{"id":3531,"date":"2021-01-20T10:38:54","date_gmt":"2021-01-20T10:38:54","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3531"},"modified":"2021-05-06T10:43:06","modified_gmt":"2021-05-06T10:43:06","slug":"ohjakvaemilegt-annad-en","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/01\/20\/ohjakvaemilegt-annad-en\/","title":{"rendered":"\u00d3hj\u00e1kv\u00e6milegt anna\u00f0 en"},"content":{"rendered":"<p>Sambandi\u00f0 <em>anna\u00f0 en<\/em> er i\u00f0ulega nota\u00f0 me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i til a\u00f0 f\u00e1 fram andst\u00e6\u00f0a merkingu. Vi\u00f0 segjum <em>\u00fea\u00f0 er \u00f3m\u00f6gulegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> sem er andst\u00e6\u00f0rar merkingar vi\u00f0 <em>\u00fea\u00f0 er \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>. \u00dea\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00feetta samband me\u00f0 fj\u00f6lda l\u00fdsingaror\u00f0a, en \u00fe\u00f3 \u00fev\u00ed a\u00f0eins a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 feli \u00ed s\u00e9r e\u00f0a taki me\u00f0 s\u00e9r neitun af einhverju tagi, e\u00f0a s\u00e9 neikv\u00e6tt \u00ed einhverjum skilningi. Vi\u00f0 getum ekki sagt <em>*\u00fea\u00f0 er m\u00f6gulegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> e\u00f0a <em>*\u00fea\u00f0 er hugsanlegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>. Hins vegar getum vi\u00f0 sagt <em>\u00fea\u00f0 er ekki m\u00f6gulegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 er varla hugsanlegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 er \u00fatiloka\u00f0 anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 er vonlaust anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 er f\u00e1r\u00e1nlegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00cd \u00f6llum \u00feessum d\u00e6mum neitar <em>anna\u00f0 en<\/em> merkingu l\u00fdsingaror\u00f0sins. Merkingin \u00ed <em>\u00fea\u00f0 er \u00f3m\u00f6gulegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> er '\u00fea\u00f0 er \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta ekki', merkingin \u00ed <em>\u00fea\u00f0 er \u00fatiloka\u00f0 anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> er '\u00fea\u00f0 er \u00fatiloka\u00f0 a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta ekki', merkingin \u00ed <em>\u00fea\u00f0 er f\u00e1r\u00e1nlegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> er '\u00fea\u00f0 er f\u00e1r\u00e1nlegt a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta ekki', o.s.frv. Fr\u00e1 \u00feessu er \u00fe\u00f3 ein sk\u00fdr undantekning. \u00dea\u00f0 er sambandi\u00f0 <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt anna\u00f0 en<\/em>. \u00cd venjulegu m\u00e1li merkir <em>\u00fea\u00f0 er \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt anna\u00f0 en a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta<\/em> nefnilega alveg sama og <em>\u00fea\u00f0 er \u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta <\/em>\u2013 <em>anna\u00f0 en<\/em> neitar sem s\u00e9 ekki merkingunni \u00ed <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt<\/em> eins og \u00fea\u00f0 gerir \u00ed \u00f6\u00f0rum tilvikum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 \u00feetta eina or\u00f0 skuli skera sig \u00feannig \u00far, en sk\u00fdrist kannski af \u00fev\u00ed a\u00f0 flest d\u00e6mi um sambandi\u00f0 <em>neitun \u2013 l\u00fdsingaror\u00f0 \u2013 anna\u00f0 en \u2013 gera X<\/em> (t.d. <em>ekki hugsanlegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>, <em>\u00f3m\u00f6gulegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>, <em>\u00fatiloka\u00f0 anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta<\/em>) lei\u00f0a til \u00feess a\u00f0 <em>X<\/em> er gert (\u00fev\u00ed <em>er tr\u00faa\u00f0<\/em> \u00ed \u00feessu tilviki) \u2013 neitunin og <em>anna\u00f0 en<\/em> upphefja hvort anna\u00f0. M\u00e1lnotendur vir\u00f0ast fella <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt anna\u00f0 en gera X<\/em> inn \u00ed \u00feetta mynstur, \u00fe.e. horfa \u00e1 neitunarforskeyti\u00f0 <em>\u00f3-<\/em> og sambandi\u00f0 <em>anna\u00f0 en<\/em>, en l\u00edta fram hj\u00e1 merkingunni \u00ed <em>-hj\u00e1kv\u00e6milegt<\/em>, enda er \u00fea\u00f0 aldrei nota\u00f0 eitt og s\u00e9r og er \u00feannig s\u00e9\u00f0 merkingarlaust. \u00deetta er ekki \u00f3svipa\u00f0 og me\u00f0 <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/12\/17\/ekki-osjaldan\/\">sambandi\u00f0<\/a> <em>ekki \u00f3sjaldan<\/em> sem oftast er nota\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>\u00f3sjaldan<\/em>.