{"id":3367,"date":"2020-12-07T11:09:51","date_gmt":"2020-12-07T11:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3367"},"modified":"2021-06-14T23:22:28","modified_gmt":"2021-06-14T23:22:28","slug":"ad-dingla-bjollu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/07\/ad-dingla-bjollu\/","title":{"rendered":"A\u00f0 dingla bj\u00f6llu"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd kverinu <em>G\u00e6tum tungunnar<\/em> sem var gefi\u00f0 \u00fat 1984 segir: \u201eA\u00f0 <em>dingla<\/em> merkir EKKI a\u00f0 hringja. A\u00f0 <em>dingla<\/em> merkir a\u00f0 sveiflast e\u00f0a vingsa. Bendum b\u00f6rnunum \u00e1 \u00fea\u00f0!\u201c Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> um a\u00f0 s\u00f6gnin <em>dingla<\/em> s\u00e9 notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'hringja bj\u00f6llu' eru fr\u00e1 1979, og \u00ed annarri \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> sem kom \u00fat 1983 er ein merking <em>dingla<\/em> merkt t\u00e1kni fyrir sjaldg\u00e6ft m\u00e1l og s\u00f6g\u00f0 vera 'hringja (dyra-)bj\u00f6llu' og vera \u201ebarnam\u00e1l\u201c. \u00dea\u00f0 er sem s\u00e9 lj\u00f3st a\u00f0 \u00feessi merking hefur veri\u00f0 or\u00f0in nokku\u00f0 \u00fatbreidd um og upp \u00far 1980. \u00cd \u00feri\u00f0ju \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> fr\u00e1 2002 er \u00feessi merking merkt \u201e\u00f3forml.\u201c og s\u00f6g\u00f0 \u201eeinkum barnam\u00e1l\u201c.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 l\u00edtur samt \u00fat fyrir a\u00f0 \u00feessi notkun s\u00e9 upprunnin t\u00f6luvert fyrr en rita\u00f0ar heimildir benda til, og ekki endilega \u00ed barnam\u00e1li. \u00cd \u00fe\u00e6tti s\u00ednum um \u00edslenskt m\u00e1l \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu<\/em> 1979 birti G\u00edsli J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1520149?iabr=on#page\/n6\/\">br\u00e9f<\/a> \u00fear sem br\u00e9fritari segir a\u00f0 fyrir 57 \u00e1rum, \u00fe.e. 1922, hafi hann heyrt b\u00f3nda \u00ed Sey\u00f0isfir\u00f0i segja \u201eDingla\u00f0u fyrir mig inn \u00ed Kaupf\u00e9lag\u201c, og a\u00f0 loknu s\u00edmtalinu sag\u00f0i b\u00f3ndinn \u201eDingla\u00f0u af, dingla\u00f0u af\u201c\u201c. Samkv\u00e6mt \u00feessu er \u00feessi notkun <em>dingla<\/em> or\u00f0in hundra\u00f0 \u00e1ra g\u00f6mul.<\/p>\n<p>L\u00edklegast er a\u00f0 <em>dingla <\/em>hafi fengi\u00f0 \u00feessa merkingu vegna hlj\u00f3\u00f0l\u00edkingar vi\u00f0 s\u00f6gnina <em>hringja <\/em>og ekki s\u00ed\u00f0ur vi\u00f0 hlj\u00f3\u00f0 \u00ed dyrabj\u00f6llu sem oft er t\u00e1kna\u00f0 <em>ding dong<\/em>. \u00dea\u00f0 er l\u00edka gamalt a\u00f0 tala um hringingu kirkjuklukkna sem <em>dinglumdangl<\/em>. \u00cd kv\u00e6\u00f0inu \u201eSigur\u00f3p landv\u00e6tta vi\u00f0 fr\u00e1fall Maura-J\u00f3ns\u201c eftir B\u00f3lu-Hj\u00e1lmar, sem v\u00e6ntanlega er ort sk\u00f6mmu fyrir mi\u00f0ja 19. \u00f6ld, segir: \u201eN\u00e1klukkan \u00e6pti: Dinglum dangl, drepinn er Maura-J\u00f3n!\u201c, og \u00ed fyrirlestri um hnignun \u00edslensks sk\u00e1ldskapar \u00e1ri\u00f0 1888 tala\u00f0i Hannes Hafstein um \u201en\u00e1klukkunnar dinglum-dangl yfir dau\u00f0um og \u00fatslitnum hugmyndum\u201c.