{"id":3851,"date":"2021-05-15T08:00:02","date_gmt":"2021-05-15T08:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/?p=3851"},"modified":"2021-05-15T10:20:52","modified_gmt":"2021-05-15T10:20:52","slug":"umkringis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/2021\/05\/15\/umkringis\/","title":{"rendered":"umkringis"},"content":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r fr\u00e9tti \u00e9g af or\u00f0inu <i>umkringis<\/i>\u00a0sem kennari haf\u00f0i s\u00e9\u00f0 \u00ed ritger\u00f0 nemanda, \u00ed merkingunni 'umhverfis', og taldi n\u00fdyr\u00f0i. \u00dea\u00f0 hef\u00f0i \u00e9g l\u00edka gert, enda haf\u00f0i \u00e9g aldrei heyrt e\u00f0a s\u00e9\u00f0 or\u00f0i\u00f0 svo a\u00f0 \u00e9g muni. M\u00e9r fannst \u00fea\u00f0 samt ekki fr\u00e1leitt og f\u00f3r a\u00f0 kanna \u00feetta betur. \u00de\u00e1 kom \u00ed lj\u00f3s a\u00f0\u00a0<i>umkringis<\/i>\u00a0er \u00e6vagamalt or\u00f0, a.m.k. fr\u00e1 13. \u00f6ld, og um \u00fea\u00f0 eru yfir 30 d\u00e6mi \u00ed fornu m\u00e1li. \u00dea\u00f0 vir\u00f0ist hins vegar vera mj\u00f6g sjaldg\u00e6ft \u00e1 s\u00ed\u00f0ari \u00f6ldum \u2013 kemur fyrir \u00ed \u00fe\u00fd\u00f0ingu eftir Arngr\u00edm l\u00e6r\u00f0a fr\u00e1 1618, en eftir \u00fea\u00f0 eru ekki heimildir um \u00fea\u00f0 fyrr en \u00ed\u00a0<i>Danskri or\u00f0ab\u00f3k me\u00f0 \u00edslenzkum \u00fe\u00fd\u00f0ingum<\/i>\u00a0eftir Konr\u00e1\u00f0 G\u00edslason fr\u00e1 1851.<\/p>\n<p>\u00c1\u00a0<i>t\u00edmarit.is<\/i>\u00a0eru 20 d\u00e6mi um\u00a0<i>umkringis<\/i>, dreif\u00f0 yfir 20. \u00f6ld og upphaf \u00feeirrar 21. \u2013 \u00fea\u00f0 elsta fr\u00e1 1909 og \u00fea\u00f0 yngsta fr\u00e1 2005. \u00cd \u00feessum d\u00e6mum er merkingin s\u00fa sama, 'umhverfis', en \u00fea\u00f0 er athyglisvert a\u00f0 \u00ed n\u00fdjasta d\u00e6minu vir\u00f0ist \u00feetta vera nota\u00f0 sem \u00fe\u00fd\u00f0ing \u00e1\u00a0<i>surround<\/i>\u00a0\u2013 \u201eVi\u00f0 erum n\u00fdlega b\u00fain a\u00f0 taka s\u00fdningarv\u00e9larnar \u00ed gegn og setja upp \u201eumkringis\u201c-hlj\u00f3\u00f0kerfi\u201c. \u00cd\u00a0<i>Risam\u00e1lheildinni<\/i>\u00a0er a\u00f0 finna eitt d\u00e6mi umfram \u00feau sem eru \u00e1\u00a0<i>t\u00edmarit.is<\/i>\u00a0og er \u00fea\u00f0 fr\u00e1 2016. Or\u00f0i\u00f0 er uppflettior\u00f0 b\u00e6\u00f0i \u00ed\u00a0<i>\u00cdslensk-danskri or\u00f0ab\u00f3k<\/i>\u00a0Sigf\u00fasar Bl\u00f6ndals fr\u00e1 1920-1924 og \u00ed\u00a0<i>\u00cdslenskri or\u00f0ab\u00f3k<\/i>, en er ekki a\u00f0 finna \u00ed neinum safnanna \u00e1\u00a0<i>M\u00e1li\u00f0.is<\/i>.