<\/p>\n<p>Svo m\u00e1 au\u00f0vita\u00f0 spyrja hvort \u00fea\u00f0 standist a\u00f0 nota <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt anna\u00f0 en<\/em> \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt<\/em>. Vissulega m\u00e1 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 ekki \u201er\u00f6kr\u00e9tt\u201c. En m\u00e1li\u00f0 er <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2020\/09\/01\/af-rokrettu-mali\/\">ekki alltaf r\u00f6kr\u00e9tt<\/a>, og \u00ed \u00feessu tilviki ver\u00f0ur a\u00f0 hafa \u00ed huga a\u00f0 um fast or\u00f0asamband er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. Sl\u00edk samb\u00f6nd lifa a\u00f0 einhverju leyti sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0u l\u00edfi, \u00feannig a\u00f0 merking \u00feeirra er ekki alltaf summa e\u00f0a fall af merkingu or\u00f0anna sem mynda sambandi\u00f0. \u00deetta er au\u00f0vita\u00f0 vel \u00feekkt \u00far m\u00e1lsh\u00e1ttum og or\u00f0t\u00f6kum, en getur l\u00edka a\u00f0 vissu marki gilt um margs konar \u00f6nnur misjafnlega f\u00f6st or\u00f0asamb\u00f6nd \u2013 vi\u00f0 l\u00e6rum merkingu sambandsins \u00ed heild, \u00ed sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 p\u00fasla henni saman \u00far merkingu einstakra or\u00f0a \u00feess.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 sem \u00feessu l\u00ed\u00f0ur er lj\u00f3st a\u00f0 f\u00f3lk sem notar sambandi\u00f0 <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt anna\u00f0 en<\/em> hefur \u00fea\u00f0 \u00ed s\u00f6mu merkingu og <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt<\/em>, og s\u00fa notkun \u00e1 s\u00e9r meira en hundra\u00f0 \u00e1ra hef\u00f0. Sambandi\u00f0 kemur fyrir \u00ed prentu\u00f0um heimildum fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00ed byrjun 20. aldar \u2013 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> eru <a href=\"https:\/\/timarit.is\/?q=%22%C3%B3hj%C3%A1kv%C3%A6milegt+anna%C3%B0+en%22&amp;size=100&amp;sort=date&amp;isAdvanced=false\">r\u00fam 300 d\u00e6mi<\/a> um \u00fea\u00f0, og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> <a href=\"https:\/\/malheildir.arnastofnun.is\/?mode=rmh2019#?stats_reduce=word&amp;isCaseInsensitive&amp;searchBy=word&amp;cqp=%5Bword%20%3D%20%22%C3%B3hj%C3%A1kv%C3%A6milegt%22%20%25c%5D%20%5B%5D%7B0,0%7D%20%5Bword%20%3D%20%22anna%C3%B0%22%20%25c%5D%20%5B%5D%7B0,0%7D%20%5Bword%20%3D%20%22en%22%20%25c%5D&amp;search_tab=1&amp;hpp=1000\">\u00e1 fimmta hundra\u00f0<\/a>. \u00c9g f\u00e6 ekki betur s\u00e9\u00f0 en \u00ed \u00feeim \u00f6llum s\u00e9 merking \u00feess s\u00fa sem a\u00f0 framan greinir, \u00fe.e. hin sama og \u00ed <em>\u00f3hj\u00e1kv\u00e6milegt<\/em>. Au\u00f0vita\u00f0 er hugsanlegt a\u00f0 t\u00falka sambandi\u00f0 b\u00f3kstaflega og misskilja \u00fea\u00f0, en \u00e9g held a\u00f0 samhengi\u00f0 dugi yfirleitt til a\u00f0 gera merkinguna \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sambandi\u00f0 anna\u00f0 en er i\u00f0ulega nota\u00f0 me\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i til a\u00f0 f\u00e1 fram andst\u00e6\u00f0a merkingu. Vi\u00f0 segjum \u00fea\u00f0 er \u00f3m\u00f6gulegt anna\u00f0 en fallast \u00e1 \u00feetta sem er andst\u00e6\u00f0rar merkingar vi\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00f3m\u00f6gulegt a\u00f0 fallast \u00e1 \u00feetta. \u00dea\u00f0 er h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00feetta samband me\u00f0 fj\u00f6lda l\u00fdsingaror\u00f0a, en \u00fe\u00f3 \u00fev\u00ed a\u00f0eins a\u00f0 l\u00fdsingaror\u00f0i\u00f0 feli \u00ed s\u00e9r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-3531","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3531","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3531"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3544,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3531\/revisions\/3544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}