{"id":3622,"date":"2021-02-28T15:55:41","date_gmt":"2021-02-28T15:55:41","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3622"},"modified":"2021-03-07T17:00:48","modified_gmt":"2021-03-07T17:00:48","slug":"svidsmyndir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/02\/28\/svidsmyndir\/","title":{"rendered":"Svi\u00f0smyndir"},"content":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>svi\u00f0smynd<\/em> er ekki \u00fdkja gamalt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00fea\u00f0 er fr\u00e1 1950. En \u00fea\u00f0 er \u00e1berandi \u00ed umr\u00e6\u00f0unni um \u00feessar mundir \u2013 svo \u00e1berandi a\u00f0 m\u00f6rgum \u00feykir n\u00f3g um og amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala\u00f0 s\u00e9 um mismunandi <em>svi\u00f0smyndir<\/em> \u00ed \u00fer\u00f3un covid-19, \u00ed efnahagsm\u00e1lum, \u00ed framhaldi jar\u00f0hr\u00e6ringa, o.fl. M\u00e9r s\u00fdnist a\u00f0 \u00fe\u00e6r athugasemdir sem f\u00f3lk hefur vi\u00f0 \u00feetta or\u00f0 s\u00e9u einkum af fernum toga. \u00cd fyrsta lagi a\u00f0 or\u00f0i\u00f0 s\u00e9 ofnota\u00f0; \u00ed \u00f6\u00f0ru lagi a\u00f0 til s\u00e9u \u00f6nnur og heppilegri or\u00f0 til a\u00f0 n\u00e1 \u00feeirri merkingu sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a; \u00ed \u00feri\u00f0ja lagi a\u00f0 <em>svi\u00f0smyndir <\/em>eigi heima \u00ed leikh\u00fasum en ekki utan \u00feeirra; \u00ed fj\u00f3r\u00f0a lagi a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a hr\u00e1a yfirf\u00e6rslu \u00far ensku; og \u00ed fimmta lagi a\u00f0 um s\u00e9 a\u00f0 r\u00e6\u00f0a misskilning \u00e1 merkingu enska or\u00f0sins <em>senario<\/em>. Sko\u00f0um n\u00fa \u00feessar athugasemdir a\u00f0eins.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er au\u00f0vita\u00f0 smekksatri\u00f0i hvort or\u00f0i\u00f0 <em>svi\u00f0smyndir <\/em>er ofnota\u00f0. Enginn vafi er \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 notkun \u00feess hefur st\u00f3raukist a\u00f0 undanf\u00f6rnu, en \u00fea\u00f0 stafar a\u00f0 verulegu leyti af a\u00f0st\u00e6\u00f0um \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9laginu. \u00dea\u00f0 er svo mikil \u00f3vissa \u00e1 m\u00f6rgum svi\u00f0um a\u00f0 s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingar eru s\u00edfellt a\u00f0 reyna a\u00f0 \u00e1tta sig \u00e1 hugsanlegum <em>svi\u00f0smyndum<\/em>. A\u00f0 \u00feessu leyti m\u00e1 e.t.v. bera \u00feetta saman vi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 <em>s\u00f3ttkv\u00ed <\/em>sem hefur margfaldast \u00ed t\u00ed\u00f0ni \u2013 ekki vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 eitthvert t\u00edskuor\u00f0, heldur vegna \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagsa\u00f0st\u00e6\u00f0na. Munurinn er hins vegar s\u00e1 a\u00f0 <em>s\u00f3ttkv\u00ed <\/em>\u00e1 s\u00e9r engan keppinaut, en \u00ed sumum tilvikum v\u00e6ri vissulega h\u00e6gt a\u00f0 nota anna\u00f0 or\u00f0 en <em>svi\u00f0smynd<\/em>, og sj\u00e1lfsagt a\u00f0 hafa \u00fea\u00f0 \u00ed huga.