<\/p>\n<p>\u00deetta or\u00f0 vir\u00f0ist \u00fev\u00ed hafa lifa\u00f0 \u00ed m\u00e1lsamf\u00e9laginu \u00f6ldum saman \u00e1n \u00feess a\u00f0 komast nema einst\u00f6ku sinnum \u00e1 prent. \u00dea\u00f0 er svo sem ekki einsd\u00e6mi, en spurning er hver uppruni \u00feess er \u00ed ritger\u00f0 framhaldssk\u00f3lanema \u00e1ri\u00f0 2021. Er \u00feetta or\u00f0 sem nemandinn hefur l\u00e6rt \u00ed m\u00e1lumhverfi s\u00ednu, e\u00f0a hefur hann b\u00fai\u00f0 \u00fea\u00f0 til? S\u00ed\u00f0arnefndi m\u00f6guleikinn er kannski l\u00edklegri \u2013 \u00fea\u00f0 m\u00e1 segja a\u00f0 \u00feetta or\u00f0 liggi nokku\u00f0 beint vi\u00f0 \u00fat fr\u00e1\u00a0<em>umkringja<\/em>, <i>kringum<\/i>, <em>hringinn \u00ed kringum <\/em>og <i>umhverfis<\/i>. \u00cd sj\u00e1lfu s\u00e9r er \u00feetta miklu gagns\u00e6rra \u2013 og \u00fe\u00e1 e.t.v. \u00ed vissum skilningi \u201ebetra\u201c \u2013 or\u00f0 en\u00a0<i>umhverfis<\/i>.<\/p>\n<p>En \u00fea\u00f0 er samt ekki r\u00e9tt a\u00f0 \u00fatiloka hinn m\u00f6guleikann. Vi\u00f0 getum bori\u00f0 \u00feetta saman vi\u00f0 k\u00f3r\u00f3nuveiruna sem vi\u00f0 vitum a\u00f0 er \u00fati \u00ed samf\u00e9laginu \u00fe\u00f3tt h\u00fan l\u00e1ti l\u00edti\u00f0 \u00e1 s\u00e9r bera t\u00edmunum saman \u2013 en svo sk\u00fdtur h\u00fan upp kollinum allt \u00ed einu. A\u00f0 v\u00edsu er k\u00f3r\u00f3nuveiran talsvert meira smitandi en or\u00f0, en \u00fea\u00f0 er samt ekki \u00f3hugsandi a\u00f0 nemandinn hafi l\u00e6rt or\u00f0i\u00f0 af foreldrum s\u00ednum. En hva\u00f0 sem um \u00feetta er held \u00e9g a\u00f0 vi\u00f0 \u00e6ttum a\u00f0 fagna \u00feessu or\u00f0i. Anna\u00f0hvort s\u00fdnir \u00fea\u00f0 hvernig or\u00f0 geta leynst \u00ed m\u00e1lsamf\u00e9laginu t\u00edmunum saman \u00e1n \u00feess a\u00f0 hverfa endanlega e\u00f0a \u00fea\u00f0 s\u00fdnir m\u00e1llega n\u00fdsk\u00f6pun hj\u00e1 ungum m\u00e1lnotanda. Hvort tveggja er skemmtilegt og s\u00fdnir a\u00f0 \u00edslenskan er sannarlega lifandi m\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd g\u00e6r fr\u00e9tti \u00e9g af or\u00f0inu umkringis\u00a0sem kennari haf\u00f0i s\u00e9\u00f0 \u00ed ritger\u00f0 nemanda, \u00ed merkingunni 'umhverfis', og taldi n\u00fdyr\u00f0i. \u00dea\u00f0 hef\u00f0i \u00e9g l\u00edka gert, enda haf\u00f0i \u00e9g aldrei heyrt e\u00f0a s\u00e9\u00f0 or\u00f0i\u00f0 svo a\u00f0 \u00e9g muni. M\u00e9r fannst \u00fea\u00f0 samt ekki fr\u00e1leitt og f\u00f3r a\u00f0 kanna \u00feetta betur. \u00de\u00e1 kom \u00ed lj\u00f3s a\u00f0\u00a0umkringis\u00a0er \u00e6vagamalt or\u00f0, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":141,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[158635],"tags":[],"class_list":["post-3851","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-malfar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3851","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/users\/141"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3851"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3851\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3854,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3851\/revisions\/3854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3851"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3851"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/uni.hi.is\/eirikur\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3851"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}