{"id":3325,"date":"2020-02-10T12:00:50","date_gmt":"2020-02-10T12:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3325"},"modified":"2021-01-10T16:53:43","modified_gmt":"2021-01-10T16:53:43","slug":"misnotkun-malsins-til-ad-afvegaleida-folk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/10\/misnotkun-malsins-til-ad-afvegaleida-folk\/","title":{"rendered":"Misnotkun m\u00e1lsins til a\u00f0 afvegalei\u00f0a f\u00f3lk"},"content":{"rendered":"<p><strong>11. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0<\/strong> <strong>vera \u00e1 ver\u00f0i gagnvart \u00fev\u00ed a\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ld og \u00f6nnur valdamikil \u00f6fl misbeiti tungum\u00e1linu \u00ed blekkingarskyni.<\/strong><\/p>\n<p>\u00cd hinni fr\u00e6gu sk\u00e1lds\u00f6gu <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Nineteen_Eighty-Four\"><em>1984<\/em><\/a> eftir George Orwell er kynnt tungum\u00e1li\u00f0 \u201en\u00fdlenska\u201c (<a href=\"https:\/\/skemman.is\/bitstream\/1946\/20866\/1\/BA.telma.geirsdottir.lokager%c3%b0.pdf\">newspeak<\/a>) \u00fear sem vald\u00adhafar afbaka tungum\u00e1li\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed augnami\u00f0i a\u00f0 st\u00fdra hugsun \u00feegnanna. \u00cd \u00feessu tungu\u00adm\u00e1li er merkingu or\u00f0a i\u00f0ulega hli\u00f0ra\u00f0 til e\u00f0a sn\u00fai\u00f0 \u00e1 haus. J\u00f3nas Kristj\u00e1nsson ritstj\u00f3ri skrifa\u00f0i <a href=\"http:\/\/www.jonas.is\/?s=newspeak\">marga beitta pistla<\/a> um beitingu \u00eds\u00adlenskra r\u00e1\u00f0amanna \u00e1 \u00feess h\u00e1ttar tungutaki, og Sig\u00adur\u00f0ur P\u00e1ls\u00adson sk\u00e1ld v\u00edsa\u00f0i til \u00feess \u00ed <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/44849719\">r\u00e6\u00f0u<\/a> \u00e1ri\u00f0 2014 \u00fear sem hann sag\u00f0i \u201egrafalvarlegt hvernig r\u00e1\u00f0a\u00admenn hafa \u00ed sv\u00f6rum\u00a0s\u00ednum og \u00fatsk\u00fdringum st\u00f6\u00f0ugt afvegaleitt tungum\u00e1li\u00f0, r\u00e1\u00f0ist inn \u00ed\u00a0samband or\u00f0s og merkingar \u00e1 sk\u00edtugum sk\u00f3num, reynt a\u00f0 rj\u00fafa og\u00a0brengla samband or\u00f0s og merk\u00adingar\u201c.<\/p>\n<p>Sem d\u00e6mi um \u00feetta m\u00e1 nefna \u00feegar <a href=\"http:\/\/www.jonas.is\/varnarudi-astarudi\/\">fari\u00f0 var a\u00f0 nota<\/a> or\u00f0i\u00f0 <em>gengisbreyting<\/em> um \u00fea\u00f0 sem \u00e1\u00f0ur var alltaf kalla\u00f0 <em>gengisl\u00e6kkun<\/em> og haf\u00f0i \u00e1 s\u00e9r neikv\u00e6\u00f0an bl\u00e6. \u00deegar samningar um a\u00f0ild \u00cdslands a\u00f0 Evr\u00f3pusambandinu voru \u00ed gangi notu\u00f0u andst\u00e6\u00f0ingar a\u00f0ildar or\u00f0i\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/greinasafn\/grein\/1413866\/\"><em>a\u00f0l\u00f6gunarvi\u00f0r\u00e6\u00f0ur<\/em><\/a> sem \u00fe\u00fd\u00f0ingu \u00e1 <em>accession negotiations<\/em>, en stu\u00f0ningsmenn a\u00f0ildar t\u00f6ldu \u00fea\u00f0 ranga \u00fe\u00fd\u00f0ingu og vildu tala um <a href=\"https:\/\/www.mbl.is\/frettir\/forsida\/2010\/11\/11\/samningavidraedur_ekki_adlogunarvidraedur\/\"><em>samningavi\u00f0r\u00e6\u00f0ur<\/em><\/a> e\u00f0a <em>a\u00f0ildarvi\u00f0r\u00e6\u00f0ur<\/em>. Eitt af sk\u00fdrustu d\u00e6mum undanfarinna \u00e1ra er svo <a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/raduneyti\/forsaetisraduneytid\/fyrri-forsaetisradherrar\/stok-raeda-fyrrum-forsaetisradherra\/2014\/11\/10\/Leidrettingin-i-hofn\/\"><em>lei\u00f0r\u00e9ttingin<\/em><\/a> sem r\u00edkisstj\u00f3rnin 2013-2016 nota\u00f0i um st\u00f3rfellda f\u00e6rslu fj\u00e1rmagns \u00far r\u00edkissj\u00f3\u00f0i til f\u00f3lks sem haf\u00f0i veri\u00f0 me\u00f0 ver\u00f0trygg\u00f0 h\u00fasn\u00e6\u00f0isl\u00e1n. \u00d3tal \u00f6nnur d\u00e6mi \u00far \u00edslenskri stj\u00f3rn\u00adm\u00e1la\u00adum\u00adr\u00e6\u00f0u s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ra m\u00e6tti nefna.