\u00e1l samf\u00e9lagsins\u201c. Tillagan skiptist \u00ed 22 li\u00f0i sem fjalla um \u00fdmsa \u00fe\u00e6tti \u00ed menntun og sk\u00f3lastarfi, menningu, t\u00e6kni\u00fer\u00f3un, stj\u00f3rns\u00fdslu o.fl. Vonandi ver\u00f0ur \u00feessi tillaga sam\u00feykkt en \u00fea\u00f0 er \u00fe\u00f3 til l\u00edtils ef henni ver\u00f0ur ekki fylgt eftir me\u00f0 verulegu fj\u00e1rmagni.<\/p>\n<p>Eitt \u00fea\u00f0 mikilv\u00e6gasta \u00ed \u00feessari till\u00f6gu er s\u00fa \u00e1hersla sem \u00fear er l\u00f6g\u00f0 \u00e1 mikilv\u00e6gi kennslu \u00ed \u00edslensku sem \u00f6\u00f0ru m\u00e1li. Vi\u00f0 ver\u00f0um a\u00f0 sty\u00f0ja \u00feau sem vilja lifa og starfa \u00ed \u00edslensku samf\u00e9lagi til a\u00f0 n\u00e1 g\u00f3\u00f0u valdi \u00e1 \u00feessu mikilv\u00e6ga samskiptat\u00e6ki en megum ekki l\u00e1ta takmarka\u00f0a \u00edslenskukunn\u00e1ttu f\u00f3lks bitna \u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 nokkurn h\u00e1tt. \u00cd g\u00e6r var \u00ed Silfrinu st\u00f3rmerkilegt vi\u00f0tal vi\u00f0 El\u00ednu \u00de\u00f6ll \u00de\u00f3r\u00f0ard\u00f3ttur talmeinafr\u00e6\u00f0ing sem starfar \u00ed Kanada en hefur undanfari\u00f0 unni\u00f0 a\u00f0 ranns\u00f3knum \u00e1 m\u00e1lkunn\u00e1ttu barna \u00e1 \u00cdslandi sem eiga erlenda foreldra. H\u00fan sag\u00f0i a\u00f0 m\u00f6rg \u00feessara barna n\u00e6\u00f0u ekki n\u00f3gu g\u00f3\u00f0u valdi \u00e1 \u00edslensku \u2013 \u00feau t\u00f6lu\u00f0u hana vissulega \u00e1n hreims og me\u00f0 r\u00e9ttum beygingum og setningager\u00f0 a\u00f0 mestu leyti, en \u00feau byggju ekki yfir fj\u00f6lbreyttum or\u00f0afor\u00f0a og r\u00e9\u00f0u ekki vi\u00f0 fl\u00f3knar setningar. \u00deau l\u00e6r\u00f0u ekki heldur tungum\u00e1l foreldranna til hl\u00edtar og hef\u00f0u \u00fev\u00ed \u00ed raun ekki m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsh\u00e6fni \u00ed neinu tungum\u00e1li. \u00dea\u00f0 er mj\u00f6g alvarlegt.<\/p>\n<p>Fj\u00f6ldi ranns\u00f3kna s\u00fdnir a\u00f0 m\u00f3\u00f0urm\u00e1lsh\u00e6fni \u00ed einu tungum\u00e1li er forsenda fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 n\u00e1 g\u00f3\u00f0u valdi \u00e1 \u00f6\u00f0rum tungum\u00e1lum. F\u00f3lk sem ekki l\u00e6rir \u00edslensku til hl\u00edtar kemst ekki \u00e1fram \u00ed sk\u00f3lakerfinu, \u00fea\u00f0 situr fast \u00ed l\u00e1glaunast\u00f6rfum og tekur ekki fullan \u00fe\u00e1tt \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegu \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi. Grundv\u00f6llur a\u00f0 framt\u00ed\u00f0 \u00edslenskunnar er nefnilega lag\u00f0ur \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i. Ekkert er jafnmikilv\u00e6gt og samtal vi\u00f0 fullor\u00f0i\u00f0 f\u00f3lk til a\u00f0 byggja upp au\u00f0ugt m\u00e1lkerfi og styrka m\u00e1lkennd barna. \u00deess vegna er stytting vinnut\u00edmans eitt af \u00fev\u00ed mikilv\u00e6gasta sem vi\u00f0 getum gert til a\u00f0 styrkja \u00edslenskuna \u2013 a\u00f0 \u00fev\u00ed tilskildu a\u00f0 foreldrar verji auknum fr\u00edt\u00edma ekki \u00ed eigin snjallt\u00e6kjum heldur til samveru og samtals me\u00f0 b\u00f6rnum s\u00ednum. \u00deannig stu\u00f0lum vi\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00f6rnin okkar geti \u00e1fram nota\u00f0 \u00edslensku \u00e1 \u00f6llum svi\u00f0um \u2013 og vilji gera \u00fea\u00f0. \u00de\u00e1 hefur h\u00fan g\u00f3\u00f0a m\u00f6guleika \u00e1 a\u00f0 standast \u00feann \u00fer\u00fdsting sem h\u00fan ver\u00f0ur n\u00fa fyrir og lifa fram til 2113, \u00feegar h\u00fan \u00e6tti a\u00f0 vera \u00fatdau\u00f0 samkv\u00e6mt sp\u00e1 Rasks fr\u00e1 1813 \u2013 og vonandi miklu lengur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir r\u00famum m\u00e1nu\u00f0i minntumst vi\u00f0 \u00feess a\u00f0 \u00f6ld var li\u00f0in s\u00ed\u00f0an \u00cdslendingar \u00f6\u00f0lu\u00f0ust fullveldi. En til er annars konar og engu \u00f3merkara fullveldi en \u00fea\u00f0 stj\u00f3rnarfarslega fullveldi sem vi\u00f0 fengum 1918. \u00dea\u00f0 er\u00a0menningarlegt fullveldi\u00a0\u00fear sem tungum\u00e1li\u00f0 er grunn\u00fe\u00e1ttur og meginforsenda. Tungum\u00e1l sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0ar skapar s\u00e9rstakan menningarheim sem b\u00e6gir fr\u00e1 \u00e1hrifum annarra menningar\u00adheima og torveldar jafnframt a\u00f0gang [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158637],"tags":[],"class_list":["post-3176","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-erindi-og-greinar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3176","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3176"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3177,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3176\/revisions\/3177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}