{"id":3391,"date":"2020-12-14T08:00:36","date_gmt":"2020-12-14T08:00:36","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3391"},"modified":"2021-05-06T10:45:20","modified_gmt":"2021-05-06T10:45:20","slug":"laeks-eda-laekjar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/14\/laeks-eda-laekjar\/","title":{"rendered":"L\u00e6ks e\u00f0a l\u00e6kjar?"},"content":{"rendered":"<p>Eitt \u00feeirra atri\u00f0a sem helst eru \u00e1 reiki \u00ed beygingu \u00edslenskra or\u00f0a er eignarfall eint\u00f6lu sterkbeyg\u00f0ra karlkynsor\u00f0a. \u00dear er fr\u00e1 fornu fari um tv\u00e6r endingar a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, <em>\u2011s<\/em>, eins og \u00ed <em>hest<strong>s<\/strong><\/em>, <em>akur<strong>s<\/strong><\/em>, og <em>\u2011ar<\/em>, eins og \u00ed <em>mat<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>sta\u00f0<strong>ar<\/strong><\/em>. Sum or\u00f0 taka eing\u00f6ngu a\u00f0ra endinguna og hafa alltaf gert, \u00f6nnur geta teki\u00f0 hvora endinguna sem er, og enn \u00f6nnur hafa alveg skipt um flokk, og taka n\u00fa alltaf a\u00f0ra endingu en \u00ed fornm\u00e1li. En f\u00e6rsla or\u00f0a milli flokka a\u00f0 \u00feessu leyti er ekki n\u00fd b\u00f3la; \u00feegar \u00ed fornm\u00e1li haf\u00f0i fj\u00f6ldi or\u00f0a tv\u00edmyndir \u00ed eignarfalli, eins og <em>vegg<strong>s<\/strong><\/em> og <em>vegg<strong>jar<\/strong><\/em>, <em>be\u00f0<strong>s<\/strong><\/em> og <em>be\u00f0<strong>jar<\/strong><\/em>, <em>gar\u00f0<strong>s<\/strong><\/em> og <em>gar\u00f0<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>veg<strong>s<\/strong><\/em> og <em>veg<strong>ar<\/strong><\/em> o.fl.<\/p>\n<p>\u00cd n\u00fat\u00edmam\u00e1li vir\u00f0ist vera nokku\u00f0 sterk tilhneiging til a\u00f0 setja <em>\u2011s<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u2011ar<\/em> \u00ed m\u00f6rgum nafnor\u00f0um. Or\u00f0i\u00f0 <em>vefur<\/em> var venjulega <em>vef<strong>jar <\/strong><\/em>\u00ed eignarfalli \u00fe\u00f3tt <em>vef<strong>s<\/strong><\/em> k\u00e6mi einnig fyrir, og s\u00fa mynd er yfirleitt notu\u00f0 \u00ed n\u00fdju merkingunni sem or\u00f0i\u00f0 b\u00e6tti vi\u00f0 sig \u00feegar \u00fea\u00f0 gekk \u00ed endurn\u00fdjun l\u00edfdaga fyrir aldarfj\u00f3r\u00f0ungi. Myndir eins og <em>tug<strong>s<\/strong><\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>tug<strong>ar<\/strong><\/em> eru mj\u00f6g algengar, og einnig kemur fyrir <em>sta\u00f0<strong>s<\/strong><\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>sta\u00f0<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>m\u00f6kk<strong>s <\/strong><\/em>\u00ed sta\u00f0 <em>makk<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>\u00fe\u00e1tt<strong>s<\/strong><\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u00fe\u00e1tt<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>l\u00e6k<strong>s<\/strong><\/em> <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/3502351?iabr=on#page\/n15\/mode\/2up\/\">\u00ed sta\u00f0<\/a> <em>l\u00e6k<strong>jar<\/strong><\/em>, og fj\u00f6lm\u00f6rg fleiri. \u00cd raun s\u00fdnist m\u00e9r a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 finna d\u00e6mi um <em>-s<\/em>-eignarfall \u00ed sta\u00f0 <em>-ar<\/em> \u00e1 st\u00f3rum hluta \u00feeirra sterku karlkynsor\u00f0a \u00fear sem stofninn endar \u00e1 einu samhlj\u00f3\u00f0i, og margar \u00feeirra mynda koma fyrir \u00feegar \u00e1 19. \u00f6ld e\u00f0a fyrr.<\/p>\n<p>\u00deetta er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r skiljanleg tilhneiging. Meirihluti sterkra karlkynsnafnor\u00f0a endar fr\u00e1 fornu fari \u00e1 <em>\u2011s<\/em> \u00ed eignarfalli, og ekki skr\u00edti\u00f0 a\u00f0 s\u00e1 s\u00e6gur dragi fleiri til s\u00edn. En anna\u00f0 g\u00e6ti l\u00edka komi\u00f0 til; <em>\u2011s<\/em> er nefnilega fr\u00e1 merkingarlegu sj\u00f3narmi\u00f0i miklu betri eignarfallsending en <em>-ar<\/em>, \u00fev\u00ed a\u00f0 h\u00fan getur ekki t\u00e1kna\u00f0 neitt anna\u00f0 en eignarfall eint\u00f6lu \u00ed karlkyni e\u00f0a hvorugkyni. Aftur \u00e1 m\u00f3ti er <em>\u2011ar<\/em> margr\u00e6\u00f0 ending, getur einnig t\u00e1kna\u00f0 nefnifall fleirt\u00f6lu \u00ed karlkyni, eins og \u00ed <em>hest<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>str\u00e1k<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>penn<strong>ar<\/strong><\/em>,\u00a0 og nefnifall og \u00feolfall fleirt\u00f6lu \u00ed kvenkyni, eins og \u00ed <em>sk\u00e1l<strong>ar<\/strong><\/em>, <em>v\u00e9l<strong>ar<\/strong><\/em>. \u00dea\u00f0 m\u00e1 \u00fev\u00ed hugsanlega halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 auka veg <em>\u2011s<\/em>\u2011endingarinnar aukist sk\u00fdrleiki m\u00e1lsins.