{"id":3584,"date":"2021-02-04T22:28:06","date_gmt":"2021-02-04T22:28:06","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3584"},"modified":"2021-02-04T22:28:06","modified_gmt":"2021-02-04T22:28:06","slug":"fyrir-bak-vid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/02\/04\/fyrir-bak-vid\/","title":{"rendered":"Fyrir bak vi\u00f0"},"content":{"rendered":"<p>Samb\u00f6ndin<em> fyrir aftan<\/em>, <em>aftan vi\u00f0<\/em> og (<em>\u00e1<\/em>) <em>bak vi\u00f0<\/em> er \u00f6ll h\u00e6gt a\u00f0 nota til a\u00f0 tj\u00e1 s\u00f6mu merkingu, \u00fe\u00f3tt merking sambandanna falli ekki alveg saman og stundum eigi eitt \u00feeirra vi\u00f0 en hin ekki. \u00a0\u00cd umr\u00e6\u00f0u um <a href=\"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/01\/09\/hlidina\/\">n\u00fdju forsetninguna<\/a> <em>hli\u00f0in\u00e1<\/em> kom fram a\u00f0 f\u00f3lk, a.m.k. b\u00f6rn og unglingar, v\u00e6ri fari\u00f0 a\u00f0 segja <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> \u00ed sta\u00f0 <em>fyrir aftan<\/em> e\u00f0a (<em>\u00e1<\/em>) <em>bak vi\u00f0<\/em>. \u00c9g kanna\u00f0ist ekki vi\u00f0 \u00feetta en g\u00fagl skila\u00f0i m\u00e9r f\u00e1einum d\u00e6mum \u2013 \u00feeim elstu fr\u00e1 2005, \u00feannig a\u00f0 \u00feetta er ekki alveg n\u00fdtt. \u00deessi elstu d\u00e6mi eru annars vegar \u00ed bloggi pilts \u00e1 framhaldssk\u00f3laaldri og hins vegar h\u00f6f\u00f0 eftir b\u00f6rnum innan vi\u00f0 10 \u00e1ra aldur. Ef \u00feetta hefur haldist \u00ed m\u00e1li \u00feessa f\u00f3lks m\u00e6tti \u00fev\u00ed b\u00faast vi\u00f0 a\u00f0 \u00feess v\u00e6ri fari\u00f0 a\u00f0 g\u00e6ta hj\u00e1 fullor\u00f0nu f\u00f3lki n\u00fana og komast \u00e1 prent. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> fann \u00e9g tv\u00f6 d\u00e6mi, \u00fea\u00f0 eldra fr\u00e1 2013, og \u00ed <em>Risam\u00e1lheildinni<\/em> fimm til vi\u00f0b\u00f3tar, \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 2010.<\/p>\n<p>Me\u00f0 g\u00fagli fann \u00e9g d\u00e6mi um eitt afbrig\u00f0i enn \u2013 <em>fyrir aftan vi\u00f0<\/em>. Um \u00fea\u00f0 er eitt d\u00e6mi fr\u00e1 1966 \u00e1 <em>t\u00edmarit.is<\/em> en l\u00edklega er e\u00f0lilegt a\u00f0 l\u00edta \u00e1 \u00fea\u00f0 sem villu. N\u00e6sta d\u00e6mi er fr\u00e1 2008, og \u00f6rf\u00e1 svo eftir \u00fea\u00f0. Hin \u00feekktu og vi\u00f0urkenndu or\u00f0asamb\u00f6nd <em>fyrir aftan<\/em>, <em>aftan vi\u00f0<\/em> og <em>bak vi\u00f0<\/em> hafa sem s\u00e9 geti\u00f0 af s\u00e9r tv\u00f6 n\u00fd \u2013 <em>fyrir aftan vi\u00f0<\/em> og <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em>. \u00dea\u00f0 s\u00ed\u00f0arnefnda vir\u00f0ist vera t\u00f6luvert nota\u00f0, a.m.k. me\u00f0al ungs f\u00f3lks, en \u00e9g veit ekki um hitt. \u00dea\u00f0 er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r mj\u00f6g e\u00f0lilegt a\u00f0 \u00feessi samb\u00f6nd blandist saman \u2013 fyrst h\u00e6gt er a\u00f0 segja b\u00e6\u00f0i <em>fyrir aftan<\/em> og <em>aftan vi\u00f0<\/em> \u00ed s\u00f6mu merkingu, hvers vegna skyldi \u00fe\u00e1 ekki vera h\u00e6gt a\u00f0 segja <em>fyrir aftan vi\u00f0<\/em>? Og fyrst h\u00e6gt er a\u00f0 segja <em>fyrir aftan<\/em> og <em>bak vi\u00f0 <\/em>\u00ed s\u00f6mu merkingu, hvers vegna skyldi \u00fe\u00e1 ekki vera h\u00e6gt a\u00f0 segja <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em>? \u00dea\u00f0 er svona eins og vera b\u00e6\u00f0i me\u00f0 belti og axlab\u00f6nd.