<\/p>\n<p>Bent hefur veri\u00f0 \u00e1 \u00fdmis or\u00f0 sem eru fyrir \u00ed m\u00e1linu og m\u00f6rgum finnst e\u00f0lilegra a\u00f0 nota en\u00a0<i>svi\u00f0smynd<\/i> til a\u00f0 tj\u00e1 \u00fe\u00e1 merkingu sem um er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a \u2013 or\u00f0 eins og <i>a\u00f0st\u00e6\u00f0ur<\/i>, <i>atbur\u00f0ar\u00e1s<\/i>, <i>m\u00f6guleikar<\/i>, <i>sp\u00e1l\u00edkan<\/i>, <i>\u00fatkoma<\/i>\u00a0og eflaust fleiri. Vissulega k\u00e6mi til greina a\u00f0 nota einhver \u00feessara or\u00f0a \u00ed sta\u00f0\u00a0<i>svi\u00f0smyndar<\/i>\u00a0\u00ed sumum tilvikum, en merking \u00feeirra \u00e1 samt ekki alltaf vi\u00f0. Me\u00f0\u00a0<i>sp\u00e1l\u00edkani\u00a0<\/i>er t.d. yfirleitt \u00e1tt vi\u00f0 sp\u00e1 um ferli og\u00a0<i>atbur\u00f0ar\u00e1s<\/i>\u00a0er l\u00fdsing \u00e1 ferli, en\u00a0<i>svi\u00f0smynd<\/i>\u00a0er heildst\u00e6\u00f0 l\u00fdsing \u00e1 st\u00f6\u00f0unni sem skapast \u00e1 mismunandi stigum ferlisins e\u00f0a a\u00f0 \u00fev\u00ed loknu. M\u00e9r finnst\u00a0<i>svi\u00f0smynd<\/i> vera hentugt og l\u00fdsandi or\u00f0 \u2013 \u00fea\u00f0 er veri\u00f0 a\u00f0 draga upp mynd af svi\u00f0inu. Or\u00f0i\u00f0 hefur veri\u00f0 nota\u00f0 \u00ed \u00feessari merkingu undanfarin 20 \u00e1r og \u00fev\u00ed unni\u00f0 s\u00e9r nokkra hef\u00f0.<\/p>\n<p>Or\u00f0i\u00f0 <em>svi\u00f0smynd<\/em> er vissulega komi\u00f0 \u00far leikh\u00fasm\u00e1li, en \u00feeim sem halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 ekki eigi a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 \u00ed \u00f6\u00f0ru samhengi s\u00e9st yfir a\u00f0 hvers kyns l\u00edkingar og myndhverfingar eru einn grundvallar\u00fe\u00e1ttur tungum\u00e1lsins \u2013 \u00fea\u00f0 \u00fair og gr\u00fair af \u00feeim allt \u00ed kringum okkur. Vi\u00f0 t\u00f6lum um <em>fjalls\u00f6xl<\/em>, <em>vegaxlir<\/em> og <em>axlir \u00e1 fl\u00f6sku<\/em>; <em>hamarshaus<\/em>, <em>haus \u00e1 nagla <\/em>og <em>br\u00e9fhaus<\/em>; <em>h\u00e1ls \u00ed landslagi<\/em> og <em>fl\u00f6skuh\u00e1ls<\/em>; <em>hjarta borgarinnar<\/em>; <em>lungu heimsins<\/em>; og svo m\u00e6tti lengi telja. \u00dea\u00f0 er ekki heldur \u00feannig a\u00f0 <em>svi\u00f0smynd<\/em> s\u00e9 eina or\u00f0i\u00f0 \u00far leikh\u00fasm\u00e1li sem er nota\u00f0 \u00ed l\u00edkingum e\u00f0a myndhverfingum \u2013 vi\u00f0 segjum a\u00f0 eitthva\u00f0 hafi gerst <em>bak vi\u00f0 tj\u00f6ldin<\/em>, <em>a\u00f0 tjaldabaki<\/em> e\u00f0a <em>fyrir opnum tj\u00f6ldum<\/em>. Ef vi\u00f0 h\u00f6fnum \u00fev\u00ed a\u00f0 or\u00f0 s\u00e9u tekin \u00far b\u00f3kstaflegri merkingu sinni og notu\u00f0 \u00ed l\u00edkingum e\u00f0a myndhverfingum erum vi\u00f0 a\u00f0 amast vi\u00f0 skapandi og frj\u00f3rri m\u00e1lnotkun.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er vissulega r\u00e9tt a\u00f0 umr\u00e6dd notkun <em>svi\u00f0smyndar<\/em> er hli\u00f0st\u00e6\u00f0 notkun or\u00f0sins <em>scenario<\/em> \u00ed ensku og sennilega komin \u00fea\u00f0an. En \u00feess eru \u00f3tal d\u00e6mi a\u00f0 s\u00f6mu l\u00edkingar og myndhverfingar komi fyrir \u00ed m\u00f6rgum tungum\u00e1lum. Fyrir \u00fev\u00ed geta veri\u00f0 \u00fdmsar \u00e1st\u00e6\u00f0ur. Ef um skyld m\u00e1l er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a getur l\u00edkingin \u00e1tt