{"id":3777,"date":"2021-05-01T19:17:39","date_gmt":"2021-05-01T19:17:39","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3777"},"modified":"2021-06-14T20:07:04","modified_gmt":"2021-06-14T20:07:04","slug":"a-fyrsta-mai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/05\/01\/a-fyrsta-mai\/","title":{"rendered":"\u00c1 fyrsta ma\u00ed"},"content":{"rendered":"<p>\u00deegar tala\u00f0 er um a\u00f0 eitthva\u00f0 hafi gerst tiltekinn h\u00e1t\u00ed\u00f0is- e\u00f0a merkisdag er oftast notu\u00f0 forsetningin <em>\u00e1<\/em> \u2013<em> \u00feetta ger\u00f0ist<\/em> <em>\u00e1 a\u00f0fangadag<\/em> \/ <em>\u00e1 n\u00fd\u00e1rsdag<\/em> \/ <em>\u00e1 sk\u00edrdag <\/em>\/ <em>\u00e1 annan \u00ed hv\u00edtasunnu<\/em> \/ <em>\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardaginn<\/em> o.s.frv. \u00deegar v\u00edsa\u00f0 er til tiltekinnar dagsetningar er aftur \u00e1 m\u00f3ti ekki notu\u00f0 forsetning, heldur er dagsetningin h\u00f6f\u00f0 \u00ed \u00feolfalli (svok\u00f6llu\u00f0u t\u00edma\u00feolfalli) \u2013 <em>\u00feetta ger\u00f0ist tuttugasta desember<\/em> \/<em> \u00ferett\u00e1nda mars<\/em> \/ <em>\u00feri\u00f0judaginn fyrir p\u00e1ska<\/em> o.s.frv. \u00dea\u00f0 hlj\u00f3mar undarlega a\u00f0 segja \u00feetta ger\u00f0ist <em>\u00e1 tuttugasta desember<\/em> \/ <em>\u00e1 \u00ferett\u00e1nda mars <\/em>\/ <em>\u00e1 \u00feri\u00f0judaginn fyrir p\u00e1ska<\/em> o.s.frv.<\/p>\n<p>Sama gildir yfirleitt ef vi\u00f0 v\u00edsum til h\u00e1t\u00ed\u00f0a og merkisdaga me\u00f0 dagsetningu \u2013 vi\u00f0 segjum <em><span data-offset-key=\"7pbfk-0-1\">\u00feetta ger\u00f0ist tuttugasta og fj\u00f3r\u00f0a desember<\/span><\/em><span data-offset-key=\"7pbfk-0-2\"> \/ <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-0-3\">fyrsta jan\u00faar <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-0-4\">en ekki <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-0-5\">\u00e1 tuttugasta og <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-1-0\">fj\u00f3r\u00f0a<\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-0\"> desember<\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-1\"> \/ <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-2\">\u00e1 fyrsta jan\u00faar<\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-3\">. En \u00feetta er \u00fe\u00f3 ekki algilt. \u00cd <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-4\">V\u00edsi<\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-5\"> 1957 segir \u201e\u00c1 morgun munu komm\u00fanistar vafalaust \u00feruma yfir landsl\u00fd\u00f0num eins og venjulega \u00e1 1. ma\u00ed\u201c, \u00ed <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-6\">\u00dej\u00f3\u00f0viljanum <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-7\">1948 segir \u201eKunnugur segir m\u00e9r, a\u00f0 \u00ed fyrra (\u00e1 17. j\u00fan\u00ed) hafi gr\u00f3\u00f0ur \u00fearna veri\u00f0 ey\u00f0ilag\u00f0ur svo nemur tugum \u00fe\u00fasunda a\u00f0 vinnuver\u00f0m\u00e6ti\u201c, og \u00ed <\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-8\">Speglinum<\/span><span data-offset-key=\"7pbfk-2-9\"> 1952 segir \u201eFyrst var landhelgiss\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingur vor, dr. Gunnlaugur \u00de\u00f3r\u00f0arson, fenginn til a\u00f0 tala \u00e1 1. des. um s\u00e9rgrein s\u00edna, en svo hvarf hann af dagskr\u00e1\u201c.