{"id":3331,"date":"2020-02-13T12:00:42","date_gmt":"2020-02-13T12:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3331"},"modified":"2021-01-04T22:08:47","modified_gmt":"2021-01-04T22:08:47","slug":"orokstudd-fordaeming-tilbrigda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/13\/orokstudd-fordaeming-tilbrigda\/","title":{"rendered":"\u00d3r\u00f6kstudd ford\u00e6ming tilbrig\u00f0a"},"content":{"rendered":"<p><strong>17. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 hafna<\/strong><strong>\u00a0\u00f3r\u00f6kstuddum ford\u00e6mingum \u00fdmissa tilbrig\u00f0a, jafnvel \u00fe\u00f3tt lengi hafi veri\u00f0 barist gegn \u00feeim \u00ed sk\u00f3lum.<\/strong><\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt engin l\u00f6g s\u00e9u til um form \u00edslenskrar tungu er til \u00f3opinber m\u00e1lsta\u00f0all um r\u00e9tt m\u00e1l og rangt, gott og vont. \u00deessi m\u00e1lsta\u00f0all er hvergi skr\u00e1\u00f0ur en heildst\u00e6\u00f0asta mynd af honum er h\u00e6gt a\u00f0 f\u00e1 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sko\u00f0a <a href=\"https:\/\/malfar.arnastofnun.is\/\"><em>M\u00e1lfarsbankann<\/em><\/a>. Samkv\u00e6mt sta\u00f0linum \u00e1 ekki a\u00f0 skrifa\u00a0<em>m\u00e9r langar<\/em> heldur <a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72273\"><em>mig langar<\/em><\/a>, ekki\u00a0<em>vi\u00f0 hvorn annan<\/em>\u00a0heldur\u00a0<a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/72165\"><em>hvor vi\u00f0 annan<\/em><\/a>, ekki\u00a0<em>eins og mamma s\u00edn<\/em> heldur <a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73905\"><em>eins og mamma hennar<\/em><\/a>, ekki\u00a0<em>\u00e9g er ekki a\u00f0 skilja \u00feetta<\/em>\u00a0heldur\u00a0<a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/73704\"><em>\u00e9g skil \u00feetta ekki<\/em><\/a>, ekki\u00a0<em>b\u00e1\u00f0ir t\u00f3nleikarnir<\/em>\u00a0heldur \u2013 ja, hva\u00f0?\u00a0<a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/69931\"><em>Hvorir tveggja t\u00f3nleikarnir<\/em>?\u00a0<em>Hvorirtveggju t\u00f3nleikarnir<\/em>?<\/a> Hver segir \u00fea\u00f0 eiginlega?<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er enginn vafi \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 fyrra (\u201eranga\u201c) afbrig\u00f0i\u00f0 \u00ed hverri tvennd er m\u00e1lvenja margra \u2013 \u00ed sumum tilvikum \u00f6rugglega meirihluta \u00fej\u00f3\u00f0arinnar. En \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u00fatbreiddar m\u00e1lbreytingar, flestar \u00e1ratuga e\u00f0a jafnvel alda gamlar, nj\u00f3ta \u00fe\u00e6r ekki vi\u00f0urkenningar sem <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/\">v\u00f6ndu\u00f0 \u00edslenska<\/a>. Til a\u00f0 hafna \u00feeim er beitt \u00fdmsum missterkum og missannf\u00e6randi r\u00f6kum sem sum hver standast alls ekki. \u00c9g hef \u00fe\u00f3 grun um a\u00f0 ein r\u00f6ksemd sem \u00e9g hef hvergi s\u00e9\u00f0 or\u00f0a\u00f0a beint s\u00e9 mj\u00f6g oft undirliggjandi hj\u00e1 \u00feeim sem amast vi\u00f0 tilbrig\u00f0um. Hana m\u00e6tti or\u00f0a svona: <strong>\u00deetta er rangt af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur veri\u00f0 kennt svo lengi a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 rangt.<\/strong><\/p>\n<p>Vitanlega r\u00e9ttl\u00e6tir \u00fea\u00f0 ekki vitleysu a\u00f0 h\u00fan hafi lengi veri\u00f0 h\u00f6f\u00f0 fyrir satt. En \u00fea\u00f0 m\u00e1 vel halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 mikilv\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 festa r\u00edki \u00ed m\u00e1lsamf\u00e9laginu og ekki s\u00e9 hringla\u00f0 me\u00f0 vi\u00f0mi\u00f0. Ef b\u00fai\u00f0 er a\u00f0 kenna \u00e1ratugum saman a\u00f0 eitthva\u00f0 s\u00e9 rangt \u2013 \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 e\u00f0lilegt m\u00e1lfar