<\/p>\n<p>Reyndar haga sum karlmannsn\u00f6fn s\u00e9r \u00fever\u00f6fugt a\u00f0 \u00feessu leyti, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed \u00feeim s\u00e6kir <em>-ar<\/em>-endingin \u00e1. <em>Harald<strong>ar<\/strong><\/em> og <em>H\u00f6skuld<strong>ar<\/strong><\/em> eru n\u00fa mun algengari myndir en eldri myndirnar <em>Harald<strong>s<\/strong><\/em> og <em>H\u00f6skuld<strong>s<\/strong><\/em>, og \u00ed m\u00f6rgum \u00f6\u00f0rum n\u00f6fnum s\u00e6kir <em>-ar<\/em>-ending \u00e1 \u2013 i\u00f0ulega er t.d. sagt <em>\u00c1g\u00fast<strong>ar<\/strong><\/em> og <em>\u00de\u00f3rhall<strong>ar<\/strong><\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u00c1g\u00fast<strong>s<\/strong><\/em> og <em>\u00de\u00f3rhall<strong>s<\/strong><\/em> \u00e1\u00f0ur, svo a\u00f0 d\u00e6mi s\u00e9u tekin. Stofn \u00feeirra nafna sem hafa tilhneigingu til a\u00f0 f\u00e1 <em>\u2011ar<\/em>\u2011endingu endar \u00e1 samhlj\u00f3\u00f0aklasa, \u00fe.e. fleiri en einu samhlj\u00f3\u00f0i; og \u00feegar eignarfalls<em>\u2011s<\/em>\u2011i\u00f0 b\u00e6tist vi\u00f0 eru \u00fear komin a.m.k. \u00ferj\u00fa samhlj\u00f3\u00f0 saman. Sl\u00edkir samhlj\u00f3\u00f0aklasar geta veri\u00f0 strembnir \u00ed frambur\u00f0i, og ein lei\u00f0 til a\u00f0 komast fram hj\u00e1 \u00feeim erfi\u00f0leikum er a\u00f0 losa sig vi\u00f0 eitt samhlj\u00f3\u00f0i\u00f0 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skipta um endingu; setja <em>\u2011ar<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>\u2011s<\/em>. Vegna \u00feess a\u00f0 mannan\u00f6fn eru sjaldan notu\u00f0 \u00ed fleirt\u00f6lu er <em>-ar<\/em>-endingin t\u00e6past tv\u00edr\u00e6\u00f0 \u00ed \u00feeim.<\/p>\n<p>Vitaskuld m\u00e1 segja a\u00f0 e\u00f0lilegt og \u00e6skilegt s\u00e9 a\u00f0 halda sig vi\u00f0 hef\u00f0 \u00ed beygingu or\u00f0a, og \u00e9g skil vel a\u00f0 f\u00f3lki breg\u00f0i vi\u00f0 \u00feegar \u00fea\u00f0 heyrir e\u00f0a s\u00e9r a\u00f0ra eignarfallsmynd en \u00fea\u00f0 er vant. Hins vegar f\u00e6 \u00e9g ekki s\u00e9\u00f0 a\u00f0 \u00feessar breytingar s\u00e9u \u00fdkja alvarlegar. Fj\u00f6ldi or\u00f0a hefur hvort e\u00f0 er skipt um beygingarflokk, og sl\u00edkir sm\u00e1munur gera forna texta ekki illskiljanlega. H\u00e9r er ekki heldur um \u00fea\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a a\u00f0 nein beyging hverfi \u00far m\u00e1linu; b\u00e6\u00f0i <em>\u2011s<\/em>\u2011 og <em>\u2011ar<\/em>\u2011endingarnar halda velli, \u00fe\u00f3tt \u00fe\u00e6r s\u00e9u ekki \u00e1 alveg s\u00f6mu or\u00f0um og \u00e1\u00f0ur. \u00deessar breytingar minnka \u00fev\u00ed ekki fj\u00f6lbreytni m\u00e1lsins \u00e1 neinn h\u00e1tt, a\u00f0 \u00fev\u00ed er \u00e9g best f\u00e6 s\u00e9\u00f0. \u00c9g s\u00e9 \u00fev\u00ed enga \u00e1st\u00e6\u00f0u til a\u00f0 berjast gegn \u00feeim af miklum krafti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Eitt \u00feeirra atri\u00f0a sem helst eru \u00e1 reiki \u00ed beygingu \u00edslenskra or\u00f0a er eignarfall eint\u00f6lu sterkbeyg\u00f0ra karlkynsor\u00f0a. \u00dear er fr\u00e1 fornu fari um tv\u00e6r endingar a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, \u2011s, eins og \u00ed hests, akurs, og \u2011ar, eins og \u00ed matar, sta\u00f0ar. Sum or\u00f0 taka eing\u00f6ngu a\u00f0ra endinguna og hafa alltaf gert, \u00f6nnur geta teki\u00f0 hvora endinguna [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-3391","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3391"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3392,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3391\/revisions\/3392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}