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 eru ekki bara stj\u00f3rnm\u00e1lamenn sem <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/10\/30\/sidrof\/\">misbeita tungum\u00e1linu<\/a> \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt. Hausti\u00f0 2019 svara\u00f0i biskup \u00cdslands <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/frett\/sidrof-thegar-haett-var-ad-kenna-kristinfraedi\">spurningu<\/a> um \u00e1hrif \u00feess a\u00f0 kristinfr\u00e6\u00f0i s\u00e9 ekki lengur kennd \u00ed sk\u00f3lum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja \u201e\u00dea\u00f0 hefur or\u00f0i\u00f0 si\u00f0rof held \u00e9g\u201c. \u00cd umr\u00e6\u00f0u <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/2019191028630\">eftir \u00e1<\/a> sag\u00f0i biskup a\u00f0 me\u00f0 \u00feessu \u00e6tti h\u00fan ekki vi\u00f0 si\u00f0leysi heldur \u201erof vi\u00f0 si\u00f0inn sem vi\u00f0 h\u00f6fum lifa\u00f0 eftir um aldir \u00e1 \u00cdslandi\u201c. \u00de\u00f3tt ekki s\u00e9 \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 hafna \u00feessari eftir\u00e1sk\u00fdringu liggur \u00ed augum uppi a\u00f0 me\u00f0 \u00feessari notkun or\u00f0s\u00adins er me\u00f0vita\u00f0 e\u00f0a \u00f3me\u00f0vita\u00f0 veri\u00f0 a\u00f0 lei\u00f0a \u00e1heyrendur \u00e1 villig\u00f6tur \u2013 or\u00f0i\u00f0 <em>si\u00f0rof<\/em> kallar \u00ed huga \u00e1heyrenda \u00e1 hina venjulegu og al\u00feekktu merkingu or\u00f0sins, \u2018upplausnar\u00e1stand\u2019.<\/p>\n<p>Sk\u00fdr d\u00e6mi um <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/10\/25\/misnotkun-tungumalsins\/\">misnotkun tungum\u00e1lsins<\/a> \u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 afvegalei\u00f0a umr\u00e6\u00f0una er a\u00f0 finna \u00ed <a href=\"https:\/\/www.frosti.is\/um_okkur\/tidindi\/Yfirlysing_Hradfyrstihussins-Gunnvarar_vegna_hopsmits_um_bord_i_Juliusi_Geirmundssyni_IS_270\/\">yfirl\u00fdsingu<\/a> \u00fatger\u00f0arfyrirt\u00e6kis vegna k\u00f3r\u00f3nuveirusmits um bor\u00f0 \u00ed togara fyrirt\u00e6kis\u00adins hausti\u00f0 2020. \u00dear var t.d. sagt \u201e\u00dev\u00ed mi\u00f0ur f\u00f3rst \u00fea\u00f0 fyrir\u201c a\u00f0 tilkynna grun um smit. A\u00f0 <em>farast fyrir<\/em> merkir a\u00f0 eitthva\u00f0 hafi gleymst e\u00f0a lent \u00ed \u00fatideyfu \u2013 ekki a\u00f0 \u00fea\u00f0 hafi v\u00edsvitandi veri\u00f0 hunsa\u00f0. Einnig var hva\u00f0 eftir anna\u00f0 tala\u00f0 um \u201emist\u00f6k\u201c \u00fear sem auglj\u00f3slega var um me\u00f0vita\u00f0a vanr\u00e6kslu og hugsanlega l\u00f6g\u00adbrot a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n<p>En misbeiting tungum\u00e1lsins kemur ekki bara fram \u00ed or\u00f0anotkun \u2013 h\u00fan getur l\u00edka komi\u00f0 fram \u00ed setningager\u00f0. \u00deannig er \u00feolmynd i\u00f0ulega notu\u00f0 \u00ed sta\u00f0 germyndar til a\u00f0 draga athygli fr\u00e1 gerendum, einkum \u00feegar um afbrot e\u00f0a mist\u00f6k er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 sagt t.d. \u201e<a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/18\/germynd-er-fyrir-gerendur\/\">Konu hrint fram af sv\u00f6lum<\/a>\u201c og \u201e<a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/28\/mistok-voru-gerd\/\">Mist\u00f6k voru ger\u00f0<\/a>\u201c. Gerendum er \u00feannig sk\u00fdlt \u00e1 bak vi\u00f0 andlitslausa \u00feolmynd og \u00feeirri tilfinningu lauma\u00f0 inn hj\u00e1 f\u00f3lki, me\u00f0vita\u00f0 e\u00f0a \u00f3me\u00f0vita\u00f0, a\u00f0 um \u00f3happatilvik s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a frekar en \u00e1setningsbrot. \u00a0L\u00e1tum ekki tungum\u00e1li\u00f0 ganga \u00ed li\u00f0 me\u00f0 gerendum \u2013 notum germynd \u00fear sem vi\u00f0 \u00e1, ekki \u00feolmynd. Germynd er fyrir gerendur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>11. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 vera \u00e1 ver\u00f0i gagnvart \u00fev\u00ed a\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ld og \u00f6nnur valdamikil \u00f6fl misbeiti tungum\u00e1linu \u00ed blekkingarskyni. \u00cd hinni fr\u00e6gu sk\u00e1lds\u00f6gu 1984 eftir George Orwell er kynnt tungum\u00e1li\u00f0 \u201en\u00fdlenska\u201c (newspeak) \u00fear sem vald\u00adhafar afbaka tungum\u00e1li\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed augnami\u00f0i a\u00f0 st\u00fdra hugsun \u00feegnanna. \u00cd \u00feessu tungu\u00adm\u00e1li er merkingu or\u00f0a i\u00f0ulega hli\u00f0ra\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-3325","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3325","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3325"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3505,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3325\/revisions\/3505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}