{"id":3661,"date":"2021-03-29T22:25:23","date_gmt":"2021-03-29T22:25:23","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3661"},"modified":"2023-10-22T10:50:05","modified_gmt":"2023-10-22T10:50:05","slug":"fyrir-longu-sidan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/03\/29\/fyrir-longu-sidan\/","title":{"rendered":"Fyrir l\u00f6ngu s\u00ed\u00f0an"},"content":{"rendered":"<p>Atviksor\u00f0i\u00f0 <em>s\u00ed\u00f0an <\/em><em>er i\u00f0ulega nota\u00f0 <\/em>me\u00f0 forsetningunni <em>fyrir<\/em> \u00ed \u00fdmsum samb\u00f6ndum sem v\u00edsa til t\u00edma \u2013 <em>fyrir l\u00f6ngu s\u00ed\u00f0an<\/em>, <em>fyrir m\u00f6rgum \u00e1rum s\u00ed\u00f0an<\/em>, <em>fyrir tveimur d\u00f6gum s\u00ed\u00f0an<\/em> o.s.frv. \u00deessi samb\u00f6nd eru g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu \u2013 hafa t\u00ed\u00f0kast a.m.k. s\u00ed\u00f0an \u00e1 18. \u00f6ld. \u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 er oft amast vi\u00f0 \u00feeim og <em>M\u00e1lfarsbankinn <\/em><a href=\"http:\/\/malfar.arnastofnun.is\/grein\/71219\">segir<\/a> t.d.: \u201e\u00dea\u00f0 er tali\u00f0 betra m\u00e1l a\u00f0 segja <strong>fyrir stuttu<\/strong>, <strong>fyrir \u00e1ri<\/strong>, <strong>fyrir \u00feremur d\u00f6gum<\/strong> o.s.frv. en \u201efyrir stuttu s\u00ed\u00f0an\u201c, \u201efyrir \u00e1ri s\u00ed\u00f0an\u201c, \u201efyrir \u00feremur d\u00f6gum s\u00ed\u00f0an\u201c. Or\u00f0i\u00f0 <strong>s\u00ed\u00f0an <\/strong>er \u00f3\u00fearft \u00ed sl\u00edku samhengi.\u201c \u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir andst\u00f6\u00f0u vi\u00f0 vi\u00f0 <em>s\u00ed\u00f0an <\/em>\u00ed \u00feessum samb\u00f6ndum er s\u00f6g\u00f0 s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 komi\u00f0 \u00far d\u00f6nsku, t.d. <em>for mange \u00e5r siden<\/em>, og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1802795?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\/\">s\u00e9<\/a> \u201e\u00f3\u00edslenzkulegt\u201c <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/1706426?iabr=on#page\/n7\/mode\/1up\/\">og \u00fev\u00ed<\/a> \u201eekki noth\u00e6ft or\u00f0alag \u00ed v\u00f6ndu\u00f0u \u00edslenzku m\u00e1li\u201c.<\/p>\n<p>Langt er s\u00ed\u00f0an fari\u00f0 var a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feessu. J\u00f3n \u00de\u00f3rarinsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/page\/2339095?iabr=on#page\/n3\/mode\/1up\">segir<\/a> \u00ed <em>Sk\u00f3labla\u00f0inu <\/em>1909: \u201eFyrir sk\u00f6mmu, fyrir l\u00f6ngu, fyrir \u00f6ndver\u00f0u o.s.frv. \u2013 er \u00edslenska, g\u00f3\u00f0 og gild. En n\u00fa er fari\u00f0 a\u00f0 segja: fyrir sk\u00f6mmu <em>s\u00ed\u00f0an<\/em>, fyrir l\u00f6ngu <em>s\u00ed\u00f0an<\/em>; og \u00fe\u00e1 a\u00f0 l\u00edkindum: fyrir \u00f6ndver\u00f0u <em>s\u00ed\u00f0an<\/em>. \u00deetta er Danska e\u00f0a D\u00f6nsku-sletta. Kennararnir eru a\u00f0 basla vi\u00f0 a\u00f0 \u00fevo hana af m\u00f3\u00f0urm\u00e1linu okkar og \u00ed heimah\u00fasum er vara\u00f0 vi\u00f0 \u00feessu m\u00e1ll\u00fdti; en hinn l\u00e6r\u00f0i Doktor, J\u00f3n \u00deorkelsson segir \u00ed r\u00e6\u00f0u \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0minningardegi Reykv\u00edkinga: \u00bbFyrir frekum mannsaldri s\u00ed\u00f0an var allur \u00feorri h\u00fasa hjer svartur fyrir tj\u00f6ru, og b\u00e6rinn yfrleitt \u00f3fagur.\u00ab \u00deetta Danska \u00bbs\u00ed\u00f0an\u00ab skartar illa innan um fornyr\u00f0in og \u00fe\u00e1 \u00f3mengu\u00f0u \u00edslensku, sem Doktornum annars er svo t\u00f6m.