r\u00e6tur \u00ed sameiginlegri form\u00f3\u00f0ur m\u00e1lanna. \u00dea\u00f0 er l\u00edka algengt a\u00f0 l\u00edkingar og myndhverfingar flytjist milli m\u00e1la me\u00f0 \u00fe\u00fd\u00f0ingum eins og v\u00e6ntanlega er \u00ed \u00feessu tilviki. En svo geta l\u00edka s\u00f6mu l\u00edkingar og myndhverfingar komi\u00f0 upp \u00ed m\u00f6rgum tungum\u00e1lum \u00e1n \u00feess a\u00f0 bein tengsl s\u00e9u \u00e1 milli, einfaldlega vegna \u00feess a\u00f0 \u00fe\u00e6r liggja beint vi\u00f0. Erlendur uppruni e\u00f0a erlendar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur eru \u00fev\u00ed ekki n\u00e6g \u00e1st\u00e6\u00f0a til a\u00f0 hafna l\u00edkingu e\u00f0a myndhverfingu sem n\u00fdtir \u00edslensk or\u00f0 og samr\u00e6mist \u00edslenskum a\u00f0st\u00e6\u00f0um.<\/p>\n<p>\u00dev\u00ed hefur veri\u00f0 <a href=\"https:\/\/www.akureyri.net\/is\/moya\/news\/svidsmynd\">haldi\u00f0 fram<\/a> a\u00f0 notkun or\u00f0sins <em>svi\u00f0smynd<\/em> \u00ed umr\u00e6ddri merkingu stafi af misskilningi \u00e1 enska or\u00f0inu <em>scenario<\/em> sem hafi tv\u00e6r merkingar \u00ed ensku \u2013 annars vegar 'svi\u00f0setningarhandrit (\u00f3peru, kvikmyndar o.s.frv.)' og hins vegar 'framt\u00ed\u00f0armynd (\u00ed sp\u00e1), framt\u00ed\u00f0ars\u00fdn; m\u00f6guleg atbur\u00f0ar\u00e1s, \u00edmynda\u00f0ar a\u00f0st\u00e6\u00f0ur'. \u00cdslenska or\u00f0i\u00f0 <em>svi\u00f0smynd<\/em> hafi hins vegar a\u00f0eins fyrri merkinguna. \u00dea\u00f0 m\u00e1 vissulega til sanns vegar f\u00e6ra ef a\u00f0eins er teki\u00f0 mi\u00f0 af or\u00f0ab\u00f3karsk\u00fdringum. En \u00feegar a\u00f0 er g\u00e1\u00f0 er seinni merkingin ekki g\u00f6mul \u00ed ensku, heldur talin hafa <a href=\"https:\/\/www.etymonline.com\/word\/scenario#etymonline_v_22868\">b\u00e6st vi\u00f0<\/a> um 1960. \u00cdslenska or\u00f0i\u00f0 er \u00fev\u00ed a\u00f0 b\u00e6ta vi\u00f0 sig n\u00fdrri merkingu \u00e1 sama h\u00e1tt og \u00fea\u00f0 enska hefur gert, og s\u00fa merkingaraukning vir\u00f0ist ekki vera \u00fdkja miki\u00f0 yngri en hj\u00e1 enska or\u00f0inu \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00feessa notkun or\u00f0sins <em>svi\u00f0smynd <\/em>er \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu fr\u00e1 \u00fev\u00ed um 1980.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Or\u00f0i\u00f0 svi\u00f0smynd er ekki \u00fdkja gamalt \u00ed m\u00e1linu \u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g hef fundi\u00f0 um \u00fea\u00f0 er fr\u00e1 1950. En \u00fea\u00f0 er \u00e1berandi \u00ed umr\u00e6\u00f0unni um \u00feessar mundir \u2013 svo \u00e1berandi a\u00f0 m\u00f6rgum \u00feykir n\u00f3g um og amast vi\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 tala\u00f0 s\u00e9 um mismunandi svi\u00f0smyndir \u00ed \u00fer\u00f3un covid-19, \u00ed efnahagsm\u00e1lum, \u00ed framhaldi jar\u00f0hr\u00e6ringa, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3622","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3622"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3630,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3622\/revisions\/3630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}