{"id":3396,"date":"2020-12-16T08:00:50","date_gmt":"2020-12-16T08:00:50","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3396"},"modified":"2023-10-31T08:41:13","modified_gmt":"2023-10-31T08:41:13","slug":"fjorum-sinnum-minni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/16\/fjorum-sinnum-minni\/","title":{"rendered":"Fj\u00f3rum sinnum minni"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;background: white;margin: 7.5pt 0cm 7.5pt 0cm\"><span style=\"color: #222222\">\u00c9g hef margoft s\u00e9\u00f0 f\u00f3lk gera athugasemdir vi\u00f0 setningar eins og <em>fer\u00f0amenn eru <\/em><strong><i>fimm sinnum f\u00e6rri <\/i><\/strong><em>en \u00ed fyrra<\/em> e\u00f0a <em>tekjurnar eru <\/em><strong><i>fj\u00f3rum sinnum minni<\/i><\/strong><em> en \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri<\/em>. Athugasemdirnar l\u00fata oftast a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 t\u00f6lur h\u00e6kki vi\u00f0 margf\u00f6ldun en l\u00e6kki ekki og \u00feess vegna s\u00e9 ekki \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c a\u00f0 tala um <em>fimm sinnum <\/em><strong><i>f\u00e6rri<\/i><\/strong> e\u00f0a <em>fj\u00f3rum sinnum <\/em><strong><i>minni<\/i><\/strong>. En \u00feetta er misskilningur. Tala h\u00e6kkar \u00fev\u00ed a\u00f0eins vi\u00f0 margf\u00f6ldun a\u00f0 h\u00fan s\u00e9 margf\u00f6ldu\u00f0 me\u00f0 h\u00e6rri t\u00f6lu en 1. Tala sem er margf\u00f6ldu\u00f0 me\u00f0 l\u00e6gri t\u00f6lu en 1 l\u00e6kkar \u2013 4 \u00d7 0,5 er 2.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;background: white;margin: 7.5pt 0cm 7.5pt 0cm\"><span style=\"color: #222222\">\u00deegar vi\u00f0 margf\u00f6ldum me\u00f0 t\u00f6lu sem er h\u00e6rri en 1 m\u00e1 segja a\u00f0 vi\u00f0 s\u00e9um a\u00f0 margfalda me\u00f0 almennu broti \u00fear sem 1 er nefnarinn (fyrir ne\u00f0an strik) en talan sem margfalda\u00f0 er me\u00f0 er teljarinn (fyrir ofan strik). 5 \u00d7 2 m\u00e1 eins skrifa 5 \u00d7 2\/1 \u2013 \u00fatkoman er s\u00fa sama, \u00fe.e. 10. \u00deegar nefnarinn er 1 er hins vegar \u00e1st\u00e6\u00f0ulaust, og ekki venja, a\u00f0 setja \u00feetta upp sem brot. Ef vi\u00f0 t\u00f6lum um eitthva\u00f0 sem er <em>fleira<\/em>, <em>st\u00e6rra<\/em> e\u00f0a <em>h\u00e6rra<\/em> en anna\u00f0 erum vi\u00f0 a\u00f0 margfalda me\u00f0 teljaranum (og deila me\u00f0 1).<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;background: white;margin: 7.5pt 0cm 7.5pt 0cm\"><span style=\"color: #222222\">En \u00feegar vi\u00f0 t\u00f6lum um eitthva\u00f0 sem er <em>f\u00e6rra<\/em>, <em>minna<\/em> e\u00f0a <em>l\u00e6gra<\/em> en anna\u00f0 er teljari brotsins 1, en vi\u00f0 margf\u00f6ldum me\u00f0 nefnaranum. Segjum a\u00f0 tekjurnar \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri hafi veri\u00f0 \u00e1tta millj\u00f3nir og s\u00e9u <em>fj\u00f3rum sinnum minni<\/em> \u00ed \u00e1r \u2013 \u00fe\u00e1 er \u00feetta 8 \u00d7 \u00bc = 2. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 skipta \u00far or\u00f0i sem t\u00e1knar aukningu (<em>fleiri<\/em>, <em>st\u00e6rri<\/em>, <em>h\u00e6rri<\/em>) \u00ed or\u00f0 sem t\u00e1knar minnkun (<em>f\u00e6rri<\/em>, <em>minni<\/em>, <em>l\u00e6gri<\/em>) f\u00e6rum vi\u00f0 okkur ni\u00f0ur fyrir striki\u00f0 og margf\u00f6ldum me\u00f0 nefnara \u00ed sta\u00f0 teljara. \u00dea\u00f0 m\u00e1 l\u00edka or\u00f0a \u00fea\u00f0 \u00feannig a\u00f0 <em>sinnum fleira<\/em>\/<em>st\u00e6rra<\/em>\/<em>h\u00e6rra<\/em> s\u00e9 margf\u00f6ldun, <em>sinnum f\u00e6rra<\/em>\/<em>minna<\/em>\/<em>l\u00e6gra<\/em> s\u00e9 deiling.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;background: white;margin: 7.5pt 0cm 7.5pt 0cm\"><span style=\"color: #222222\">\u00deetta er sett svona upp fyrir f\u00f3lk sem vill endilega a\u00f0 m\u00e1li\u00f0 s\u00e9 r\u00f6kr\u00e9tt, til a\u00f0 s\u00fdna fram \u00e1 a\u00f0 \u00feetta <strong>er<\/strong> einmitt fullkomlega r\u00f6kr\u00e9tt. En \u00fea\u00f0 skiptir \u00ed raun engu m\u00e1li. A\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 \u00feetta er al\u00feekkt m\u00e1lvenja og hefur veri\u00f0 \u00fea\u00f0 a.m.k. s\u00ed\u00f0an um mi\u00f0ja 19. \u00f6ld. \u00c9g er alinn upp vi\u00f0 \u00feetta og \u00fea\u00f0 hefur aldrei hvarfla\u00f0 a\u00f0 m\u00e9r a\u00f0 merkingin s\u00e9 eitthva\u00f0 \u00f3lj\u00f3s. Og \u00e9g held svo sem a\u00f0 f\u00f3lk sem hneykslast \u00e1 \u00feessari m\u00e1lnotkun og \u00feykist ekki skilja vi\u00f0 hva\u00f0 er \u00e1tt viti alveg hver merkingin er. \u00dea\u00f0 er bara \u00feessi <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/01\/af-rokrettu-mali\/\"><span style=\"color: #454673;text-decoration: none\">krafa<\/span><\/a> um \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c m\u00e1l sem fl\u00e6kist fyrir \u00fev\u00ed \u2013 a\u00f0 \u00e1st\u00e6\u00f0ulausu.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g hef margoft s\u00e9\u00f0 f\u00f3lk gera athugasemdir vi\u00f0 setningar eins og fer\u00f0amenn eru fimm sinnum f\u00e6rri en \u00ed fyrra e\u00f0a tekjurnar eru fj\u00f3rum sinnum minni en \u00e1 s\u00ed\u00f0asta \u00e1ri. Athugasemdirnar l\u00fata oftast a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 t\u00f6lur h\u00e6kki vi\u00f0 margf\u00f6ldun en l\u00e6kki ekki og \u00feess vegna s\u00e9 ekki \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c a\u00f0 tala um fimm sinnum f\u00e6rri e\u00f0a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3396","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3396","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3396"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3396\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5647,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3396\/revisions\/5647"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3396"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}