<\/p>\n<p>\u00c9g h\u00e9lt fyrst a\u00f0 <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> v\u00e6ri eing\u00f6ngu h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00fear sem b\u00e6\u00f0i <em>bak vi\u00f0 <\/em>og <em>fyrir aftan<\/em> g\u00e6tu gengi\u00f0. \u00c9g rakst hins vegar \u00e1 d\u00e6mi\u00f0 \u201eF\u00f3lki\u00f0 sem stendur fyrir bakvi\u00f0 \u2026\u201c \u00ed merkingunni \u00a0\u2018stendur a\u00f0\u2019, og \u00ed \u00feeirri merkingu er eing\u00f6ngu h\u00e6gt a\u00f0 nota (<em>\u00e1<\/em>) <em>bak vi\u00f0<\/em>, ekki <em>fyrir aftan<\/em>. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri fr\u00f3\u00f0legt a\u00f0 vita hvort einnig er h\u00e6gt a\u00f0 nota <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> \u00fear sem a\u00f0eins <em>fyrir aftan<\/em> en ekki <em>bak vi\u00f0<\/em> kemur til greina. \u00dea\u00f0 v\u00e6ru t.d. setningar eins og <em>hann st\u00f3\u00f0 n\u00e6st fyrir aftan mig \u00ed r\u00f6\u00f0inni<\/em> \u00fear sem ekki v\u00e6ri h\u00e6gt a\u00f0 segja <em>*hann st\u00f3\u00f0 n\u00e6st bak vi\u00f0 mig \u00ed r\u00f6\u00f0inni<\/em>. \u00c9g hef ekki fundi\u00f0 nein d\u00e6mi um <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> \u00ed sl\u00edkri st\u00f6\u00f0u, en d\u00e6min um sambandi\u00f0 eru svo f\u00e1 a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekki h\u00e6gt a\u00f0 draga neinar \u00e1lyktanir af \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00feetta hafi ekki fundist.<\/p>\n<p>Hva\u00f0 \u00e1 a\u00f0 segja um <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> (og <em>fyrir aftan vi\u00f0<\/em>)? \u00deetta eru au\u00f0vita\u00f0 \u00f3\u00fe\u00f6rf or\u00f0asamb\u00f6nd, \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 vi\u00f0 h\u00f6fum \u00ed m\u00e1linu samb\u00f6nd sem \u00fej\u00f3na sama hlutverki og eru auk \u00feess styttri. \u00deessi samb\u00f6nd v\u00edkja l\u00edka fr\u00e1 m\u00e1lhef\u00f0 sem alla jafna er \u00e6skilegt a\u00f0 halda sig vi\u00f0. Ef \u00e9g \u00e6tti b\u00f6rn \u00e1 m\u00e1lt\u00f6kuskei\u00f0i myndi \u00e9g sj\u00e1lfsagt reyna a\u00f0 hafa hef\u00f0bundnu samb\u00f6ndin fyrir \u00feeim \u00ed \u00feeirri (veiku) von a\u00f0 \u00feau leg\u00f0u <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> af \u2013 og ef \u00e9g v\u00e6ri kennari myndi \u00e9g gera athugasemd vi\u00f0 <em>fyrir bak vi\u00f0<\/em> \u00ed skrifum nemenda, nema \u00e9g v\u00e6ri or\u00f0inn sannf\u00e6r\u00f0ur um a\u00f0 \u00feetta v\u00e6ri or\u00f0i\u00f0 mj\u00f6g \u00fatbreitt og \u00e1 sigurbraut. Hins vegar eru \u00feetta ekki st\u00f3rfelld m\u00e1lspj\u00f6ll og engin \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 l\u00e1ta \u00fea\u00f0 raska r\u00f3 sinni e\u00f0a draga athygli og t\u00edma fr\u00e1 \u00fev\u00ed sem meira m\u00e1li skiptir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Samb\u00f6ndin fyrir aftan, aftan vi\u00f0 og (\u00e1) bak vi\u00f0 er \u00f6ll h\u00e6gt a\u00f0 nota til a\u00f0 tj\u00e1 s\u00f6mu merkingu, \u00fe\u00f3tt merking sambandanna falli ekki alveg saman og stundum eigi eitt \u00feeirra vi\u00f0 en hin ekki. \u00a0\u00cd umr\u00e6\u00f0u um n\u00fdju forsetninguna hli\u00f0in\u00e1 kom fram a\u00f0 f\u00f3lk, a.m.k. b\u00f6rn og unglingar, v\u00e6ri fari\u00f0 a\u00f0 segja fyrir bak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3584","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3584","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3584"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3584\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3585,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3584\/revisions\/3585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}