<\/span><\/p>\n<p><span data-text=\"true\">\u00dea\u00f0 vir\u00f0ist \u00fe\u00f3 ekki hafa or\u00f0i\u00f0 algengt fyrr en \u00e1 \u00e1ttunda \u00e1ratug s\u00ed\u00f0ustu aldar a\u00f0 segja <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-1\">\u00e1 fyrsta ma\u00ed<\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-2\">, <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-3\">\u00e1 sautj\u00e1nda j\u00fan\u00ed<\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-4\"> og <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-5\">\u00e1 fyrsta desember<\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-6\">, og \u00fe\u00e1 var fari\u00f0 a\u00f0 amast vi\u00f0 \u00feessu og segja a\u00f0 dagsetningar \u00e6ttu ekki a\u00f0 taka me\u00f0 s\u00e9r forsetninguna <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-7\">\u00e1<\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-8\">. G\u00edsli J\u00f3nsson t\u00f3k \u00feetta oft fyrir \u00ed \u00fe\u00e1ttum s\u00ednum um \u00edslenskt m\u00e1l \u00ed <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-9\">Morgunbla\u00f0inu <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-10\">og <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/17764995\"><strong>sag\u00f0i<\/strong><\/a> t.d. \u00ed \u00fe\u00e6tti 1990: \u201eVi\u00f0 skulum reyna a\u00f0 halda t\u00edma\u00feolfallinu <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-11\">sautj\u00e1nda j\u00fan\u00ed<\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-12\">, <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-13\">fyrsta desember <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-14\">og <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-15\">fyrsta ma\u00ed <\/span><span data-offset-key=\"9b1un-0-16\">forsetningarlausu. \u00dea\u00f0 er s\u00edgilt, gott og s\u00f3masamlegt m\u00e1l.\u201c \u00dev\u00ed hefur jafnvel veri\u00f0 haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00feetta s\u00e9u ensk \u00e1hrif. En \u00feetta er misskilningur \u2013 \u00fearna er ekki um a\u00f0 r\u00e6\u00f0a venjulegar dagsetningar.<\/span><\/p>\n<p>\u00de\u00f3tt \u00feessir merkisdagar hafi opinbert heiti eins og <em>bar\u00e1ttudagur verkal\u00fd\u00f0sins<\/em>, <em>\u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardagurinn<\/em> og <em>fullveldisdagurinn <\/em>er dagsetningin samt helsta einkenni \u00feeirra. H\u00fan ver\u00f0ur \u00fev\u00ed \u00edgildi heitis og \u00feess vegna er e\u00f0lilegt a\u00f0 h\u00fan taki me\u00f0 s\u00e9r forsetninguna <em>\u00e1<\/em> eins og heiti annarra h\u00e1t\u00ed\u00f0is- og merkisdaga. \u00deegar umr\u00e6ddar dagsetningar eru nota\u00f0ar eins og hverjar a\u00f0rar, \u00e1n s\u00e9rstakrar tilv\u00edsunar til \u00feess sem gerir \u00fe\u00e6r s\u00e9rstakar, taka \u00fe\u00e6r ekki me\u00f0 s\u00e9r \u00e1. \u00de\u00f3tt h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 segja <em>\u00e9g f\u00f3r \u00ed kr\u00f6fug\u00f6ngu \u00e1 fyrsta ma\u00ed <\/em>yr\u00f0i s\u00ed\u00f0ur sagt <em>\u00e9g \u00e1 afm\u00e6li \u00e1 fyrsta ma\u00ed<\/em>. \u00cd fyrra tilvikinu tengist ath\u00f6fnin \u00fev\u00ed sem gerir fyrsta ma\u00ed a\u00f0 s\u00e9rst\u00f6kum degi, en \u00ed seinna tilvikinu ekki og \u00feess vegna er mun \u00f3e\u00f0lilegra a\u00f0 hafa \u00e1 \u00fear.