fj\u00f6lda m\u00e1lnotenda \u2013 geti skapast \u00f3rei\u00f0a og lausung \u00ed m\u00e1linu ef \u00fea\u00f0 er allt \u00ed einu vi\u00f0urkennt sem r\u00e9tt m\u00e1l. \u00deetta valdi vandr\u00e6\u00f0um \u00ed kennslu og \u00fdti undir \u00fe\u00e1 hugmynd a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 alveg sama hvernig f\u00f3lk tali og skrifi. \u00deetta er sj\u00f3narmi\u00f0 margra og \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 taka \u00fea\u00f0 alvarlega og bera vir\u00f0ingu fyrir \u00fev\u00ed. En \u00e9g held a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 rangt.<\/p>\n<p>\u00c9g held \u00fevert \u00e1 m\u00f3ti a\u00f0 einstrengingslegt bann vi\u00f0 tilbrig\u00f0um sem veru\u00adlegur hluti \u2013 jafnvel meirihluti \u2013 m\u00e1lnotenda elst upp vi\u00f0 og notar \u00ed daglegu l\u00edfi s\u00e9 miklu frekar til \u00feess falli\u00f0 a\u00f0 skapa \u00f3vissu og \u00f3rei\u00f0u \u00ed m\u00e1lnotkun en vi\u00f0urkenning \u00feessara tilbrig\u00f0a. \u00dea\u00f0 er hins vegar anna\u00f0 sem \u00fearf a\u00f0 hafa \u00ed huga ef vi\u00f0mi\u00f0um er breytt og fari\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0urkenna eitthva\u00f0 sem \u00e1\u00f0ur hefur veri\u00f0 tali\u00f0 rangt. Vi\u00f0 erum nefnilega f\u00f6st \u00ed \u00fev\u00ed, m\u00f6rg hver, a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/14\/mismunun-a-grundvelli-malstadals\/\">d\u00e6ma f\u00f3lk<\/a> eftir m\u00e1lfari \u2013 eftir \u00fev\u00ed hversu vel \u00fea\u00f0 fylgir \u00feeim vi\u00f0mi\u00f0um sem hafa veri\u00f0 notu\u00f0 um r\u00e9tt og rangt. \u00de\u00f3tt \u00feeim vi\u00f0mi\u00f0um v\u00e6ri breytt lei\u00f0ir \u00fea\u00f0 ekki sj\u00e1lfkrafa og umsvifalaust til breyt\u00adingar \u00e1 vi\u00f0horfi okkar til tilbrig\u00f0anna \u2013 og f\u00f3lksins sem notar \u00feau.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 \u00feora a\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/09\/04\/endurskodun-malstadals\/\">breyta stefnunni<\/a> \u2013 vi\u00f0urkenna <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2019\/08\/27\/rett-mal-malstadall\/\">tilbrig\u00f0i<\/a> sem eiga s\u00e9r langa s\u00f6gu og eru \u00fatbreidd \u00ed m\u00e1linu. \u00dea\u00f0 er engin uppgj\u00f6f. En vi\u00f0 \u00feurfum ekki s\u00ed\u00f0ur a\u00f0 h\u00e6tta a\u00f0 d\u00e6ma f\u00f3lk eftir m\u00e1lfari, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 a\u00f0 tengja m\u00e1lfar vi\u00f0 andlegt e\u00f0a l\u00edkamlegt atgervi f\u00f3lks. <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/15\/flokkun-folks-eftir-malfari\/\">Mismunun eftir m\u00e1lfari<\/a> \u00e1 ekki a\u00f0 vi\u00f0gangast frekar en mismunun eftir kynfer\u00f0i, tr\u00fa, stj\u00f3rnm\u00e1lasko\u00f0unum, kynhneig\u00f0 o.s.frv.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>17. \u00cdslensk m\u00e1lr\u00e6kt felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 hafna\u00a0\u00f3r\u00f6kstuddum ford\u00e6mingum \u00fdmissa tilbrig\u00f0a, jafnvel \u00fe\u00f3tt lengi hafi veri\u00f0 barist gegn \u00feeim \u00ed sk\u00f3lum. \u00de\u00f3tt engin l\u00f6g s\u00e9u til um form \u00edslenskrar tungu er til \u00f3opinber m\u00e1lsta\u00f0all um r\u00e9tt m\u00e1l og rangt, gott og vont. \u00deessi m\u00e1lsta\u00f0all er hvergi skr\u00e1\u00f0ur en heildst\u00e6\u00f0asta mynd af honum er h\u00e6gt a\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158636],"tags":[],"class_list":["post-3331","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malraekt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3331"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3498,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3331\/revisions\/3498"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3331"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}