{"id":3464,"date":"2020-12-27T21:23:25","date_gmt":"2020-12-27T21:23:25","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3464"},"modified":"2023-02-02T18:48:37","modified_gmt":"2023-02-02T18:48:37","slug":"thunglyndi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/27\/thunglyndi\/","title":{"rendered":"\u00deunglyndi"},"content":{"rendered":"<p>Fyrir j\u00f3l heyr\u00f0i \u00e9g \u00e1g\u00e6ta <a href=\"https:\/\/www.ruv.is\/sjonvarp\/spila\/morgunutvarpid\/23822\/7grr28\/malfarid\">umr\u00e6\u00f0u<\/a> \u00ed morgun\u00fatvarpinu \u00e1 R\u00e1s 2 um or\u00f0i\u00f0 <em>\u00feunglyndi<\/em>. Umr\u00e6\u00f0an spannst af <a href=\"https:\/\/www.visir.is\/g\/20202039717d\">fr\u00e1s\u00f6gn<\/a> me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201e\u00dea\u00f0 \u00fe\u00fdddi ekkert a\u00f0 leggjast \u00ed \u00feunglyndi og gefast upp\u201c \u00e1 <em>V\u00edsi<\/em> \u00ed n\u00f3vember. Sumum fannst or\u00f0i\u00f0 <em>\u00feunglyndi <\/em>nota\u00f0 g\u00e1leysislega \u00ed \u00feessari fr\u00e1s\u00f6gn \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er heiti \u00e1 alvarlegum ge\u00f0sj\u00fakd\u00f3mi en \u00ed \u00feessu tilviki var ekki um sl\u00edkt a\u00f0 r\u00e6\u00f0a, heldur merkti or\u00f0i\u00f0 fremur 'vonleysi' e\u00f0a eitthva\u00f0 sl\u00edkt, eins og \u00fea\u00f0 gerir mj\u00f6g oft \u00ed daglegu tali. \u00de\u00f3tt vel megi segja a\u00f0 \u00feetta hafi veri\u00f0 \u00f3heppileg or\u00f0anotkun er engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 gera \u00fev\u00ed sk\u00f3na a\u00f0 einhverjar illar hvatir hafi legi\u00f0 \u00fear a\u00f0 baki.<\/p>\n<p>Elsta <a href=\"http:\/\/ritmalssafn.arnastofnun.is\/daemi\/603826\">d\u00e6mi<\/a> um or\u00f0i\u00f0 <em>\u00feunglyndi<\/em> er \u00far 9. bindi <em>Rita L\u00e6rd\u00f3mslistaf\u00e9lagsins<\/em> fr\u00e1 1788, \u00ed greininni \u201eRegistur yfir \u00edslenzk sj\u00fakd\u00f3ma n\u00f6fn\u201c eftir Svein P\u00e1lsson l\u00e6kni. \u00dear segir: \u201eSamviskuveiki, \u00de\u00fanglyndi, Sturlun, F\u00e1l\u00e6ti, F\u00e1leiki, Hiartveiki, Hrell\u00edng, Hugtregi, Hugarv\u00fdl, eru alm\u00e6lt samnefni til Gedveikiu.\u201c \u00de\u00f3tt upphaflega s\u00e9 \u00fev\u00ed um l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0ilegt \u00ed\u00f0or\u00f0 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a hefur hefur or\u00f0i\u00f0 <em>\u00feunglyndi <\/em>lengi veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li \u00e1n \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00edsa\u00f0i til sj\u00fakd\u00f3ms. \u00deetta s\u00e9st vel \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00ed annarri \u00fatg\u00e1fu <em>\u00cdslenskrar or\u00f0ab\u00f3kar<\/em> fr\u00e1 1983 er or\u00f0i\u00f0 sk\u00fdrt sem '\u00f3k\u00e6ti, dapurleiki, gle\u00f0ileysi; svarts\u00fdni'.