<\/p>\n<p>Stundum er l\u00edka tala\u00f0 um \u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardaginn sem <em>sautj\u00e1ndann <\/em>\u2013 G\u00edsli J\u00f3nsson <a href=\"https:\/\/timarit.is\/files\/17829785\"><strong>kalla\u00f0i<\/strong><\/a> \u00fea\u00f0 \u201el\u00e1gk\u00farulegt m\u00e1lfar\u201c \u00ed <em>Morgunbla\u00f0inu <\/em>1991. \u00dea\u00f0 er \u00fe\u00f3 l\u00f6ng hef\u00f0 fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 tala um \u00ferett\u00e1nda dag j\u00f3la sem <em>\u00ferett\u00e1ndann<\/em>, me\u00f0 greini \u2013 \u00ed <em>Fj\u00f6lni <\/em>1838 segir t.d. \u201eA\u00f0 v\u00edsu gj\u00f6r\u00f0i um \u00ferett\u00e1ndann f\u00e1d\u00e6ma h\u00f6rkur og har\u00f0vi\u00f0ri\u201c. \u00dea\u00f0 var \u00fev\u00ed vi\u00f0b\u00fai\u00f0 og e\u00f0lilegt a\u00f0 flj\u00f3tlega eftir a\u00f0 17. j\u00fan\u00ed var\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardagur \u00cdslendinga v\u00e6ri fari\u00f0 a\u00f0 tala um <em>sautj\u00e1ndinn <\/em>\u2013 elsta d\u00e6mi sem \u00e9g finn um \u00fea\u00f0 er fyrirs\u00f6gnin \u201eSautj\u00e1ndinn \u00ed Eyjum\u201c \u00ed <em>Al\u00fe\u00fd\u00f0ubla\u00f0inu <\/em>1962. M\u00e9r finnst \u00fea\u00f0 miklu fremur kump\u00e1nalegt en l\u00e1gk\u00farulegt og s\u00fdna a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardagurinn er ekki fyrir einhverja \u00fatvalda heldur eign okkar allra.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed ekkert athugavert vi\u00f0 a\u00f0 segja a\u00f0 eitthva\u00f0 hafi gerst <em>\u00e1 fyrsta ma\u00ed <\/em>e\u00f0a <em>\u00e1 sautj\u00e1ndanum <\/em>\u2013 b\u00e6\u00f0i notkun forsetningarinnar <em>\u00e1<\/em> me\u00f0 \u00e1\u00f0urnefndum merkisd\u00f6gum og heiti\u00f0 <em>sautj\u00e1ndinn <\/em>\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardeginum \u00e1 s\u00e9r sk\u00fdrar hli\u00f0st\u00e6\u00f0ur \u00ed m\u00e1linu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00deegar tala\u00f0 er um a\u00f0 eitthva\u00f0 hafi gerst tiltekinn h\u00e1t\u00ed\u00f0is- e\u00f0a merkisdag er oftast notu\u00f0 forsetningin \u00e1 \u2013 \u00feetta ger\u00f0ist \u00e1 a\u00f0fangadag \/ \u00e1 n\u00fd\u00e1rsdag \/ \u00e1 sk\u00edrdag \/ \u00e1 annan \u00ed hv\u00edtasunnu \/ \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0h\u00e1t\u00ed\u00f0ardaginn o.s.frv. \u00deegar v\u00edsa\u00f0 er til tiltekinnar dagsetningar er aftur \u00e1 m\u00f3ti ekki notu\u00f0 forsetning, heldur er dagsetningin h\u00f6f\u00f0 \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635,158638],"tags":[],"class_list":["post-3777","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar","category-malvillur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3777"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3934,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3777\/revisions\/3934"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}