<\/p>\n<p>En e.t.v. kemur anna\u00f0 einnig til. \u00cd <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/18294725\">lesendabr\u00e9fi<\/a> \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1996 segir: \u201e\u00dea\u00f0 er b\u00e6\u00f0i r\u00f6kr\u00e9tt og r\u00e9ttur si\u00f0ur a\u00f0 dingla bj\u00f6llu, \u00feegar \u00feess er \u00fe\u00f6rf. M\u00e1lsi\u00f0urinn er kominn fr\u00e1 \u00feeim t\u00edma, sem rafmagn var ekki nota\u00f0 til a\u00f0 hringja bj\u00f6llum, heldur sl\u00f3 f\u00f3lk \u00e1 \u00fer\u00e1\u00f0, \u00feegar \u00fea\u00f0 vildi a\u00f0 bjallan hringdi. \u00der\u00e1\u00f0urinn var \u00fe\u00e1 tengdur vi\u00f0 bj\u00f6lluna, \u00feannig a\u00f0 \u00feegar str\u00edkka\u00f0i \u00e1 honum, sl\u00f3st bjallan vi\u00f0 k\u00f3lfinn og tilganginum var n\u00e1\u00f0. \u00de\u00e1 dinglar f\u00f3lk bj\u00f6llu og l\u00edti\u00f0 vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 segja, en best a\u00f0 svara hringingunni.\u201c \u00cd \u00feessu sambandi m\u00e1 benda \u00e1 a\u00f0 enn er tala\u00f0 um a\u00f0\u00a0<em>sl\u00e1 \u00e1 \u00fer\u00e1\u00f0inn<\/em> \u00fe\u00f3tt t\u00e6knin hafi breyst, og \u00feykir ekki athugavert.<\/p>\n<p>Undanfarna \u00e1ratugi hafa i\u00f0ulega veri\u00f0 ger\u00f0ar athugasemdir vi\u00f0 \u00feessa notkun sagnarinnar <em>dingla<\/em> \u00ed \u00fdmsum m\u00e1lfars\u00fe\u00e1ttum, og oft hefur h\u00fan veri\u00f0 k\u00f6llu\u00f0 barnam\u00e1l. \u00dea\u00f0 er reyndar \u00f3v\u00edst eins og h\u00e9r hefur komi\u00f0 fram, en hva\u00f0 sem \u00fev\u00ed l\u00ed\u00f0ur eru b\u00f6rnin sem byrju\u00f0u \u00e1 \u00feessu l\u00f6ngu or\u00f0in fullor\u00f0in og nota s\u00f6gnina svona enn, m\u00f6rg hver a\u00f0 minnsta kosti, og \u00feetta s\u00e9st oftar og oftar \u00e1 prenti. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er merkingin 'hringja bj\u00f6llu, einkum dyrabj\u00f6llu' <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/8163\">gefin<\/a> \u00e1n athugasemda um m\u00e1lsni\u00f0 og \u00e1n \u00feess a\u00f0 minnst s\u00e9 \u00e1 barnam\u00e1l.<\/p>\n<p>Enda sj\u00e1lfsagt m\u00e1l. Merking or\u00f0a \u00e1kvar\u00f0ast ekki af uppruna, af \u00fev\u00ed hva\u00f0 \u00feau merktu \u00e1\u00f0ur fyrr, e\u00f0a af \u00fev\u00ed hva\u00f0 einhverjir sj\u00e1lfskipa\u00f0ir m\u00e1leigendur segja okkur a\u00f0 \u00feau merki, heldur af \u00fev\u00ed hvernig m\u00e1lsamf\u00e9lag samt\u00edmans notar \u00feau.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd kverinu G\u00e6tum tungunnar sem var gefi\u00f0 \u00fat 1984 segir: \u201eA\u00f0 dingla merkir EKKI a\u00f0 hringja. A\u00f0 dingla merkir a\u00f0 sveiflast e\u00f0a vingsa. Bendum b\u00f6rnunum \u00e1 \u00fea\u00f0!\u201c Elstu d\u00e6mi sem \u00e9g finn \u00e1 t\u00edmarit.is um a\u00f0 s\u00f6gnin dingla s\u00e9 notu\u00f0 \u00ed merkingunni 'hringja bj\u00f6llu' eru fr\u00e1 1979, og \u00ed annarri \u00fatg\u00e1fu \u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar sem kom [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-3367","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3367"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3936,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3367\/revisions\/3936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}