<\/p>\n<p>\u00cd \u00feri\u00f0ju \u00fatg\u00e1fu b\u00f3karinnar fr\u00e1 2002 er fyrsta merkingarsk\u00fdringin hins vegar 's\u00e1lr\u00e6nn kvilli sem einkennist af vonleysi, hrygg\u00f0 og \u00e1hugaleysi' og merkt sem \u00ed\u00f0or\u00f0 \u00far l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i og skyldum greinum, en merkingarsk\u00fdringin \u00far fyrri \u00fatg\u00e1fu b\u00f3karinnar kemur \u00fear \u00e1 eftir. \u00cd <em>\u00cdslenskri n\u00fat\u00edmam\u00e1lsor\u00f0ab\u00f3k<\/em> er <em>\u00feunglyndi<\/em> svo <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/47696\">sk\u00fdrt<\/a> '\u00fea\u00f0 a\u00f0 vera \u00feunglyndur', en <em>\u00feunglyndur<\/em> <a href=\"https:\/\/islenskordabok.arnastofnun.is\/ord\/47697\">er<\/a> s\u00e1 'sem er haldinn s\u00e1lr\u00e6num kvilla sem einkennist af vonleysi, hrygg\u00f0 og \u00e1hugaleysi'. \u00dearna er sem s\u00e9 hin almenna merking or\u00f0sins horfin en s\u00fa l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0ilega \u2013 sem er upphafleg \u00ed m\u00e1linu eins og \u00e1\u00f0ur segir \u2013 stendur ein eftir.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 breytir \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 margt f\u00f3lk notar or\u00f0i\u00f0 enn \u00ed \u00feeirri merkingu sem \u00fea\u00f0 hefur \u2013 e\u00f0a haf\u00f0i \u2013 \u00ed almennu m\u00e1li, \u00fe.e. um depur\u00f0, lei\u00f0a e\u00f0a vonleysi, \u00e1n \u00feess a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a v\u00edsun til sj\u00faklegs \u00e1stands. \u00c9g hef i\u00f0ulega gert \u00fea\u00f0 sj\u00e1lfur og geri \u00f6rugglega enn. Me\u00f0 sl\u00edkri m\u00e1lnotkun er yfirleitt alls ekki veri\u00f0 a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far alvarleik sj\u00fakd\u00f3msins e\u00f0a \u00feeim sem \u00fej\u00e1st af honum \u2013 \u00feetta er einfaldlega m\u00e1lnotkun sem vi\u00f0 sem erum komin yfir mi\u00f0jan aldur \u00f3lumst upp vi\u00f0. Samt sem \u00e1\u00f0ur er vel skiljanlegt a\u00f0 f\u00f3lki sem \u00feekkir sj\u00fakd\u00f3minn af eigin raun e\u00f0a hefur komist \u00ed n\u00e1v\u00edgi vi\u00f0 hann s\u00e1rni \u00feetta og finnist a\u00f0 s\u00e9r vegi\u00f0.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 eru \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r \u00fdmis d\u00e6mi \u00feess a\u00f0 sama or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 b\u00e6\u00f0i n\u00e1kv\u00e6mlega skilgreint \u00ed\u00f0or\u00f0 \u00ed einhverri fr\u00e6\u00f0igrein, i\u00f0ngrein e\u00f0a \u00e1 \u00f6\u00f0ru afm\u00f6rku\u00f0u svi\u00f0i og einnig nota\u00f0 \u00ed almennu m\u00e1li \u2013 oftast \u00fe\u00e1 \u00ed skyldri merkingu en ekki jafn ni\u00f0urnegldri. Vi\u00f0 getum teki\u00f0 einfalt d\u00e6mi af or\u00f0inu <em>magi<\/em> sem \u00ed <em><a href=\"https:\/\/idord.arnastofnun.is\/leit\/ordabok\/LAEKN\">\u00cd\u00f0or\u00f0asafni l\u00e6kna<\/a><\/em> \u00ed <em>\u00cd\u00f0or\u00f0abankanum<\/em> er <a href=\"https:\/\/idordabanki.arnastofnun.is\/faersla\/765574\">skilgreint<\/a> sem \u201eS\u00e1 hluti meltingarvegar sem liggur milli v\u00e9linda og skeifugarnar\u201c. En \u00ed daglegu tali er <em>magi<\/em> au\u00f0vita\u00f0 nota\u00f0 \u00ed miklu v\u00ed\u00f0ari merkingu sem fellur ekki undir \u00feessa skilgreiningu \u2013 tala\u00f0 um a\u00f0 vera me\u00f0 <em>beran maga<\/em>, <em>slit \u00e1 maganum<\/em>, <em>barn \u00ed maganum<\/em> o.s.frv. \u00deetta truflar okkur yfirleitt ekki og veldur ekki misskilningi.<\/p>\n<p>\u00dat fr\u00e1 \u00feessu m\u00e1 segja a\u00f0 \u00fea\u00f0 v\u00e6ri ekkert \u00f3hugsandi a\u00f0 nota <em>\u00feunglyndi<\/em> \u00e1fram \u00ed hinni almennu merkingu sem \u00fea\u00f0 hefur haft, jafnframt \u00fev\u00ed a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 sem \u00ed\u00f0or\u00f0. En vegna \u00feess hve ge\u00f0sj\u00fakd\u00f3mum hefur fylgt mikil sk\u00f6mm og ford\u00f3mar er e\u00f0lilegt a\u00f0 f\u00f3lk s\u00e9 vi\u00f0kv\u00e6mt fyrir or\u00f0anotkun \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i. \u00dea\u00f0 sem skiptir meginm\u00e1li h\u00e9r, eins og \u00ed allri m\u00e1lnotkun, er tillitssemi, umbur\u00f0arlyndi og <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/02\/10\/virding-vid-vidmaelendur\/\">vir\u00f0ing<\/a> fyrir \u00f6\u00f0ru f\u00f3lki. Vi\u00f0 sem h\u00f6fum vanist \u00fev\u00ed a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 <em>\u00feunglyndi <\/em>\u00ed tilt\u00f6lulega almennri merkingu \u00feurfum a\u00f0 \u00e1tta okkur \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 s\u00fa m\u00e1lnotkun getur stu\u00f0a\u00f0 f\u00f3lk og \u00e6ttum \u00fev\u00ed a\u00f0 for\u00f0ast hana \u2013 og f\u00f3lk sem s\u00e1rnar \u00feessi m\u00e1lnotkun \u00fearf a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 talsver\u00f0ur hluti \u00fej\u00f3\u00f0arinnar er alinn upp vi\u00f0 a\u00f0 nota or\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u00feennan h\u00e1tt og meinar ekkert illt me\u00f0 \u00fev\u00ed.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fyrir j\u00f3l heyr\u00f0i \u00e9g \u00e1g\u00e6ta umr\u00e6\u00f0u \u00ed morgun\u00fatvarpinu \u00e1 R\u00e1s 2 um or\u00f0i\u00f0 \u00feunglyndi. Umr\u00e6\u00f0an spannst af fr\u00e1s\u00f6gn me\u00f0 fyrirs\u00f6gninni \u201e\u00dea\u00f0 \u00fe\u00fdddi ekkert a\u00f0 leggjast \u00ed \u00feunglyndi og gefast upp\u201c \u00e1 V\u00edsi \u00ed n\u00f3vember. Sumum fannst or\u00f0i\u00f0 \u00feunglyndi nota\u00f0 g\u00e1leysislega \u00ed \u00feessari fr\u00e1s\u00f6gn \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er heiti \u00e1 alvarlegum ge\u00f0sj\u00fakd\u00f3mi en \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3464","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3464"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4852,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3464\/revisions\/4852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}