\u201c<\/p>\n<p>\u00deessi notkun <em>s\u00ed\u00f0an <\/em>kemur ekki fyrir \u00ed fornu m\u00e1li og \u00fea\u00f0 er \u00f6rugglega r\u00e9tt a\u00f0 h\u00fan er komin \u00far d\u00f6nsku, en h\u00fan er samt skiljanleg og e\u00f0lileg \u00fat fr\u00e1 \u00f6\u00f0rum \u00edslenskum or\u00f0asamb\u00f6ndum. Vi\u00f0 segjum <em>\u00fea\u00f0 er langt s\u00ed\u00f0an<\/em>, <em>\u00fea\u00f0 eru m\u00f6rg \u00e1r s\u00ed\u00f0an<\/em> o.s.frv., og \u00fear er ekki h\u00e6gt a\u00f0 sleppa <em>s\u00ed\u00f0an<\/em>. Aldrei er amast vi\u00f0 sl\u00edkum samb\u00f6ndum svo a\u00f0 \u00e9g viti, \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00feau komi ekki heldur fyrir \u00ed fornu m\u00e1li, og \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 \u00feau eigi s\u00e9r einnig hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed d\u00f6nsku \u2013 <em>det er l\u00e6nge siden<\/em>, <em>det er mange \u00e5r siden<\/em> o.s.frv. Vissulega m\u00e1 til sanns vegar f\u00e6ra a\u00f0 <em>s\u00ed\u00f0an<\/em> s\u00e9 \u201e\u00f3\u00fearft\u201c \u00ed samb\u00f6ndum me\u00f0 <em>fyrir<\/em>, en \u00fea\u00f0 er \u00f3skaplega varasamt a\u00f0 tala um \u201e\u00f3\u00fe\u00f6rf\u201c or\u00f0. Or\u00f0i\u00f0 <em>s\u00ed\u00f0an <\/em>er au\u00f0vita\u00f0 ramm\u00edslenskt, og \u00e1\u00f0urnefnd samb\u00f6nd me\u00f0 \u00fev\u00ed hafa fyrir l\u00f6ngu s\u00ed\u00f0an unni\u00f0 s\u00e9r hef\u00f0.<\/p>\n<p>Hvorki danskur uppruni n\u00e9 meint \u201e\u00fearfleysi\u201c or\u00f0sins breytir neinu um \u00fea\u00f0. \u00c1 <em>t\u00edmarit.is <\/em>er \u00e1 \u00e1ttunda \u00fe\u00fasund d\u00e6ma um <em>fyrir l\u00f6ngu s\u00ed\u00f0an<\/em> og 32 \u00fe\u00fasund d\u00e6mi um <em>fyrir x \u00e1rum s\u00ed\u00f0an<\/em>. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri fr\u00e1leitt a\u00f0 \u00e6tla s\u00e9r a\u00f0 \u00fatr\u00fdma \u00feessum samb\u00f6ndum \u00far m\u00e1linu. Vitanlega er l\u00edka h\u00e6gt a\u00f0 sleppa <em>s\u00ed\u00f0an<\/em>, og oft gert, og vitanlega getur sumum fundist fara betur \u00e1 \u00fev\u00ed (hvort sem \u00fea\u00f0 er upprunaleg m\u00e1ltilfinning e\u00f0a runni\u00f0 fr\u00e1 \u00fev\u00ed sem f\u00f3lki hefur veri\u00f0 kennt). En a\u00f0alatri\u00f0i\u00f0 er a\u00f0 \u00fea\u00f0 eru engin r\u00f6k fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>fyrir l\u00f6ngu<\/em>, <em>fyrir fj\u00f3rum \u00e1rum <\/em>o.s.frv. s\u00e9 \u00e1 einhvern h\u00e1tt r\u00e9ttara e\u00f0a vanda\u00f0ra m\u00e1l en <em>fyrir l\u00f6ngu s\u00ed\u00f0an<\/em>, <em>fyrir fj\u00f3rum \u00e1rum s\u00ed\u00f0an<\/em> o.s.frv. Hvort tveggja er g\u00f3\u00f0 og gild \u00edslenska og hefur veri\u00f0 \u00fea\u00f0 lengi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Atviksor\u00f0i\u00f0 s\u00ed\u00f0an er i\u00f0ulega nota\u00f0 me\u00f0 forsetningunni fyrir \u00ed \u00fdmsum samb\u00f6ndum sem v\u00edsa til t\u00edma \u2013 fyrir l\u00f6ngu s\u00ed\u00f0an, fyrir m\u00f6rgum \u00e1rum s\u00ed\u00f0an, fyrir tveimur d\u00f6gum s\u00ed\u00f0an o.s.frv. \u00deessi samb\u00f6nd eru g\u00f6mul \u00ed m\u00e1linu \u2013 hafa t\u00ed\u00f0kast a.m.k. s\u00ed\u00f0an \u00e1 18. \u00f6ld. \u00der\u00e1tt fyrir \u00fea\u00f0 er oft amast vi\u00f0 \u00feeim og M\u00e1lfarsbankinn segir t.d.: \u201e\u00dea\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-3661","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3661","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3661"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3661\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5609,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3661\/revisions\/5609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3661"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3661"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3661"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}